Havacılıkta yapay zekâ uygulamalarının uçuş emniyeti, pilot performansı ve insan faktörleri açısından değerlendirilmesi: Aktif ticari havayolu pilotları üzerine bir araştırma
Evaluation of artificial intelligence applications in aviation in terms of flight safety, pilot performance and human factors: A study on active commercial airline pilots
- Tez No: 1024741
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ALİ ÖZGÜR KARAGÜLLE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Sivil Havacılık, Psychology, Civil Aviation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Havacılık Psikolojisi Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Havacılık Psikolojisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezin amacı, havacılıkta yapay zekâ uygulamalarının uçuş emniyeti, pilot performansı ve insan faktörleri açısından nasıl değerlendirildiğini aktif ticari havayolu pilotlarının görüşleri doğrultusunda incelemektir. Havacılık, yüksek emniyet gereksinimi, zaman baskısı ve yoğun insan-teknoloji etkileşimi nedeniyle yapay zekâ uygulamalarının dikkatle ele alınmasını gerektiren bir alandır. Bu tezde, yapay zekânın uçuş süreçlerindeki rolüne, katkılarına ve olası risklerine ilişkin aktif ticari havayolu pilotlarının algıları incelenmiştir. Tez, temel nitel araştırma yöntemi çerçevesinde yürütülmüştür. Katılımcı grubunu Türkiye'de aktif görev yapan 13 ticari havayolu pilotu oluşturmaktadır. Katılımcılar ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiş, veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, pilotların yapay zekâya temkinli ancak işlevsel bir yaklaşımda bulunduğunu göstermektedir. Yapay zekânın uçuş emniyetini destekleme, riskleri erken tespit etme, karar verme süreçlerine katkı sağlama ve iş yükünü dengeleme açısından önemli faydalar sunduğu değerlendirilmiştir. Buna karşılık otomasyon bağımlılığı, durumsal farkındalığın zayıflaması, sistemlere aşırı güven, sorumluluk belirsizliği ve insan denetiminin zayıflaması temel risk alanları olarak öne çıkmıştır. Yapay zekâ uygulamalarının pilot performansını doğrudan artıran bağımsız bir unsur olmadığı, etkinliğinin eğitim, açık görev paylaşımı, güven ilişkisi ve insan merkezli tasarım ilkeleriyle yakından ilişkili olduğu anlaşılmıştır. Tez, yapay zekânın havacılıkta insan odaklı bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyması bakımından literatüre katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this thesis is to examine how artificial intelligence applications in aviation are evaluated in terms of flight safety, pilot performance, and human factors, based on the views of active commercial airline pilots. Aviation is a field that requires careful consideration of artificial intelligence applications due to its high safety requirements, time pressure, and intensive human–technology interaction. In this thesis, the perceptions of active commercial airline pilots regarding the role, contributions, and potential risks of artificial intelligence in flight processes were examined. The research was conducted within the framework of a basic qualitative research design. The participant group consists of 13 commercial airline pilots actively working in Türkiye. Participants were selected using criterion sampling, and the data were collected through semi-structured interviews and analyzed using thematic analysis. The findings indicate that pilots adopt a cautious yet functional approach toward artificial intelligence. It was determined that artificial intelligence offers significant benefits in supporting flight safety, enabling early detection of risks, assisting decision-making processes, and balancing workload. However, risks such as automation dependency, reduced situational awareness, overreliance on systems, ambiguity in responsibility, and the weakening of human oversight were identified as key concerns. It was also found that artificial intelligence applications are not an independent factor that directly enhances pilot performance; rather, their effectiveness is closely related to training, clear task allocation, trust, and human-centered design principles. The thesis contributes to the literature by emphasizing the need to evaluate artificial intelligence in aviation from a human-centered perspective.
Benzer Tezler
- Hızlı katılaşma ile yüksek mukavemetli malzemelerin üretilmesi ve kurşun-asit akümalatörlerine uygulanması
Başlık çevirisi yok
ÜMİT AKÇAL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Makine MühendisliğiUludağ ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİM DEMİRCİ
- Kayseri yöresinde halıcılık ve yöre ekonomisine katkısı üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
KASIM KARAHAN
- Yatay yük etkisindeki model kazıkların davranışı
The Behaviour of laterally loaded model piles
ERKAN DİNÇER
- Havacılıkta kullanılan bazı eksenel simetrik cisimlerin aerodinamik karakteristiklerinin teorik ve deneysel olarak incelenmesi
Theoretical and experimental investigation on aerodynamic characteristics of some bodies of revolution used in aeronautics
VEYSEL ATLI