Sağlıklı yetişkinlerde dikkat eksikliği belirtileri ile gizil ketleme performansı arasındaki ilişkinin incelenmesi
An investigation of the relationship between attention deficit symptoms and latent inhibition performance in healthy adults
- Tez No: 1023937
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ARZU ÖZKAN CEYLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Bayes yaklaşımı, Dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik bozukluğu, Seçici dikkat, Bayes approach, Attention deficit and hyperactivity disorder, Selective attention
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Gizil ketleme, önceden maruz bırakılmış bir uyarıcıya, yeni uyarıcıya kıyasla, öğrenmenin daha yavaş bir şekilde gerçekleşmesi olarak tanımlanmaktadır. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), seçici dikkat mekanizmalarının belirgin biçimde etkilendiği başlıca durumlardan biridir. Dopaminerjik sistem hem gizil ketleme hem de DEHB'de merkezi bir rol oynamasına rağmen, bu iki yapı arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmalar tutarsız sonuçlar ortaya koymuştur. Bu çalışmada, sağlıklı bireylerde görülen dikkat eksikliği belirtilerinin gizil ketleme performansına olan etkisi incelenmiştir. Bu bağlamda, koşullu ketleme, öğrenilmiş ilgisizlik ve göreli yenilik etkilerini elimine etmeye çalışan bir gizil ketleme görevi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini toplam 154 sağlıklı katılımcı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Erişkin Dikkat Eksikliği Bozukluğu / Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Ölçeği Kısa Formu, Şizotipal Kişilik Ölçeği ve gizil ketleme görevi kullanılmıştır. Tepki süresi (RT) verileri Doğrusal Karma Model (Linear Mixed Model; LMM) ve Bayesci Doğrusal Karma Model (BLMM) kullanılarak analiz edilmiştir. LMM ve BLMM sonuçları, koşul, dikkat eksikliği puanı ve bu değişkenlerin etkileşimine ilişkin anlamlı etkiler ortaya koymamıştır. Bayesci analiz, etkileşimin yokluğu lehine kanıt sunmuştur. Bu sonuç, gizil ketleme etkisinin dikkat eksikliği puanına göre farklılaşmadığını göstermektedir. Bulgular, gizil ketleme ölçüm yöntemlerine ilişkin yöntemsel farklılıklar açısından değerlendirilmiş, özellikle bağlamın etkisinin kritik olabileceği tartışılmıştır.
Özet (Çeviri)
Latent inhibition (LI) refers to the slower learning about a stimulus following simple pre-exposure to that stimulus compared to a novel stimulus. It is considered a fundamental mechanism underlying selective attention and cognitive filtering. Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) is a neurodevelopmental disorder characterized by inattention, hyperactivity, and impulsivity, and is one of the primary conditions in which selective attention mechanisms are prominently affected. While the dopaminergic system plays a central role in both LI and ADHD, findings from studies examining the relationship between LI and ADHD have been inconsistent. The present study investigated the effect of inattention symptoms on latent inhibition performance in a non-clinical sample. To this end, a refined latent inhibition task designed to minimize the effects of conditioned inhibition, learned irrelevance, and relative novelty was employed. The sample comprised 154 healthy adults. Data were collected using the Adult Attention Deficit Disorder/Attention-Deficit Hyperactivity Disorder Scale–Short Form, the Schizotypal Personality Questionnaire, and a latent inhibition task. Reaction time (RT) data were analyzed at the trial level using Linear Mixed Models (LMM) and Bayesian Linear Mixed Models (BLMM). The results of both LMM and BLMM analyses revealed no significant effects of condition, inattention symptom level, or the interaction between these variables. The Bayesian analysis provided evidence in favor of the absence of an interaction. These findings indicate that the latent inhibition effect did not differ as a function of inattention symptom severity. The findings are discussed in light of methodological differences in latent inhibition measurement, with particular emphasis on the potentially critical role of contextual factors.
Benzer Tezler
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) belirtileri gösteren ve göstermeyen sağlıklı erişkinlerde dikkat süreçlerinin EEG ile incelenmesi
The investigati̇on of attention processes on participants with and without attention deficit hyperactivity disorder symptoms: An EEG study
ESRA KISACIK
Doktora
Türkçe
2018
PsikolojiAnkara ÜniversitesiSinir Bilimleri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. CANAN KALAYCIOĞLU
- Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu farklı alt tipleri/prezentasyonları olan hastaların duygu tanıma, yüz tanıma ve subklinik otistik özellikler açısından sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması ve yüz ve duygu tanımanın otistik özellikler ile ilişkisi
Comparison of emotion recognition, face recognition and subclinical autistic traits in patients with different subtypes/presentations of Attention Deficit Hyperactivity Disorder with healthy controls, and the relationship between face and emotion recognition and autistic traits
ASENA ULUSAN BÜLBÜL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİLİZ ÖZDEMİROĞLU
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu eş tanısının bariatrik cerrahi sonrası hastalarda kilo üzerinde etkisi
The effect of comorbid attention deficit hyperactivity disorder on weight in patients after bariatric surgery
JAMALA HUSEYNLI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEDRİYE ÖNCÜ ÇETİNKAYA
- Erişkin dikkat eksikliği / hiperaktivite bozukluğunda duygu düzenleme güçlükleri ve çocukluk çağı travmaları ilişkisinin araştırılması
Investigation of the relationship of emotion regulation difficulties and childhood trauma in adult attention deficit / hyperactivity disorder
FATMA GÖZDE AVCI BÜYÜKDOĞAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELİKE NEBİOĞLU YILDIZ
DR. SENCAN SERTÇELİK
- Erişkin dikkat eksikliği / hiperaktivite bozukluğunda aleksitimi ve dürtüsellik ilişkisinin araştırılması
Investigation of the relationship between alexithymia and impulsivity in adult attention deficit / hyperactivity disorder
SEDA KİRAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERAP ERDOĞAN TAYCAN