Tüketicilerin iklim değişikliği bilgi ve farkındalığının çevresel konular ve sürdürülebilir tüketim modelleri bağlamında incelenmesi
An examination of consumers' climate change knowledge and awareness within the context of environmental issues and sustainable consumption models
- Tez No: 1023916
- Danışmanlar: PROF. DR. ARZU ŞENER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Ev Ekonomisi, Sosyoloji, Psychology, Home Economics, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Aile ve Tüketici Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Aile ve Tüketici Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma; tüketicilerin iklim değişikliği ve çevresel konulara yönelik bilgi ve farkındalıklarının, sürdürülebilir tüketim davranışı ile sürdürülebilir tüketim modelleri çerçevesinde ele alınan gönüllü sade yaşam tarzı ve minimalist tüketim üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma modeli; çevreci davranışları açıklamaya yönelik farklı kuram, model ve yaklaşımlardan yararlanılarak oluşturulan bütüncül bir kuramsal mantık çerçevesinde geliştirilmiştir. Bu kapsamda, modeldeki değişkenler arasındaki doğrudan ilişkilerin yanı sıra; iklim değişikliği ve çevresel konulara yönelik bilgi ve farkındalık değişkenleri ile gönüllü sade yaşam tarzı ve minimalist tüketim arasındaki ilişkilerde sürdürülebilir tüketim davranışının üstlendiği aracılık rolü de analiz edilmiştir. Araştırmada nicel yöntem benimsenmiş, veriler kartopu ve kolayda örnekleme yöntemleri birlikte kullanılarak Ankara ilinde ikamet eden 18 yaş ve üzeri katılımcılardan çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Analizler, geçerlilik koşullarını sağlayan 513 katılımcı üzerinden gerçekleştirilmiştir. Veriler SPSS 27.0 programında analiz edilmiş; demografik farklılıklar MANOVA ve Scheffé testi ile, doğrudan ilişkiler yapısal eşitlik modellemesi (YEM) kapsamında yol analizi ile, aracılık ilişkileri ise PROCESS Macro Model 4 kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular, iklim değişikliği bilgisinin çevre bilgisi ve iklim değişikliği farkındalığını; iklim değişikliği farkındalığının ise çevre farkındalığı ve sürdürülebilir tüketim davranışını pozitif yönde etkilediğini göstermiştir. Çevre bilgisinin çevre farkındalığı ve gönüllü sade yaşam tarzı üzerinde anlamlı etkileri görülmüş; çevre farkındalığının ise sürdürülebilir tüketim davranışı, gönüllü sade yaşam tarzı ve minimalist tüketim üzerinde anlamlı etkileri olduğu belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, sürdürülebilir tüketim davranışının gönüllü sade yaşam tarzı ve minimalist tüketim üzerinde; gönüllü sade yaşam tarzının ise minimalist tüketim üzerinde anlamlı etkileri tespit edilmiştir. Bunun yanında, iklim değişikliği ve çevresel konulara yönelik bilgi ve farkındalığın gönüllü sade yaşam tarzı ve minimalist tüketime dönüşümünde sürdürülebilir tüketim davranışının anlamlı bir aracılık rolü üstlendiği belirlenmiştir. Araştırmada ayrıca, bazı sosyo-demografik ve sosyo-ekonomik özelliklere göre anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda bireylere, eğitimcilere, üreticilere, pazarlama profesyonellerine, politika yapıcılara ve gelecekte gerçekleştirilecek araştırmalara yönelik öneriler geliştirilmiştir. Anahtar kelimeler İklim değişikliği, çevresel konular, bilgi, farkındalık, sürdürülebilir tüketim davranışı, gönüllü sade yaşam, minimalist tüketim.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to examine the effects of consumers' knowledge and awareness regarding climate change and environmental issues on sustainable consumption behavior, as well as on a voluntary simplicity lifestyle and minimalist consumption, which are addressed within the framework of sustainable consumption models. The research model was developed within a holistic theoretical rationale constructed by drawing upon various theories, models, and approaches aimed at explaining pro-environmental behaviors. In this context, alongside the direct relationships among the variables in the model, the mediating role of sustainable consumption behavior in the relationships between the knowledge and awareness variables regarding climate change and environmental issues, and a voluntary simplicity lifestyle and minimalist consumption, was also analyzed. A quantitative method was adopted in the research, and data were collected via an online questionnaire from participants aged 18 and over residing in the province of Ankara, utilizing a combination of snowball and convenience sampling methods. The analyses were conducted on 513 participants who satisfied the validity criteria. The data were analyzed using SPSS 27.0 software; demographic differences were examined via MANOVA and the Scheffé test, direct relationships were tested via path analysis within the scope of structural equation modeling (SEM), and mediation relationships were assessed using PROCESS Macro Model 4. The findings demonstrated that climate change knowledge positively affects environmental knowledge and climate change awareness, while climate change awareness positively affects environmental awareness and sustainable consumption behavior. Significant effects of environmental knowledge on environmental awareness and a voluntary simplicity lifestyle were observed; furthermore, environmental awareness was determined to have significant effects on sustainable consumption behavior, a voluntary simplicity lifestyle, and minimalist consumption. Moreover, significant effects of sustainable consumption behavior on a voluntary simplicity lifestyle and minimalist consumption, as well as of a voluntary simplicity lifestyle on minimalist consumption, were identified. In addition, it was determined that sustainable consumption behavior plays a significant mediating role in the translation of knowledge and awareness regarding climate change and environmental issues into a voluntary simplicity lifestyle and minimalist consumption. Furthermore, significant differences were identified based on certain socio-demographic and socio-economic characteristics. In accordance with the findings obtained, recommendations were developed for individuals, educators, producers, marketing professionals, policymakers, and future research. Keywords Climate change, environmental issues, knowledge, awareness, sustainable consumption behavior, voluntary simplicity, minimalist consumption.
Benzer Tezler
- Avrupa'daki depozito yönetim sistemi uygulamalarının incelenmesi ve zorunlu depozito yönetim sisteminin Türkiye'de uygulanmasına yönelik öneriler
Examination of deposit management system applications in Europe and suggestions for the implementation of mandatory deposit management system in Türkiye
AYBİKE MISIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN ATİLLA ARIKAN
- Tüketicilerin yeşil ürünlere karşı tutumlarının değerlendirilmesi: Kahramanmaraş ili kent merkezi örneği
Evaluation of consumers' attitudes to green products: The case of Kahramanmaraş city center
MERYEM KAYTANCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
ZiraatKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED ÇUHADAR
- Tüketicilerin yenilenebilir enerji tutumlarının yenilenebilir enerji gelecek yönelimine etkisi: Çevre bilinçli tüketici davranışının aracı rolü
The effect of consumers' renewable energy attitudes on the future orientation of renewable energy: The mediating role of environmentally conscious consumer behavior
MUSTAFA AKYÜZ
Doktora
Türkçe
2026
İşletmeKırşehir Ahi Evran Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH FERHAT ÇETİNKAYA
- Döngüsel ekonomi bağlamında tüketicilerin onarım davranışının belirleyicileri
Determinants of consumers' repair behavior in the context of circular economy
BÜŞRA OKTAY BAYHAN
Doktora
Türkçe
2026
İşletmeAkdeniz ÜniversitesiPazarlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAİFE MELTEM YETKİN ÖZBÜK
- Gıda israfına yönelik tutum ve davranışlar ile çevre koruma bilincine yönelik bir araştırma
A study on attitudes and behaviors towards food waste and environmental protection awareness
ELİF HANDE ÇİÇEKLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
EkonomiFırat Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ESRA PEKER