Satrançta karar verme stratejilerinin bilişsel esneklik ve risk alma davranışı ile ilişkisi
An examination of the relationship between decision-making strategies, cognitive flexibility, and risk-taking behavior in chess players
- Tez No: 1025138
- Danışmanlar: PROF. DR. SELÇUK BORA ÇAVUŞOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Spor, Sports
- Anahtar Kelimeler: Amatör sporcu, Kariyer karar verme öz-yetkinliği, Amateur athlete, Career decision-making self-efficacy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Spor Yönetim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Spor Yöneticiliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, satranç sporcularının bilişsel esneklik düzeyleri, karar verme stratejileri ve risk alma davranışları arasındaki ilişkileri incelemektir. Ayrıca söz konusu değişkenlerin ELO düzeyi, cinsiyet ve satranç deneyimi gibi demografik ve sportif özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra dikkatli karar verme stratejisinin bilişsel esneklik ile etik risk alma davranışı arasındaki ilişkide aracılık rolü test edilmiştir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde ilişkisel tarama modeline uygun olarak yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini, Türkiye'de satrancı aktif olarak spor amacıyla yapan ve araştırmaya gönüllü olarak katılan 184 satranç sporcusu oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu, Bilişsel Esneklik Envanteri, Melbourne Karar Verme Ölçeği ve Alana Özgü Risk Alma Ölçeği (DOSPERT) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Pearson korelasyon analizi, bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), çoklu karşılaştırma testleri ve Hayes PROCESS makrosu kullanılarak aracılık analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, bilişsel esnekliğin dikkatli karar verme ile pozitif yönde; kaçıngan, erteleyici ve panik karar verme ile negatif yönde ilişkili olduğunu göstermiştir. Bilişsel esneklik ile sosyal ve rekreasyonel risk alma arasında pozitif, etik risk alma arasında ise negatif yönlü anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. ELO düzeyi yüksek sporcuların daha yüksek bilişsel esneklik ve dikkatli karar verme puanlarına, daha düşük panik karar verme eğilimine sahip oldukları saptanmıştır. Erkek sporcuların toplam risk alma puanlarının kadın sporculardan daha yüksek olduğu belirlenirken, satranç deneyimi arttıkça dikkatli karar verme düzeylerinin arttığı ve panik karar verme eğilimlerinin azaldığı görülmüştür. Ayrıca dikkatli karar vermenin, bilişsel esneklik ile etik risk alma arasındaki ilişkide tam aracılık rolü üstlendiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, bilişsel esnekliğin satranç sporcularının karar verme süreçleri ve risk değerlendirme davranışları üzerinde önemli bir rol oynadığı belirlenmiştir. Araştırma bulgularının, satranç psikolojisi alanındaki kuramsal bilgi birikimine katkı sağlamasının yanı sıra antrenörler ve spor psikologları tarafından uygulanabilecek bilişsel ve psikolojik beceri geliştirme programlarının planlanmasına yol gösterici nitelikte olduğu düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study was to examine the relationships among cognitive flexibility, decision-making strategies, and risk-taking behaviors in chess players. In addition, the study sought to determine whether these variables differed according to demographic and sport-related characteristics, including ELO rating, gender, and chess experience. Furthermore, the mediating role of vigilant decision-making in the relationship between cognitive flexibility and ethical risk-taking behavior was investigated. The study employed a quantitative research approach using a correlational survey design. The sample consisted of 184 active chess players residing in Türkiye who voluntarily participated in the study. Data were collected using the Personal Information Form developed by the researcher, the Cognitive Flexibility Inventory (CFI), the Melbourne Decision Making Questionnaire (MDMQ), and the Domain-Specific Risk-Taking Scale (DOSPERT). Descriptive statistics, Pearson correlation analysis, independent samples t-tests, one-way analysis of variance (ANOVA), post hoc comparisons, and mediation analysis using Hayes' PROCESS macro were conducted to analyze the data. The findings revealed that cognitive flexibility was positively associated with vigilant decision-making and negatively associated with avoidant, procrastinating, and panic decision-making styles. Cognitive flexibility was also positively related to recreational and social risk-taking, whereas it was negatively related to ethical risk-taking behavior. Players with higher ELO ratings demonstrated higher levels of cognitive flexibility and vigilant decision-making, as well as lower levels of panic decision-making. Male participants reported significantly higher overall risk-taking tendencies than female participants. Additionally, greater chess experience was associated with increased vigilant decision-making and decreased panic decision-making tendencies. Mediation analysis indicated that vigilant decision-making fully mediated the relationship between cognitive flexibility and ethical risk-taking behavior. In conclusion, the findings suggest that cognitive flexibility plays a significant role in the decision-making processes and risk evaluation behaviors of chess players. Beyond technical and tactical competencies, psychological and cognitive characteristics appear to contribute substantially to chess performance. The results of this study are expected to contribute to the existing literature in sport psychology and cognitive sciences and may provide practical implications for coaches, sport psychologists, and professionals involved in chess training and athlete development.
Benzer Tezler
- A heterogeneous multi agent intelligent player for a real-time strategy game
Gerçek zamanlı strateji oyunu için heterojen çoklu etmenler kullanan akıllı oyuncu
MEHMET CİHAN KURT
Yüksek Lisans
İngilizce
2010
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolMarmara ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA BORAHAN TÜMER
- Satranç eğitiminin, problem çözme yaklaşımları, karar verme ve düşünme stillerine etkisinin incelenmesi
An investigation of the influence of chess instruction on problem solving, decision-making and thinking styles
ESRA ÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Eğitim ve ÖğretimSelçuk ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HASAN YILMAZ
- Bilgisayarla görü tabanlı satranç oyunu izleme sistemi
A computer vision system for chess game tracking
CAN KORAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolBaşkent ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EMRE SÜMER
- İki antik disiplinin yolu: Satranç ve felsefenin ortak yürüyüşü
The path of two ancient disciplines: The symbiotic journey of chess and philosophy
HAMZA ALPEREN AYDIN
- Satranç hakemlerinin mesleki haz öz yeterlikleri ile tükenmişlikleri arasındaki ilişki: Karma araştırma
The relationship between zest for work self-efficacy and burnout of chess arbiters: A mixed research
YUNUS VEHBİ TÜRKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
SporTrabzon ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYNUR YILMAZ