Pisidia, Pamphylia ve Kilikia Bölgelerinde Demiourgia
Demiourgia in Pisidia, Pamphylia and Kilikia
- Tez No: 1023915
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ADAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri, Ancient Linguistics and Cultures
- Anahtar Kelimeler: Epigrafi, Helenistik Dönem, Kilikya, Pamphylia, Pisidia, Roma Dönemi, Epigraphy, Hellenistic Period, Cilicia, Pamphylia, Pisidia, Roman Period
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Antik Yunancada δῆμος (halk) ve ἔργον (iş) sözcüklerinin birleşiminden türeyen demiourgos, geleneksel olarak“kamu adına çalışan”anlamına gelmektedir. Homeros destanlarında bu kavram hekim, kahin, ozan, marangoz ve haberciler (kerykes) gibi uzmanları ve zanaatkarları tanımlamaktaydı. Solon'un reformlarından sonra (MÖ 580/579), Damacias'ın devrilmesi neticesinde Atina'da oluşturulan on kişilik archon heyetine eupatridae ve geomoroi temsilcilerinin yanı sıra iki demiourgos temsilcisi de seçilmiş, böylece zanaatkar sınıfı kısa süreliğine de olsa doğrudan meclise dahil olmuştur. Atina'nın aksine, Dor ve Kuzeybatı Yunan lehçelerini konuşan bölgelerde (Peloponnesos, Girit, Pamphylia ve Kilikia) demiourgos, zanaatkar anlamından ziyade kentin en yüksek idari memuriyetlerinden birinin unvanı olarak gelişti. Örneğin, federal Arkadia 50 demiourgos ile temsil edilmekteydi. Akha Birliği'nde strategos'lar askeri işlerle ilgilenirken demiurgos'lar kentin içişlerini yönetiyordu. Elis kabile devletinde ise hem bireysel demos'ları temsil eden bir eponymos demiourgos (yıla adını veren) hem de genel işlerle ilgilenen bir demiourgia meclisi yer almaktaydı. Küçük Asya'da, sıklıkla güney kıyılarda (Pamphylia, Pisidia, Kilikia) demiourgia, Rodos'luların kolonizasyon hareketleri sonucu ve zamanla komşu kentler tarafından kendiliğinden benimsenip eponymos olarak uygulanmaktaydı. Hellenistik ve Roma dönemlerinde demiourgia, eşraf sınıfının üstlendiği ve ciddi şahsi harcamalar (leitourgia) gerektiren bir kamu hizmetine dönüştü. Demiourgos olan kişi, kentin festivallerini finanse etmek, agon'lar düzenlemek, kentin altyapısını geliştirmek ve halka nakit ya da yiyecek dağıtımları yapmak zorundaydı. Çoğu zaman demiourgia, imparatorluk kültü başrahipliği, Dea Roma rahipliği veya gymnasiarchos gibi görevlerle beraber yürütülürdü. Yüksek maddi güç gerektiren bu prestijli memuriyet, uygun erkek aday bulunamadığında ailevi prestijin devamlılığını sağlama ideolojisiyle zengin kadınlar tarafından da yürütülmüştü; Perge'de Plancia Magna ve Sillyon'da Menodora bunun en belirgin örnekleridir. Memuriyetin prestiji o denli yüksekti ki, Tarsos ve Abazarbos kentinde bizzat Roma imparatorları Commodus, Caracalla ve Severus Alexander, demiourgos olarak onurlandırıldı. Şayet kriz veya mali sıkıntı dönemlerinde bu maliyetli görevi üstlenecek kimse çıkmazsa, memuriyet sembolik olarak kentin koruyucu tanrısına (örneğin Apollon'a) verilir ve masraflar tapınak hazinesinden karşılanırdı. Geleneksel seçimli magistrat'lıkların ve eponymos unvanlarının yerini, doğrudan imparatora veya eyalet valisine bağlı curator rei publicae (logistes) unvanlı kişiler almaya başladı. Kentin idari yönetimindeyse defensor civitatis (ekdikos) unvanı kurumsallaştı ve zamanla yetkilerini genişleterek kentin en yüksek yöneticisi konumuna geldi. MS 5. ve 6. yy'larda Anastasius ve Iustinianus'un reformlarına gelindiğinde, kent yönetiminde geleneksel oligarşik yöneticiler tamamen kaybolmuştu. Eponymos memuriyetlerin bıraktığı idari ve sosyal boşluk kentin episkopos'ları, ruhban sınıfı ve önde gelen büyük toprak sahipleri tarafından dolduruldu. Böylece onomastik kayıtlarda isimleri prestijle anılan geleneksel eşraf sınıfından kimseler, ya imparatorluk bürokrasisine kaçtılar ya da episkopos unvanını ele geçirerek güçlerini kilise hiyerarşisi üzerinden sürdürmeye çalıştılar. Sonuç olarak demiourgia'nın ortadan kalkışı salt bir unvan değişikliği değil; kentin kendini yöneten bir vatandaşlar topluluğu olmaktan çıkıp, merkezi devlete (Konstantinopolis'e) doğrudan bağlı bürokratların (logistes, ekdikos), din adamlarının ve büyük toprak sahiplerinin idare ettiği hiyerarşik bir idari alt birime dönüşmesinin bir sonucudur.
