Cemâleddîn el-Fâkihî ve Şerh Kitâbı'l Hudûd fı'n Nahv adlı eseri
Jamal al-Dîn al-Fâkihî and his work titled Sharhu Kitâb al-Hudûd fî al-Nahw
- Tez No: 1023958
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HAMİT SALİHOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, hicrî onuncu yüzyılda önemli ilim merkezlerinden olan Mekke'de yetişen önde gelen dil alimlerinden Cemâluddîn el-Fâkihî'nin (ö. 972/1564) hayatını, ilmî kişiliğini ve nahiv ilmindeki yerini incelemektedir. Ayrıca onun nahiv ilminin kavram, terim ve tanımlarına dair ele aldığı Şerhu Kitâbi'l-hudûd fî'n-Nahv isimli eseri de bu çalışmada değerlendirilmektedir. Araştırmada, Memlük yönetiminden Osmanlı idaresine geçiş sürecinde Hicaz bölgesindeki ilmî hareketliliğin arka planında, Fâkihî'nin dil ve gramer alanındaki yeri ve eserinin yöntemsel özgünlüğü ele alınmıştır. Kaynak taraması, metin analizi ve karşılaştırmalı yöntemlerin kullanıldığı çalışmada, müellifin nahiv terimlerini mantık disiplininin (cins, fasıl vb.) kavramsal araçlarıyla yeniden yapılandırarak terminolojik bir istikrar sağlamıştır. Araştırmada Fâkihî'nin nahiv terimlerini tanımlarken, efrâdına câmi' ağyârına mâni' prensibine titizlikle bağlı kaldığı, çoğunlukla Basra dil ekolünün kavramlarını benimsemekle birlikte Kûfe dil ekolünün görüş ve kavramlarına da yer veren eklektik ve öğretici bir üslup tercih etmiştir. Ayrıca eserdeki nahiv ilmine dair kural, terim ve tanımları, ayet, hadis, şiir ve nesirden getirdiği istişhâdlarla güçlü bir şekilde temellendirmiştir. Söz konusu eserinde metin ile şerhi güzel bir şekilde birleştirip mezc usulünü başarıyla tatbik etmiştir. Dolayısıyla bu çalışma, Fâkihî'nin klasik nahiv ve terim bilimi (hudûd) geleneğinin tekâmülündeki merkezî rolünü ve özgün katkısını literatüre kazandırmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the life, scholarly personality, and place in the science of syntax (nahw) of Cemâluddîn el-Fâkihî (d. 972/1564), one of the leading linguistic scholars who was raised in Mecca, a major center of learning in the tenth century of the Hijrî calendar, as well as his work entitled Sharh Kitâb al-Hudûd fî al-Nahw, in which he addresses the concepts, technical terms, and definitions of the science of syntax. The research addresses the intellectual backdrop of scholarly activity in the Hejaz region during the transitional period from Mamluk to Ottoman rule, situating el-Fâkihî's place in the fields of language and grammar, as well as the methodological originality of his work. Employing source scanning, textual analysis, and comparative methods, the study demonstrates that the author restructured the technical terms of syntax using the conceptual tools of the discipline of logic (such as genus, differentia, etc.), thereby achieving terminological consistency. The research further reveals that in defining syntactic terms, Fâkihî adhered rigorously to the principle of jâmiʿ li-afrâdihî mâniʿ li-aghyârihî (comprehensive of all instances and exclusive of all others), and that he favored an eclectic and didactic style - primarily adopting the terminology of the Basran linguistic school while also incorporating the views and technical terms of the Kufan linguistic school. Furthermore, he solidly grounded the rules, terms, and definitions pertaining to the science of syntax by drawing on textual evidence (istishhâd) from Quranic verses, prophetic traditions (hadîth), poetry, and prose. In the work in question, he skillfully integrated the original text with its commentary, successfully applying the method of mazj (interweaving or blending). Accordingly, this study brings to the scholarly literature Fâkihî's central role and original contribution to the evolution of the classical tradition of syntax and terminological science (hudûd).
Benzer Tezler
- الشيخ عبد الكريم الدبان حياته وآثاره وآرائه الكلامية
Abdülkerim Ed-Deban'ın hayatı, eserleri ve kelâmî görüşleri
RASOOL FARAJ SUBHI SUBHI
Yüksek Lisans
Arapça
2021
DinBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KILIÇ ASLAN MAVİL
- Cemâlüddin Ahmed bin Muhammed el-Gaznevi'nin Mukaddimetü'l-Gazneviyye fil-Furu'il Hanefiyye adlı eseri (Tahkik ve tercüme)
Editing and Translation of Jamâlüddîn Ahmad b. Muhammad el-Ghaznewi's Muqaddimetu'l-Ghaznawiyya fil-Furu'il Hanafiyya
HİLAL DEMİRALAY CAMBAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA YILDIRIM
- Kemaleddin İbnü`l-Hümam'ın hadisçiliği
Kemaleddin İbnü`l-Hümam as atraditionalist (muhaddis) and his method in the hadith science
RAMAZAN ÖZMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
DinYüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. M. FATİH KESLER
- Cemaleddin el-Kasımi`nin el-Cerh ve`Ta`dil adlı eseri üzerine bir inceleme ve kaynak tetkiki
Research al saurce Al-Jarh and tadil work of Jamalladdin Al Kasemi
ABDÜLVEHAP KERİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET EMİN ÖZAFŞAR
- Cemâleddin el-Kâsimi'nin Mehâsinü't-Te'vil adlı tefsiri ve bilimsel açıdan değerlendirilmesi
Cemaleddin el-Kasimi's commertary Mehasinü't-Te'vil and its scientific explanation
SELAMİ BAĞCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMET ERSÖZ