Geri Dön

Nö-mest: Nöromimari temelli mekansal stres ve tasarım karar destek modeli

Nö-mest: A neuroarchitecture-based spatial stress and design decision support model

PDF İndir

  1. Tez No: 1024363
  2. Yazar: BURCU YAZICI ÇILKIN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. EMEL BİRER
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Mimarlık, Architecture
  6. Anahtar Kelimeler: Mimarlık, Sanal gerçeklik, Stres, Tasarım, Architecture, Virtual reality, Stress, Design
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Nöromimari yaklaşım, sinirbilim ve mimarlık disiplinleri arasındaki iş birliğiyle mekân–insan etkileşimini incelemekte; mekânın şekli, rengi, dokusu ve diğer fiziksel özelliklerinin beynin farklı bölgelerinde işlenmesi sonucunda bireylerin mekânı algılama, deneyimleme ve ona yönelik duygusal tepkiler geliştirme süreçlerini açıklamaktadır. Günümüzde mekânların kullanıcılar üzerindeki etkisinin bireysel bilişsel ve psikolojik özelliklere bağlı olarak farklılaştığı bilinmekle birlikte, mekânsal çevrenin oluşturduğu stresin hangi çevresel özelliklerden kaynaklandığını çoklu veri kaynaklarıyla nesnel biçimde ortaya koyan ve bu bulguları mimari tasarım kararlarına sistematik olarak aktaran bütüncül modeller literatürde sınırlı düzeydedir. Bu doğrultuda, bu tezin amacı; mekânların kullanıcılar üzerinde oluşturabileceği stresi hareket verileri ve diğer çoklu veri kaynakları aracılığıyla tanımlamak, stres altında algılanan mekânsal deneyimi ortaya koymak ve elde edilen bulguların tasarım süreçlerine aktarılmasını sağlayan nöromimari temelli bir karar destek modeli geliştirmektir. Bu kapsamda çalışma, mimarlık, nörobilim ve bilişsel bilim disiplinlerini bütünleştiren karma yöntemli ve disiplinler arası bir araştırma yaklaşımı sunmaktadır. Araştırmanın temel hipotezi, mimari mekânlarda kullanıcıda var olan stresin veya strese bağlı gelişen duyusal ve duygusal tepkilerin mekân algısını ve buna bağlı olarak kullanıcı hareketlerini değiştirdiği; bu hareketlerin sürdürülebilir hâle gelmesi durumunda stres düzeyinin azaldığı yönündedir. Bu hipotez doğrultusunda araştırmada; mekânsal stresin kullanıcı hareketleri ve nörofizyolojik tepkiler aracılığıyla tanımlanıp tanımlanamayacağı, stres altında mekân algısının nasıl değiştiği, duyusal ve duygusal deneyimlerin hareket örüntülerine nasıl yansıdığı ve elde edilen bulguların mimari tasarım süreçlerine nasıl aktarılabileceği araştırma sorularına yanıt aranmıştır. Araştırma, çevresel psikoloji temelli deneysel vaka çalışması kapsamında karma yöntem yaklaşımıyla yürütülmüştür. Araştırmanın veri kaynaklarını EEG tabanlı nörofizyolojik ölçümler, EEG cihazına entegre IMU sensörlerinden elde edilen hareket verileri, PANAS-SF ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşmeler oluşturmuştur. Bu kaynaklardan elde edilen nicel ve nitel veriler, çoklu veri entegrasyonu yaklaşımıyla bütüncül olarak değerlendirilmiş ve mekânsal stres, kullanıcı davranışı ile tasarım kararları arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırma problemi ile kuramsal ve metodolojik çerçeve ortaya konmuş, literatür taraması sunulmuş ve araştırmanın temel yöntemsel yaklaşımı çevresel psikoloji temelli deneysel vaka çalışmasının tercih edilme gerekçesi ayrıntılı biçimde açıklanmıştır. İkinci bölümde, ana deney öncesinde gerçekleştirilen ön deney kapsamında EEG cihazına entegre IMU sensörleriyle yapılan hareket doğruluk testleri değerlendirilmiş ve deney tasarımı bu bulgular doğrultusunda düzenlenmiştir. Üçüncü bölümde, tezin kuramsal ve metodolojik merkezini oluşturan NÖ–MEST modeli; nöro, mekânsal, stres ve tasarım katmanları üzerinden tanımlanmıştır. Dördüncü bölümde model, İstanbul Havalimanı'nın VR ortamında kurgulanan yaklaşık 1 km'lik rotası üzerinden EEG ve PANAS-SF ölçümleriyle deneysel olarak test edilmiştir. Beşinci bölümde elde edilen nicel ve nitel bulgular birlikte değerlendirilmiş; altıncı bölümde ise araştırmanın temel sonuçları ve geleceğe yönelik öneriler sunulmuştur. Bu kapsamda geliştirilen NÖ-MEST modeli, mekânsal stresin haritalanmasının ötesine geçerek stresin tasarım yoluyla dönüştürülebileceğini ortaya koyan, kullanıcı psikolojisi ile mimari kurguyu bütüncül biçimde ele alan yenilikçi bir analiz ve tasarım çerçevesi sunmaktadır. Sonuç olarak, bu tez, bireylerin mekânda yaşadığı stresin mimari düzenlemeler aracılığıyla nasıl azaltılabileceğini ele alarak, tasarım süreçlerine nöromimari yaklaşımlar entegre edilerek iyileştirici mekânlar yaratılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu yönüyle çalışma, nöromimari literatürde mekânsal stresin hareket temelli ve çok katmanlı biçimde modellenmesine yönelik özgün bir metodolojik çerçeve sunmaktadır.