Özet (Çeviri)
Derived from the combination of the words δῆμος (people) and ἔργον (work) in Ancient Greek, demiourgos traditionally means“working on behalf of the public.”In the Homeric epics, this concept designated specialists and artisans such as physicians, seers, bards, carpenters, and messengers (kerykes). Following Solon's reforms (580/579 BC) and the subsequent overthrow of Damacias, two demiourgos representatives were elected to the ten-member archon board established in Athens alongside representatives of the eupatridae and geomoroi, thereby directly including the artisan class in the assembly, albeit briefly. Conversely, in regions speaking Doric and Northwestern Greek dialects (Peloponnese, Crete, Pamphylia, and Cilicia), demiourgos developed as the title of one of the highest administrative magistracies rather than meaning an artisan. For example, federal Arcadia was represented by 50 demiourgos. In the Achaean League, while the strategos handled military affairs, the demiourgos governed the internal affairs of the city. The Elean tribal state featured both an eponymos demiourgos (year-naming) representing individual demos, and a demiourgia assembly dealing with general affairs. In Asia Minor, frequently on the southern coasts (Caria, Pamphylia, Pisidia, Cilicia), demiourgia operated as eponymos due to Rhodian colonization and its spontaneous adoption by neighboring cities over time. During the Hellenistic and Roman periods, demiourgia transformed into a public service undertaken by the elite class, requiring substantial personal expenditures (leitourgia). The demiourgos was obliged to finance the city's festivals, organize agon, develop infrastructure, and distribute cash or food to the public. Often, demiourgia was held concurrently with duties such as the high priesthood of the imperial cult, the priesthood of Dea Roma, or gymnasiarchos. This prestigious magistracy, requiring high financial power, was also undertaken by wealthy women to ensure the continuity of familial prestige when no suitable male candidate was found, notably Plancia Magna in Perge and Menodora in Sillyon. Its prestige was so high that in Tarsus, the Roman emperors Commodus, Caracalla, and Severus Alexander honorarily assumed the title of demiourgos. During crises or financial distress, if no one undertook this costly duty, the magistracy was symbolically assigned to the city's patron deity (e.g., Apollo) and funded by the temple treasury. Traditional elective magistracies and eponymos titles yielded to individuals holding the title of curator rei publicae (logistes), directly subordinate to the emperor or provincial governor. Concurrently, the title defensor civitatis (ekdikos) institutionalized, expanding its powers over time to become the highest administrator of the city. Following the 5th and 6th-century AD reforms of Anastasius and Justinian, traditional oligarchic rulers completely vanished from city governance. The resulting administrative and social vacuum was filled by the city's episkopos, the clergy, and leading large landowners. Thus, traditional elites praised in onomastic records either entered the imperial bureaucracy or secured the title of episkopos to maintain power via the church hierarchy. Ultimately, the disappearance of demiourgia was no mere title change; it reflects the city's transformation from a self-governing community of citizens into a hierarchical administrative sub-unit managed by central bureaucrats (logistes, ekdikos), clergy, and large landowners directly dependent on Constantinople.
Benzer Tezler
- Lykia, Pisidia, Pamphylia, Kabalis ve Kilikia bölgelerinde imparator kült yapıları
Imperial cult buildings in Lykia, Pisidia, Pamphylia, Kabalis and Cilicia regions
HATİCE DEĞİRMENCİOĞLU
- Güney anadolu kentlerinde gymnasion olgusu
Gymnasion case in south anatolian cities
METEHAN GÜMÜŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eski Çağ Dilleri ve KültürleriAkdeniz ÜniversitesiEskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURAY GÖKALP ÖZDİL
- Bouleutıkon Tagma - Roma İmparatorluk Dönemi Lykıa, Pamphylıa, Pısıdıa ve Kılıkıa bölgelerine bağlı kentlerde Boule üyelerinin idari yapılanması
Bouleutikon Tagma - administrative organisation of Boule Members inthe cities of Lykia, Pamphylia, Pisidia and Cilicia regions in the Roman Imperial Period
ZEKİCAN DUMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eski Çağ Dilleri ve KültürleriAkdeniz ÜniversitesiAkdeniz Eski Çağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ADAK
- Küçük Asya'nın güneyindeki Helios kültleri
Helios cults in the south of Asia minor
EMRE ERTEN
Doktora
Türkçe
2007
Eski Çağ Dilleri ve Kültürleriİstanbul ÜniversitesiEskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. A. VEDAT ÇELGİN
- Sikkelerin ışığında Lykia, Pamphylia, Pisidia ve Kilikia'da Hermes
Hermes in Lykia, Pamphylia, Pisidia and Cilicia in the light of the coins
NURGÜL DEMİRTAŞ