Mekânsal planlama sürecine yönelik belirsizlik temelli değerlendirme çerçevesi
Uncertainty-based evaluation framework for spatial planning process
- Tez No: 1025332
- Danışmanlar: PROF. DR. AYGÜN ERDOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mekânsal planlamanın odağında önceleri nihai ürün-plan-bulunurken, zamanla planlama sürecine ve iletişimsel rasyonaliteye dayalı yaklaşımlar önem kazanmıştır. Bu dönüşümle geleceğin öngörülebilir olduğu varsayımına dayanan deterministik karar alma anlayışı eleştirilmiş; özellikle 2000'li yıllarda belirsizliklerle başa çıkılması temel tartışmalardan biri haline gelmiştir. Bu araştırma planlama kuramları alanında yer almakta, planlamada belirsizliklerin değerlendirilmesi gerekliliğine odaklanmaktadır. Amaç, mekânsal planlamadaki belirsizliklerin değerlendirilmesine yönelik bir çerçevenin şehir plancılarının deneyimleriyle çok boyutlu biçimde ele alınmasıdır. Oluşturulan Belirsizlik Temelli Değerlendirme Çerçevesinde (BTDÇ), belirsizliklerin konum (nerede), doğa (neden) ve düzey (ne ölçüde) boyutları 17 ölçüt ve 70 alt ölçütle incelenmiştir. 461 şehir plancısıyla yapılan anketle bu boyutlar belirsizlik oluşturma etkisi ve belirsizliklerle başa çıkma biçimi değişkenleri üzerinden çalışmanın temel yöntemi Entropi ile analiz edilmiştir. Konum boyutunda belirsizlikler, plancıların aktif rol almadığı ön hazırlık ve plan çıktıları aşamalarında yoğunlaşmıştır. Doğa boyutu, belirsizliklerin yalnızca bilgi temelli veri ve teknik eksikliklerden değil, yasal-yönetsel yapı, karar verme süreçleri ve kurumsal ilişkilerden de kaynaklandığını göstermiştir. Düzey boyutunda ise 70 alt ölçütün Entropi ağırlıkları, kümeleme analiziyle planlamada derin, orta ve sığ düzeylerde gruplanmış, belirsizliklerin farklı aşamalarda birikerek aktarıldıkları görülmüştür. Özetle çalışma, mekânsal planlamada belirsizliklerin sistematik biçimde değerlendirilebilmesi için özgün bir çerçeve sunmuş, Türkiye planlama sisteminde belirsizliklerin görünür kılınarak planlama kararlarının sorgulanabilirliğine ve yönetilebilirliğine katkı sağlamıştır.
Özet (Çeviri)
Initially, the focus of spatial planning was on the final product-the plan-while over time; planning process and communicative rationality became more important. This shift led to criticism of deterministic decision-making that assumes the future is predictable; especially in the 2000s, dealing with uncertainties became a main point of discussion. This research aligns with planning theory and addresses the need to evaluate uncertainties in planning. The aim is to provide a multidimensional analysis of a framework for evaluating spatial planning uncertainties through the experiences of urban planners. In the developed Uncertainty-Based Evaluation Framework (UBEF), uncertainties were examined in terms of their location (where), nature (why), and level (to what extent) dimensions across 17 criteria and 70 sub-criteria. These dimensions were analyzed through a survey of 461 urban planners using the Entropy as the primary method, focusing on the variables of uncertainty-creating effect and way of coping with uncertainty. In the location dimension, uncertainties concentrated in preliminary preparation and plan outputs stages, where planners lack an active role. The nature dimension showed that uncertainties arise not only from information-based data and technical deficiencies but also from legal-administrative structures, decision-making processes, and institutional relationships. In the level dimension, cluster analysis grouped the Entropy weights of the 70 sub-criteria into deep, medium, and shallow levels in planning, and it was observed that uncertainties accumulate and transfer across stages. In sum, the study provides a unique framework for systematic evaluation of uncertainties in spatial planning and contributes to making decisions more accountable and manageable in the Turkish planning system.
Benzer Tezler
- Türkiye planlama sisteminde ve konut projesi geliştirme sürecinde işlem maliyetleri
Transaction costs of Turkish planning system and housing project development process
NURAY ÇOLAK TATLI
Doktora
Türkçe
2022
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEVKİYE ŞENCE TÜRK
- Kentsel dönüşüm sürecinde meydana gelen gayrimenkul rantı içinde kamu payının arttırılması
Increasing public share in real estate economic rents generated by urban transformation processes
FATMA GÖZDE KÖSEOĞLU
Doktora
Türkçe
2020
SosyolojiAnkara ÜniversitesiGayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAHRİYE NİHAN ÖZDEMİR SÖNMEZ
- Havaalanları mimarisinde esnek tasarım üzerinden bir karar verme modeli: Dalaman havalimanı
A decision-making model through flexible design in airports architecture: Dalaman airport
SENA ASLI ÖZTURANLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
MimarlıkEskişehir Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE GÜNSELİ DEMİRKOL
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Sosyo-mekansal süreklilik bağlamında geçirgen blok tipolojisine dayalı kentsel dönüşüm tasarım modeli: Ümraniye Hekimbaşı Mahallesi örneği
Urban transformation design model based on permeable block typology in the context of socio-spatial continuity: The case of Ümraniye Hekimbaşi Neighborhood
RUKEN PEKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MimarlıkDoğuş ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜM DAMLA AŞKIN