Özet (Çeviri)

The neuroarchitecture approach examines the interaction between humans and the built environment through the integration of neuroscience and architecture. It explains how the shape, color, texture, and other physical characteristics of architectural spaces are processed in different regions of the brain, thereby influencing individuals' spatial perception, experience, and emotional responses. Although it is well established that the effects of architectural environments vary according to individuals' cognitive and psychological characteristics, the literature remains limited in providing comprehensive models that objectively identify the environmental factors underlying spatial stress through multiple data sources and systematically translate these findings into architectural design decisions. Accordingly, the aim of this dissertation is to identify the stress induced by architectural spaces through movement data and other multimodal data sources, to reveal the characteristics of spatial perception under stress, and to develop a neuroarchitecture-based decision support model that integrates these findings into the architectural design process. Within this scope, the study adopts an interdisciplinary mixed-methods approach that integrates architecture, neuroscience, and cognitive science. The primary hypothesis of this research is that stress experienced within architectural environments, together with stress-related sensory and emotional responses, alters spatial perception and consequently influences users' movement patterns, and that stress levels decrease when these movement patterns become sustainable. Based on this hypothesis, the study investigates whether spatial stress can be identified through users' movement patterns and neurophysiological responses, how spatial perception changes under stress, how sensory and emotional experiences are reflected in movement behaviors, and how the resulting findings can be translated into architectural design processes. The research was conducted as an experimental case study grounded in environmental psychology using a mixed-methods research design. Data were collected through EEG-based neurophysiological measurements, movement data obtained from IMU sensors integrated into the EEG device, the Positive and Negative Affect Schedule–Short Form (PANAS-SF), and semi-structured interviews. Quantitative and qualitative data obtained from these sources were holistically integrated through a multimodal data integration approach to analyze the relationships among spatial stress, user behavior, and architectural design decisions. The dissertation consists of six chapters. The first chapter introduces the research problem together with the theoretical and methodological framework, presents the literature review, and explains in detail the rationale for adopting an environmental psychology-based experimental case study as the primary methodological approach. The second chapter evaluates the preliminary experiment conducted prior to the main study, in which movement accuracy tests were performed using IMU sensors integrated into the EEG device, and presents the refinements made to the experimental design based on these findings. The third chapter introduces the NÖ-MEST model, which constitutes the theoretical and methodological core of the dissertation, through its four interconnected layers: neurophysiology, spatial environment, stress, and design. In the fourth chapter, the model is experimentally validated using EEG measurements and the PANAS-SF within a virtual reality simulation of an approximately 1 km route of Istanbul Airport. The fifth chapter presents an integrated evaluation of the quantitative and qualitative findings, while the sixth chapter discusses the principal conclusions of the research and offers recommendations for future studies The proposed NÖ-MEST model extends beyond the mapping of spatial stress by demonstrating how stress can be transformed through architectural design. It provides an innovative analytical and design framework that holistically integrates user psychology with architectural configuration. Consequently, this dissertation seeks to contribute to the creation of restorative architectural environments by demonstrating how stress experienced within built environments can be reduced through evidence-based architectural interventions informed by neuroarchitectural principles. In this respect, the study offers an original methodological framework for the movement-based and multilayered modeling of spatial stress, thereby contributing to the growing body of neuroarchitecture research.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    693720

    IGA nefropatili hastalarda böbrekte glukokortikoid reseptör ekspresyonunun klinik gidişteki rolü: Tek merkez deneyimi

    The role of glucocorticoid receptor expression in kidney in clinical progress of patients with iga nephropathy: Single-center exprience

    BİLGE TEKİN ALA

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    İç HastalıklarıÇukurova Üniversitesi

    İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SAİME PAYDAŞ

  2. Tez No

    808486

    IGA nefropatili hastaların prognozunda böbrek biyopsisinin rolü

    The role of renal biopsy in the prognosis of patients with İGA nephropathy

    CEMİLE FEYZA ELBİSTAN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    İç HastalıklarıNecmettin Erbakan Üniversitesi

    İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. KÜLTİGİN TÜRKMEN

  3. Tez No

    1006809

    Primer IgA nefropatisi: Sonlanım ve immünsüpresif tedavi etkinliği

    Primary IgA nephropathy: Outcome and effectiveness of immunosuppressive treatment

    YASEMİN KÖROĞLU

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    NefrolojiMersin Üniversitesi

    İç Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. KENAN TURGUTALP

  4. Tez No

    1021612

    IgA nefropatisi patogenezinin SLC7A11 yolağı ile araştırılması

    Evaluation of the role of SLC7A11 pathway in the pathogenesis of IgA nephropathy

    ARZU DEMİR İSPİR

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    PatolojiÇukurova Üniversitesi

    Tıbbi Patoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. KIVILCIM EREN ATEŞ

  5. Tez No

    916183

    Pediatrik yaş grubunda ıga nefropatisi ile henoch schönlein purpura nefriti hastalıklarının 2016 yılında güncellenen oxford sınıflandırması'na göre yeniden sınıflandırılması ve klinikopatolojik özelliklerinin karşılaştırılması

    Reclassification of iga nephropathy and henoch schönlein purpura nephritis in paediatric age group according to the oxford classification updated in 2016 and comparison of clinicopathological features

    PELİN KÜRTÜNCÜ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    PatolojiErciyes Üniversitesi

    Tıbbi Patoloji Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HÜLYA AKGÜN

Geri Dön