Soğuk savaş döneminden günümüze uluslararası düzenin ideolojik dinamikleri
The ideological dynamics of the international order from the cold war to the present
- Tez No: 1025128
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HALUK YAMAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kamu Yönetimi, Siyasal Bilimler, Public Administration, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Soğuk Savaş, İdeolojik Mücadele, Bloklaşma, Yumuşama, Liberalizm, Cold War, Ideological Struggle, Bloc Formation, Detente, Liberalism
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fırat Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
II. Dünya Savaşı'nın (1939-1945) yol açtığı büyük yıkımın ardından, dünya siyasetinde yeni güç blokları ortaya çıkmaya başlamıştır. Batı Bloku'nun savaş sonrasında güç kaybetmesiyle birlikte Amerika Birleşik Devletleri, Batı ekseninde ağırlık merkezi hâline gelirken, Doğu Bloku'nda ise Bolşevik Devrimi'nin yaydığı ideolojik etki geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Sovyetler Birliği, savaşın son dönemlerinde nüfuz ettiği bölgelerde kendi ideolojisine bağlı grupları iktidara getirerek ilerisi için sağlam bir zemin hazırlamıştır. Savaş sonrasında müttefik güçlerin kontrolündeki bölgelerde barışçıl yönetimlerin kurulması beklenirken, Sovyetler Birliği bu bölgelerde ideolojik olarak kendisine yakın unsurları iktidarda tutarak kendi etkisi altında bir blok oluşturmuştur. Bu bloklaşmanın kaynağı her ne kadar“Yüzdeler Anlaşması”üzerinden açıklansa da, Sovyetler Birliği ile Batı Bloku arasındaki esas kopuş Berlin Buhranı (1948-1949) ile başlamıştır. Berlin Buhranı, bloklar arasındaki ilişkileri yalnızca gerginleştirmekle kalmamış; aynı zamanda silahlanma yarışını ve emperyal genişlemeyi de beraberinde getirmiştir. Bu genişleme süreci, komünizm ile kapitalizm-liberalizm arasındaki ideolojik çatışma ekseninde şekillenmiştir. Her iki blok da kendi saflarını sıkılaştırarak güvenlik odaklı savunma stratejileri geliştirmiştir. Bu çerçevede Batı ekseninde Truman Doktrini, Marshall Planı, NATO, Eisenhower Doktrini ve Nixon Doktrini oluşturulmuştur. Sovyetler Birliği ise buna karşılık olarak Molotov Planı, Comecon, Varşova Paktı ve Cominform gibi uygulamaları yürürlüğe koymuştur. İki süper gücün etrafında şekillenen bu gelişmeler, askeri ve iktisadi boyutlarda somutlaşmış; ancak bu anlayışlara zemin hazırlayan diğer unsurları da göz ardı etmemek gerekir. Helsinki Nihai Senedi ile“detant”(yumuşama) sürecinin olumlu sonuçlarının alınması, Kore Savaşı, II. Berlin Buhranı, Küba Füze Krizi ve Vietnam Savaşı gibi olayların şiddet boyutundan uzaklaşılarak yeniden diplomasi zeminine taşınmasıyla mümkün olmuştur. Tüm bu süreçler, komünizm ile kapitalizm arasındaki sınıfsal mücadelenin emperyal bir güç rekabetine dönüşmesine, ardından da silahlanma yarışının Sovyetler Birliği'nin çöküşüne giden yolu hazırlamasına neden olmuştur. İdeolojik zeminde yürütülen bu amansız mücadelenin kazananı olarak Francis Fukuyama,“liberalizmi”işaret etmiştir. Fukuyama'nın liberalizm eksenli yaklaşımları, 11 Eylül terör saldırıları, Afganistan ve Irak işgalleri ile Arap Baharı gibi gelişmeler ekseninde değerlendirilecektir.
Özet (Çeviri)
Following the devastation caused by World War II (1939–1945), new power blocs began to emerge in global politics. As the Western Bloc weakened in the aftermath of the war, the United States became the central force within the Western axis, while in the Eastern Bloc, the ideological fire ignited by the Bolshevik Revolution spread across a vast geography. During the final stages of the war, the Soviet Union consolidated its influence by bringing to power groups loyal to its own ideology, thus laying the groundwork for future expansion. Although the Allied powers were expected to transfer the territories under their control to peaceful administrations after the war, the Soviet Union maintained ideologically aligned leaders in power, thereby forming its own sphere of influence. Although this polarization is often interpreted through the“Percentages Agreement,”the true rupture between the Soviet Union and the Western Bloc began with the Berlin Crisis (1948–1949). The crisis not only deepened tensions between the blocs but also triggered an arms race and imperial expansion. This expansion was shaped within the ideological confrontation between communism and capitalism-liberalism. Both blocs sought to consolidate their alliances and develop security-oriented defense strategies. Within this framework, the Western axis established the Truman Doctrine, the Marshall Plan, NATO, the Eisenhower Doctrine, and the Nixon Doctrine. In response, the Soviet Union implemented the Molotov Plan, Comecon, the Warsaw Pact, and Cominform. The developments shaped around these two superpowers materialized in both military and economic dimensions; however, the underlying factors should not be overlooked. The signing of the Helsinki Final Act and the onset of the“détente”era were made possible by the de-escalation of violent conflicts—such as the Korean War, the Second Berlin Crisis, the Cuban Missile Crisis, and the Vietnam War—and their return to the realm of diplomacy. These processes transformed the class-based struggle between communism and capitalism into an imperial power rivalry. The resulting arms race ultimately paved the way for the collapse of the Soviet Union. The victor of this relentless ideological contest, according to Francis Fukuyama, was“liberalism.”Fukuyama's liberalism-centered perspective will be examined in the context of subsequent events such as the September 11 terrorist attacks, the invasions of Afghanistan and Iraq, and the Arab Spring.
Benzer Tezler
- A neorealist analysis of Iran-Russia relations: Tajik and Syrian civil wars
İran-Rusya ilişkilerinin neorealist bir analizi: Tacik ve Suriye iç savaşları
ESRA YANIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiOrtadoğu Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYA GÖÇER AKDER
DR. ZELAL ÖZDEMİR
- Sıfır Sorun Politikasının Türkiye- Orta Doğu ilişkilerine yansımaları: 2007-2011
The reflections of Zero Problem Policy to the relations of Turkey- Middle East: 2007:2011
MUHAMMED KARAKUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Uluslararası İlişkilerİnönü ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HAKAN ÖZDEMİR
- Medeniyetler çatışması tezi bağlamında Hollywood sineması ve İslam
Hollywood cinema and Islam in the context of clash of civilizations thesis
AYHAN KÜNGERÜ
Doktora
Türkçe
2019
Radyo-TelevizyonEge ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLİZ ULUÇ
- Çağdaş Suriye nesrinde siyasî hapishane edebiyatı üzerine eleştirel bir bakış
The literature of political prisons in contemporary Syrian prose analytical prepective
ABDOLGADER MOHAMED ALİ
Yüksek Lisans
Arapça
2014
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. FİKRET ARSLAN