Kum sinekleri ile sivrisineklerin beslenme davranışları ve sentetik piretroitlere karşı insektisit direnç durumlarının moleküler yöntemlerle belirlenmesi
Determination of feeding habits and insecticide resistance levels against synthetic pyretroids by molecular methods in sand flies and mosquitoes
- Tez No: 1025162
- Danışmanlar: PROF. DR. YUSUF ÖZBEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Parazitoloji, Parasitology
- Anahtar Kelimeler: Kum sineği, Pyrethroid insektisidler, Sivrisinekler, Sandflies, Pyrethroid insecticides, Culicidae
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Parazitoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye'de önemli beşerî ve veteriner hastalıklara vektörlük yapan kum sineği ve sivrisinek türleri bulunmaktadır. Vektör kaynaklı hastalıklarla mücadelede hastalığın tüm parametrelerini kapsayan ve hastalık döngüsünü kırmayı hedefleyen“entegre mücadele”de vektörlere karşı geliştirilebilecek stratejilerde endemik alanlarda hedef vektörlerin biyolojileri, ekolojileri ve davranışlarını bilmek büyük önem taşımaktadır. Vektörlerin insektisitlere karşı geliştirdikleri direnç durumlarının bilinmesi ve konak tercihlerinin belirlenmesi, vektör mücadelesi ile konakla vektör arasındaki döngüyü kırmak, ve doğadaki konak ve rezervuarlar ile olan ilişkilerinin tespitinde önemli rol oynamaktadır. Çalışmamızda sentetik piretroit grubu insektisitlerden Permethrin ve Deltamethrin kullanımının yoğun olduğu bölgelerde, biyolojik duyarlılık testleri ile kum sineği ve sivrisineklerde fenotipik direnç varlığını ortaya koyup; fenotipik olarak direnç gösteren bireylerle duyarlı bireyler arasında VGSC geni mutasyonları açısından genotipik kıyaslama yaparak çalışma bölgelerindeki direnç durumunun iki farklı yöntemle ortaya konması amaçlanmıştır. Çalışmanın bir diğer amacı ise kum sinekleri ve sivrisineklerin doğada beslendikleri konakların tespitinde kullanılabilecek, sekans analizine göre düşük maliyetli ve çok sayıda örnekte hızlı sonuç veren bir Multiplex qPCR yöntemi geliştirmektir. İnsektisit dirençlerinin belirlenmesi üzerine 2023-2025 yılları arasında Antalya, Aydın, İzmir, Manisa ve Muğla illerinden kum sineği ve sivrisinek örnekleri toplanmıştır. Saha çalışmaları sırasında duyarlılık testinde kullanmak için yeterli sayıda canlı örnek toplanabilen Aydın, Manisa, Muğla illerinde kum sineği ve Antalya, Manisa ve Muğla illerinde sivrisinek örneklerinde DSÖ Tüp Test yöntemi ile önceden belirlenmiş dozlar kullanılarak biyolojik duyarlılık testleri uygulanmıştır. Hassasiyet testleri uygulanan örneklerde Muğla ilinden toplanan Aedes albopictus türünün F1 jenerasyonu kullanılmış, bunun dışında testler sahadan toplanan örneklerle uygulanmıştır. İnsektisit direnci çalışmasının ikinci aşamasında ise VGSC geni üzerindeki kdr mutasyonları araştırılmıştır. İnsektisit kullanımı yüksek olan Antalya ve İzmir illerinde biyolojik duyarlılık testleri yapılmamış Aydın'da ise duyarlılık testleri yapılmış kum sineklerinde L1014, ve duyarlılık testleri yapılmış olan Muğla F1 Ae. albopictus popülasyonunda V1016 ile F1534 bölgelerindeki mutasyonlar araştırılmıştır. Kan-besin analizi çalışmalarında ise insan, tavuk, köpek, keçi, sığır ve koyuna özgü primer-prob ve iç kontrol setleri içeren Multiplex qPCR sistemi geliştirilmiş ve reaksiyon optimizasyonları ilk olarak tekli daha sonra ikili setler (multiplex) ile prob boyaları dikkate alınarak yapılmıştır. Kan besin analizleri saha çalışmaları sırasında toplanan kan emmiş dişi kum sineği ve sivrisinek örnekleri ile uygulanmıştır. Biyolojik duyarlılık testleri sonucunda yalnızca Aydın'dan toplanan P. papatasi popülasyonlarında Deltamethrin'e karşı olası direnç, Muğla'dan toplanıp üretilen F1 Ae. albopictus popülasyonunda ise Permethrin'e karşı doğrulanmış direnç saptanmıştır. Kum sineklerinde analiz edilen 346 örneğin %6,93'ünde L1014 kdr mutasyonu belirlenmiş ve tüm mutasyonların P. papatasi türünde bulunduğu görülmüştür. Ae. albopictus örneklerinde V1016 mutasyonu saptanmazken, F1534C mutasyonu yüksek oranda tespit edilmiş ve fenotipik direnç ile uyumlu bulunmuştur. Kan-besin analizlerinde 66 kum sineği ve 123 sivrisinek örneğinin tamamında en az bir konak DNA'sı belirlenmiş, her iki grupta da çoklu konaklardan beslenme yaygın olarak gözlenmiştir. Kum sineklerinde en sık sığır, tavuk ve köpek; sivrisineklerde ise tavuk, keçi ve sığır kaynaklı kan tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Türkiye'deki kum sineği ve sivrisinek popülasyonlarında sentetik piretroit direncinin hem fenotipik hem de moleküler düzeyde değerlendirilmesini sağlamış, aynı zamanda geliştirilen multiplex qPCR sistemi ile konak tercihleri ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, vektör kontrol programlarının planlanmasına ve leishmaniasis başta olmak üzere vektör kaynaklı hastalıkların epidemiyolojisinin anlaşılmasına önemli katkılar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Türkiye harbours numerous sand fly and mosquito species that serve as vectors of important human and veterinary diseases. Vector control is one of the key components of integrated vector management, which aims to break disease transmission by targeting all components of the transmission cycle. The development of effective vector control strategies requires comprehensive knowledge of the biology, ecology, and behavior of target vector species. Determining insecticide resistance