Mağara ve sığınak gibi kapalı alanlarda metan gazı riskinin arama kurtarma faaliyetlerine KBRN perspektifinden etkisi
The impect of methane gas risk on search and rescue operations in confined spaces such as caves and shelters: A CBRN perspective
- Tez No: 1025269
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULLAH ÖZKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kazalar, Accidents
- Anahtar Kelimeler: Metan gazı, KBRN, kapalı alan güvenliği, yer altı operasyonel ortamlar, arama kurtarma, Mağaralar, Sığınak, Search and rescue, Caves, Methane gas, Shelter
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İskenderun Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik Nükleer Tehditleri Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, mağara, sığınak, tünel ve benzeri kapalı alanlarda yürütülen arama kurtarma faaliyetleri sırasında karşılaşılabilecek metan gazı (CH₄) risklerini Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer (KBRN) perspektifinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Günümüzde gerek doğal afetler sonrasında gerçekleştirilen arama kurtarma faaliyetlerinde gerekse çeşitli güvenlik ve operasyonel görevlerde kapalı alan ortamlarıyla daha sık karşılaşılmaktadır. Bu ortamlar; sınırlı havalandırma, düşük hava sirkülasyonu ve çevresel belirsizlikler nedeniyle çeşitli gaz kaynaklı riskleri barındırmaktadır. Bu risklerin başında ise patlayıcı ve boğucu özellikleri nedeniyle metan gazı gelmektedir. Metan gazı; renksiz, kokusuz ve tatsız bir gaz olup doğal süreçler sonucunda oluşabilmekte ve kapalı ortamlarda birikerek ciddi güvenlik tehditleri oluşturabilmektedir. Özellikle mağara ve sığınak gibi hava değişiminin sınırlı olduğu ortamlarda metan gazının tespiti güçleşmekte, bu durum görev yapan personelin güvenliğini doğrudan etkileyebilmektedir. Son yıllarda hem yurt içinde hem de sınır ötesi alanlarda yürütülen operasyonlarda mağara ve tünel sistemlerine yönelik çok sayıda tespit ve temizleme faaliyeti gerçekleştirilmektedir. Bu faaliyetlerde karşılaşılan metan gazı riski, klasik tehdit unsurlarının dışında kalan ancak operasyon başarısını ve personel sağlığını doğrudan etkileyebilen önemli bir çevresel faktör olarak öne çıkmaktadır. Çalışmanın özgün yönü, metan gazı riskini yalnızca endüstriyel veya iş sağlığı ve güvenliği bağlamında değil, mağara ve sığınak gibi kapalı alanlarda yürütülen arama kurtarma faaliyetleri açısından KBRN perspektifiyle değerlendirmesidir. Bu kapsamda metan gazı, görünmeyen çevresel bir tehdit unsuru olarak ele alınmış; risk farkındalığı, erken tespit, karar verme süreçleri ve personel güvenliği boyutları birlikte değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, metan gazının yer altı operasyonel ortamlarda önemli bir çevresel tehdit oluşturduğunu ve bu riskin yalnızca teknik önlemlerle değil, aynı zamanda farkındalık, hazırlık ve sistematik risk değerlendirme yaklaşımlarıyla yönetilmesi gerektiğini göstermektedir. Türkiye'ye özgü saha verilerinin sınırlı olmasına rağmen, açık kaynak literatür ve operasyonel deneyimler, kapalı alanlarda metan gazı riskinin göz ardı edilmemesi gereken önemli bir güvenlik unsuru olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to evaluate the risks associated with methane gas (CH₄) that may be encountered during search and rescue operations conducted in caves, shelters, tunnels, and similar confined spaces from a CBRN (Chemical, Biological, Radiological, and Nuclear) perspective. Today, confined-space environments are increasingly encountered both in search and rescue activities following natural disasters and in various security and operational missions. Due to limited ventilation, low air circulation, and environmental uncertainties, these environments may contain a variety of gas-related hazards. Among these hazards, methane gas stands out because of its explosive and asphyxiating characteristics. Methane is a colorless, odorless, and tasteless gas that can be generated through natural processes and may accumulate in confined environments, posing significant safety threats. Particularly in environments such as caves and shelters, where air exchange is limited, the detection of methane gas becomes more challenging, directly affecting the safety of personnel operating in these areas. In recent years, numerous detection and clearance operations targeting cave and tunnel systems have been conducted both within Türkiye and in cross-border operational areas. In such activities, methane gas represents an environmental hazard that extends beyond conventional threat factors and has the potential to directly impact both operational success and personnel safety. The originality of this study lies in its evaluation of methane gas risk not only from an industrial or occupational health and safety perspective but also within the context of search and rescue operations conducted in confined spaces such as caves and shelters through a CBRN framework. In this regard, methane gas is addressed as an invisible environmental threat, and its implications for risk awareness, early detection, decision-making processes, and personnel safety are examined collectively. The findings indicate that methane gas constitutes a significant environmental hazard in underground operational environments and that this risk should be managed not only through technical measures but also through awareness, preparedness, and systematic risk assessment approaches. Although Türkiye-specific field data remain limited, the available literature and operational experiences clearly demonstrate that methane gas risk in confined spaces is an important safety factor that should not be overlooked.
Benzer Tezler
- Kan basıncı değişiminin böbrek dokusunda gösterdiği histolojik farklılaşmalar
Renal tissue alternations caused by a change in the blood pressure
BİLGE ONARLIOĞLU(TÖREL)
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1987
MorfolojiCumhuriyet ÜniversitesiMorfoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERDOĞAN GÜRSOY
- Ekonomi ve ekoloji ilişkisi
Başlık çevirisi yok
ŞULE DOĞANTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Çevre Mühendisliğiİstanbul Üniversitesiİktisat Bilim Dalı
PROF. DR. YÜKSEL ÜLKEN
- Bolkardağı altın-gümüş-kurşun-çinko cevherlerinin değerlendirilme olanaklarının araştırılması
Başlık çevirisi yok
NEŞET ACARKAN
Doktora
Türkçe
1984
Maden Mühendisliği ve Madencilikİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF. DR. TURGUT C. BAYRAKTAR
- Departmanlı mağazaların organizasyon yapıları ve GİMA T.A.Ş.'deki inceleme
Başlık çevirisi yok
CELİL KOPARAL