Hak Dini Kur'an Dili ve Hayat Kaynağı Kur'an tefsiri adlı eserler bağlamında Nisâ Sûresi'nde kadınların hakları ve toplumsal rolü
The rights and social role of women in Sūrat Al-Nisāʾ in the context of“Hak Dini Kur'an Dili”and "Hayat Kaynaği Kur'an tafsirs
- Tez No: 1024362
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT KAYACAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tefsir geleneğinde müfessirler, Kur'an âyetlerini yorumlarken yalnızca lafzî anlamlarla yetinmemiş aynı zamanda yaşadıkları dönemin ilmî, sosyal ve kültürel şartlarını da dikkate almışlardır. Nisâ sûresi; kadınların insanlık değeri, aile içindeki konumu, evlilik, boşanma, mehir, miras, mahremiyet ve dinî sorumlulukları gibi birçok konuyu ele alan sûrelerden biridir. Bu konuda daha önce çalışmalar yapılmış ancak, Nisâ sûresinde kadınların hakları Türkiye'deki Cumhuriyet dönemi müfessirleri tarafından nasıl ele alındığını ile ilgili bütüncül anlamda yapılan bir araştırmaya rastlanılmamıştır. Çalışmamız, daha önce tefsir alanında sınırlı biçimde ele alınan bu konuyu ele alarak Nisâ sûresinde kadın haklarıyla ilgili âyetlerin Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır'ın Hak Dini Kur'an Dili ile M. Sait Şimşek'in Hayat Kaynağı Kur'an Tefsiri adlı eserlerinde nasıl yorumlandığını karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmanın temel sorusu“Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır ve M. Sait Şimşek, Nisâ sûresindeki kadın haklarıyla ilgili âyetlerin yorumları benzerlik ve farklılıklar nelerdir?”şeklinde belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, her iki müfessirin de kadınların hakları konusunda Kur'an'ın temel ilkelerini esas alan ortak bir yaklaşım benimsedikleri görülmüştür. Bununla birlikte, yöntem farkları dikkat çekicidir: Elmalılı'nın yorumlarında klasik tefsir geleneği, fıkhî açıklamalar ve hukuki değerlendirmeler ağırlık kazanırken; Şimşek'in yorumlarında tarihsel bağlam, toplumsal gerçeklikler ve çağdaş çözümlemeler ön plana çıkmaktadır. Bu bulgular, tefsir faaliyetinin yalnızca metne bağlı kalmayıp müfessirin içinde bulunduğu dönemin iv ihtiyaçları ve şartlarıyla şekillenen dinamik bir süreç olduğunu göstermektedir. Çalışma, her iki müfessirin de Nisâ sûresindeki hükümleri kadınların haklarını ve toplumsal konumunu merkeze alan bir çerçevede ele aldığını ortaya koymakta ve tefsir geleneğine bu doğrultuda bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
In the tradition of Qurʾānic exegesis (tafsir), exegetes have not confined themselves solely to the literal meanings of Qurʾānic expressions; they have also taken into consideration the intellectual, social, and cultural conditions of their respective periods. Sūrat al-Nisāʾ is one of the Qurʾānic chapters that addresses a wide range of issues concerning women, including human dignity, family status, marriage, divorce, dower (mahr), inheritance, privacy, and religious responsibilities. Although various studies have examined women's rights in the Qurʾān, no comprehensive research has been identified that comparatively investigates how the verses related to women's rights in Sūrat al-Nisāʾ have been interpreted by exegetes of the Republican era in Türkiye. This dissertation addresses this underexplored area by conducting a comparative analysis of the interpretations of the verses concerning women's rights in Sūrat al-Nisāʾ as presented in Hak Dini Kur'an Dili by Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır and Hayat Kaynağı Kur'an Tefsiri by M. Sait Şimşek. The central research question of the study is:“What are the similarities and differences between Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır's and Mehmet Sait Şimşek's interpretations of the verses concerning women's rights in Sūrat al-Nisāʾ?”The study employs qualitative research methods, particularly document analysis and comparative textual analysis, to examine the exegetical approaches of the two commentators. The findings indicate that both exegetes adopt a common framework grounded in the fundamental Qur'anic principles regarding women's rights and dignity. Nevertheless, significant methodological differences emerge in their interpretations. Elmalılı's exegesis is characterized by a vi stronger reliance on the classical tafsir tradition, detailed juridical discussions, and legal reasoning. In contrast, Şimşek places greater emphasis on historical context, contemporary social realities, and interpretive approaches aimed at addressing modern concerns.These findings demonstrate that tafsir is not merely a text-centered activity but also a dynamic intellectual endeavor shaped by the historical context, social conditions, and scholarly priorities of the exegete. The dissertation further reveals that both commentators interpret the rulings of Sūrat al-Nisāʾ within a framework that seeks to protect women's dignity, rights, and social status, while differing in the methodological tools they employ. By highlighting both continuity and change within modern Turkish Qurʾānic exegesis, this study aims to contribute to the broader scholarship on women's rights Qurʾānic interpretation, and contemporary tafsir studies.
Benzer Tezler
- Elmalılı Hamdi Yazır'ın kıssaları tahlili
Analysiz of the Qur'anic stories
ŞERİFE ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. MUHİTTİN AKGÜL
- Elmalılı Hamdi Yazır`ın ahkam ayetlerini yorumlama metodu
The Methodical system of the Elmalılı Hamdi Yazır`s vommentary on Islamic law
YASEMİN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MEHMET ERKAL
- Molla Mehmet Demirbaş Divanı ve tahlili
Diwani Mela Mehmet Demirbaş u tehlili ey / Mullah Mehmet Demirbaş's Divan and its analysis
DANYAL APUHAN
Doktora
Türkçe
2021
Doğu Dilleri ve EdebiyatıBingöl ÜniversitesiZaza Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET KAYINTU
- ŞAl2 Cr (HC00)3 (OH)3 Cl3Ö kompleksinin yapısı ve tabakalama“Tanning”kapasitesinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
AYSUN AÇU
- Avrupa Topluluğu'nun bürokratik yapısı
Başlık çevirisi yok
GÜNİZ ODYAKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BENER KARAKARTAL