and host-feeding preferences is essential for disrupting host–vector interactions, improving vector control programs, and understanding the relationships between vectors, their hosts, and reservoir animals in nature. The present study aimed to evaluate the resistance status of sand flies and mosquitoes to the synthetic pyrethroids permethrin and deltamethrin in areas with intensive insecticide application by combining phenotypic susceptibility tests with molecular detection of voltage-gated sodium channel (VGSC) mutations. Phenotypically resistant and susceptible individuals were compared in terms of kdr mutations to comprehensively assess insecticide resistance using complementary phenotypic and genotypic approaches. The second objective of the study was to develop a multiplex qPCR assay capable of rapidly and cost-effectively identifying the blood-meal sources of sand flies and mosquitoes compared with conventional sequencing-based methods. Between 2023 and 2025, sand fly and mosquito specimens were collected from Antalya, Aydın, İzmir, Manisa, and Muğla provinces. WHO tube test bioassays were performed using diagnostic concentrations of permethrin and deltamethrin on field-collected sand flies from Aydın, Manisa, and Muğla, and on mosquito populations from Antalya, Manisa, and Muğla, where sufficient numbers of alive specimens were available. For mosquitoes, susceptibility tests were conducted exclusively on laboratory-reared F1 generations of Ae. albopictus collected from Muğla. In the molecular phase of the study, the L1014 mutation was investigated in sand flies collected from Antalya, İzmir, and Aydın, whereas the V1016 and F1534 mutations were examined in the Muğla Ae. albopictus F1 population. For blood-meal identification, a multiplex qPCR assay incorporating host-specific primer-probe and internal control sets targeting human, chicken, dog, goat, cattle, and sheep DNA was developed. The assay was initially optimized under singleplex conditions and subsequently in multiplex format according to probe fluorophore compatibility. Blood-meal analyses were performed on field-collected blood-fed female sand flies and mosquitoes. Biological susceptibility tests revealed possible deltamethrin resistance only in P. papatasi populations collected from Aydın, whereas confirmed permethrin resistance was detected in the F1 Ae. albopictus population from Muğla. The L1014 kdr mutation was identified in 6.93% of the 346 sand flies analyzed, and all mutations were detected exclusively in P. papatasi. No V1016 mutation was detected in Ae. albopictus, whereas the F1534C mutation occurred at a high frequency and was associated with the phenotypic resistance profile. Blood-meal analysis identified at least one vertebrate host DNA in all 66 sand fly and 123 mosquito specimens examined, with multiple-host feeding being common in both groups. Cattle, chicken, and dog were the predominant blood-meal sources in sand flies, whereas chicken, goat, and cattle were the most frequently detected hosts in mosquitoes. In conclusion, this study provides a comprehensive phenotypic and molecular assessment of synthetic pyrethroid resistance in Turkish sand fly and mosquito populations while introducing a rapid, sensitive, and cost-effective multiplex qPCR assay for blood-meal identification. The findings contribute valuable information for vector surveillance and insecticide resistance monitoring and provide important insights into host-feeding ecology that may support the development of evidence-based vector control strategies against leishmaniasis and other vector-borne diseases.
Benzer Tezler
- Antalya ilinde Kum sineği (Diptera: Psychodidae) popülasyonlarının Prallethrin'e karşı hassasiyetlerinin belirlenmesi
Determination of susceptibility of sand flies (Diptera: Psychodidae) populations to prallethrin in Antalya
TÜLAY ARI
- Çukurova bölgesi kum sineği (Diptera:Psychodidae) türlerine ait yerel popülasyonların analizi
Analyses of local populations of sand fly species (Diptera:Psychodidae) in Çukurova region
LEVENT BİLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
BiyolojiHacettepe ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. S. BÜLENT ALTEN
YRD. DOÇ. DR. A. MURAT AYTEKİN
- Türkiye'de bulunan kum sineği türlerinde (dıptera: Psychodıdae) cacophony ve period gen bölgelerinin varyasyonu
Variation of cacophony and period gene regions in sand fly species (diptera: Psychodidae) in Turkey
BEGÜM KARAOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
BiyolojiHacettepe ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGE ERİŞÖZ KASAP
- Türkiye kum sineği (dıptera:psychodıdae) faunası üzerine taksonomik ve ekolojik araştırmalar: wolbachıa endosimbiyozu, proteomik profilleme ve geometrik morfometri
Taxonomic and ecological studies on the Turkish sand fly fauna (diptera: psychodidae): wolbachia endosymbiosis, proteomic profiling, and geometric morphometrics
AYDA YILMAZ
- Bazı neonikotinoid insektisitlerin leishmaniasis endemik alanlardaki kum sineği popülasyonları üzerine etkinliğinin araştırılması
Investigation of the effectiveness of some neonicotinoid insecticides on sand fly populations in leishmaniasis endemic areas
SUHA KENAN ARSERİM
Doktora
Türkçe
2023
ParazitolojiManisa Celal Bayar ÜniversitesiTıbbi Parazitoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM CÜNEYT BALCIOĞLU
PROF. DR. MEHMET EMİN LİMONCU