İklimin mekansal ve zamansal değişiminin kent yapısı üzerine etkisinin uzaktan algılama ile değerlendirilmesi
Evaluating the effects of spatial and temporal climate dynamics on urban form through remote sensing approaches
- Tez No: 1023775
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ÇETİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hızlı kentleşme ve küresel iklim değişikliğinin birlikte yarattığı baskılar altında kentsel ısı adası (KIA) etkisi ve termal konfor koşulları, sürdürülebilir kentsel planlama açısından öncelikli bir araştırma problemi haline gelmiştir. Bu çalışma, birbirinden farklı Köppen iklim tiplerine sahip üç Türkiye kentinde Eskişehir, Kütahya ve Manisa kentsel termal dinamikler ile insan termal konfor koşullarının 1990-2024 dönemini kapsayan çok zamanlı analizini gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada Landsat ve MODIS uydu verileri, meteorolojik istasyon kayıtları ve arazi kullanım verileri entegre edilerek işlenmiştir. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve uzaktan algılama teknolojilerinin birlikte kullanıldığı analizlerde Yer Yüzeyi Sıcaklığı (LST), Normalize Edilmiş Bitki Örtüsü İndeksi (NDVI), Kentsel Isı Adası (UHI) yoğunluğu ve Rahatsızlık İndeksi (DI) hesaplanmıştır. Mekânsal enterpolasyon için Ko-Kriging yöntemi uygulanmış bölgesel iklim bağlamı Köppen sınıflandırması ile ilişkilendirilerek karşılaştırmalı bir değerlendirme çerçevesi kurgulanmıştır. Bulgular, yaz döneminde NDVI ile LST arasında güçlü ve ters yönlü bir ilişki bulunduğunu ortaya koymaktadır bitki örtüsü yoğun alanlarda yüzey sıcaklıkları belirgin biçimde daha düşük seyretmektedir. UHI analizleri en yüksek ısı adası yoğunluğunun Manisa'da gözlemlendiğini gösterirken, Eskişehir ve Kütahya daha değişken ancak görece ılımlı bir UHI yapısı sergilemektedir. Kış döneminde UHI etkisi azalmakla birlikte kentsel merkezlerde antropojenik ısı birikimi nedeniyle tamamen ortadan kalkmamaktadır. Termal konfor analizleri ise yaz aylarında tüm kentlerde artan ısı stresi eğilimini teyit ederken, Manisa'nın en yüksek DI değerlerine ve en geniş sıcak sınıf yayılımına sahip olduğunu göstermektedir. Aralık ayında Eskişehir ve Kütahya soğuk stres baskınlığı sergilerken Manisa daha ılıman bir kış termal rejimi sunmaktadır. Sonuçlar, bölgesel iklimin temel termal rejimi belirlediğini kentsel form, arazi kullanımı ve topoğrafyanın ise mekânsal farklılıkları yönettiğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu çalışma, yeşil altyapının güçlendirilmesi, iklim duyarlı kentsel morfoloji tasarımı ve yüzey malzeme optimizasyonunun kentsel termal konfor açısından kritik öneme sahip olduğunu kanıtlamakta politika yapıcılara ve plancılara veri temelli, proaktif iklim planlama stratejileri için somut bir analitik çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Under the combined pressures of rapid urbanization and global climate change, the urban heat island (UHI) effect and thermal comfort conditions have emerged as a priority research problem for sustainable urban planning. This study aims to conduct a multi-temporal analysis (1990-2024) of urban thermal dynamics and human thermal comfort conditions in three Turkish cities Eskişehir, Kütahya, and Manisa each representing distinct Köppen climate types. Landsat and MODIS satellite imagery, meteorological station records, and land use data were integrated and processed in tandem. Using Geographic Information Systems (GIS) and remote sensing technologies, Land Surface Temperature (LST), Normalized Difference Vegetation Index (NDVI), Urban Heat Island (UHI) intensity, and Discomfort Index (DI) were calculated. Co-Kriging interpolation was applied for spatial estimation, and regional climate context was incorporated through Köppen classification to construct a comparative analytical framework. Findings reveal a strong inverse relationship between NDVI and LST during summer, with densely vegetated areas exhibiting markedly lower surface temperatures. UHI analyses indicate that the highest heat island intensity is observed in Manisa, whereas Eskişehir and Kütahya display a more variable yet comparatively moderate UHI structure. During winter, the UHI effect diminishes but does not disappear entirely in urban cores due to anthropogenic heat accumulation. Thermal comfort analyses confirm escalating heat stress across all cities in summer months, with Manisa recording the highest DI values and the broadest warm-class spatial extent. In December, cold stress prevails in Eskişehir and Kütahya, while Manisa exhibits a milder winter thermal regime. Results clearly demonstrate that regional climate governs the overarching thermal regime, while urban form, land use, and topography mediate spatial variability. This study provides empirical evidence that green infrastructure enhancement, climate-sensitive urban morphology design, and surface material optimization are critical for improving urban thermal comfort, offering planners and policymakers a robust, data driven analytical framework for proactive climate responsive planning strategies.
Benzer Tezler
- İklim değişiklikleri ve arazi örtüsü değişiminin hidrolojik parametrelere etkisinin coğrafi bilgi sistemleri destekli analizi: Porsuk Havzası örneklemi
Geographical information system aided analysis of the impacts of climate changes and land use changes on the hydrological parameters: The sample of Porsuk Watershed
BALCA AĞAÇSAPAN
Doktora
Türkçe
2021
Jeodezi ve FotogrametriEskişehir Teknik ÜniversitesiUzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALPER ÇABUK
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRAH PEKKAN
- Kuzey Ege Kıyı bandının peyzaj mimarlığı bağlamındaki zamansal-mekansal değişimi
Spatio-temporal change of the North Aegean Coastal area in the context of landscape architecture
BİRSEN UZUN AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA AYÇİM TÜRER BAŞKAYA
- Assessment of spatial/temporal variability of urban heat island effect: A case study in the central districts of İzmir
Kentsel ısı adası etkisinin mekânsal/zamansal değişkenliğinin değerlendirilmesi: İzmir ili merkez ilçeleri örneği
FİLİZ AY
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Şehircilik ve Bölge Planlamaİzmir Yüksek Teknoloji EnstitüsüŞehir Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ GERÇEK KURT
- Arazi örtüsü/arazi kullanımı ve arazi yüzey sıcaklıkları ilişkisinin zamansal-mekansal analizi ve gelecek için modellenmesi
Spatio-temporal analysis of the relationship of land use/land cover and land surface temperatures and its modeling for the future
NAGİHAN ASLAN
Doktora
Türkçe
2023
Bilim ve TeknolojiAkdeniz ÜniversitesiUzay Bilimleri ve Teknolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLEK KOÇ SAN
- Yüksek çözünürlüklü uydu verileri kullanılarak şehir alanlarının incelenmesi
Investigation of city areas using high-resolution satellite data
RAZİYE HALE TOPALOĞLU
Doktora
Türkçe
2022
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELİF SERTEL