Askeri sosyoloji bağlamında İkinci Dünya Savaşı yıllarının Türkiye'si ve Türk ordusu
Turkey and the Turkish army during the Second World War years in the context of military sociology
- Tez No: 1024817
- Danışmanlar: PROF. DR. CELALETTİN VATANDAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu yüksek lisans tezi, İkinci Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'nin toplumsal yapısını ve Türk ordusunu askerî sosyoloji perspektifiyle çok boyutlu olarak analiz etmektedir. Yapılan araştırmanın temel özelliği; nitel araştırma yöntemleri ve tarihsel sosyoloji modeli kullanılarak, makro düzeydeki resmî belgeler (TBMM tutanakları ve kanunlar) ile mikro-sosyolojik verilerin (asker ve doktor hatıratları) çapraz doğrulamaya tabi tutulmasıdır. Çalışmanın hazırlanma nedeni; Türkiye'nin fiilen sıcak çatışmaya girmemesine rağmen uyguladığı radikal seferberlik politikaları ve“savaşsız savaş ekonomisi”sürecinin, ordunun kurumsal işleyişi ile kışlalardaki askerin gündelik yaşamı üzerindeki yıkıcı etkilerini sosyolojik bir zemine oturtmaktır. Araştırma, orduyu salt teknik bir güvenlik aygıtı olarak değil, kısıtlı kaynaklarla şekillenen ve toplumla sürekli etkileşim hâlinde olan“yaşayan bir kurum”olarak ele alarak dönemin görünmeyen cephesini aydınlatmayı amaçlamaktadır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, seferberlikle mevcudu 1,3 milyona ulaşan devasa ordunun iaşe (beslenme) ve lojistik altyapısının, sivil alandaki yoksulluktan doğrudan etkilendiğini göstermektedir. Varılan sonuçlara göre; savaş yıllarında merkezi bütçenin %66'sı savunmaya ayrılmış ve askerî mevzuat günlük 3.149 kalorilik ideal bir istihkak öngörmüş olsa da kâğıt üzerindeki bu hedefler sahada tamamen çökmüştür. Morris Janowitz'in sivil-asker sınırlarının belirsizleştiği tezi ile Erving Goffman'ın“total kurum”teorisi bağlamında incelendiğinde; kışlalardaki açlık, hijyen yoksunluğu ve dış dünyadan kopuk zorunlu kitlesel temas, askerlerde“umumi beden zafiyeti”yaratarak kitle kırımlarına yol açan epidemiyolojik (biyolojik) bir yıkıma dönüşmüştür. Resmi kayıtlara göre, savaş yıllarında tifüs, verem, sıtma ve zatürre gibi salgın hastalıklar nedeniyle“görünmeyen cephede”28.749 asker hayatını kaybetmiştir. Ancak hatıratlar ve hastane verileriyle yapılan karşılaştırmalar, gerçek insani maliyetin resmi istatistiklerin çok ötesinde olduğunu ve salgın krizlerinin zaman zaman komuta kademesinin idari baskılarıyla (“ihbar yapılmayacak”emirleriyle) örtbas edildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, Türk ordusunun kışlalarda yaşadığı bu trajedi salt tıbbi bir başarısızlık değil; C. Wright Mills'in iktidar seçkinleri kuramında işaret ettiği üzere, makro düzeydeki kaynak yönetimi tercihlerinin ve ülkenin sosyo-ekonomik çöküşünün doğrudan, yapısal bir sonucudur.
Özet (Çeviri)
This master's thesis analyzes the social structure of Turkey and the Turkish army during the Second World War from a multidimensional military sociology perspective. The main feature of the research is the cross-validation of macro-level official documents (Turkish Grand National Assembly records and laws) with micro-sociological data (memoirs of soldiers and doctors) using qualitative research methods and a historical sociology model. The reason for preparing this study is to sociologically analyze the destructive effects of the radical mobilization policies and the“war economy without war”process—implemented despite Turkey's non-participation in hot conflict—on the institutional functioning of the army and the daily lives of the soldiers in the barracks. The research aims to illuminate the invisible front of the period by considering the army not merely as a technical security apparatus, but as a“living institution”shaped by limited resources and in constant interaction with society. The findings obtained as a result of the research show that the provisioning and logistical infrastructure of the massive army, whose strength reached 1.3 million personnel with the mobilization, was directly affected by the poverty in the civilian sphere. According to the conclusions reached, although 66% of the central budget was allocated to defense and military legislation envisioned an ideal daily ration of 3,149 calories during the war years, these on-paper targets completely collapsed in the field. When examined within the context of Morris Janowitz's thesis on the blurring of civil-military boundaries and Erving Goffman's“total institution”theory, the starvation, lack of hygiene, and forced mass contact isolated from the outside world in the barracks created a“general physical debility”among the soldiers, transforming into an epidemiological (biological) destruction that led to mass casualties. According to official records, 28,749 soldiers lost their lives on the“invisible front”during the war years due to epidemic diseases such as typhus, tuberculosis, malaria, and pneumonia. However, comparisons made with memoirs and hospital data prove that the true human cost went far beyond official statistics, and that epidemic crises were occasionally covered up by the administrative pressures (“no reporting”orders) of the command echelon. In conclusion, this tragedy experienced by the Turkish army in the barracks was not merely a medical failure; as pointed out in C. Wright Mills' power elite theory, it was a direct, structural consequence of macro-level resource management preferences and the socio-economic collapse of the country.
Benzer Tezler
- Türkiye'de eğitim gören misafir askerî personelin (MAP) kültürel etkileşimi ve uyumu
Cultural interaction and adaptation of foreign military personnel (MAP) in Turkey
SELÇUK CANTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
SosyolojiMilli Savunma ÜniversitesiAskeri Sosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM BAŞPINAR
- 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın siyasi biyografisi
8th President Turgut Özal's political biography
SAMİ ORÇUN ERSAY
Doktora
Türkçe
2024
Siyasal BilimlerGalatasaray ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN ÖZGÜR ADADAĞ
- L'identité masculine dans l'œuvre de Drieu La Rochelle
Drieu La Rochelle'in eserlerinde erkek kimliği
BEREN ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Fransızca
2019
Fransız Dili ve EdebiyatıGalatasaray ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ENGİN BEZCİ
- Tommaso Campanella ve Thomas More`un ütopyalarının karşılaştırılması
Comparing Thomas More and Tommaso Campanella`s utopias
MAHMUT AVCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
FelsefeAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. OSMAN ELMALI
- Amerika Birleşik Devletleri'nde sivil-asker ilişkileri
Civil-military relations in the U.S.
ADEM BAŞPINAR