Eski Oğuz Türkçesinden klasik Osmanlı Türkçesine geçiş süreci (Biçimbilimsel bir inceleme)
The transition process from old Oghuz Turkic to classical Ottoman Turkish (A morphological study)
- Tez No: 1025365
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ AKAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, XIV-XVII. yüzyıllar arasında Türk dili morfolojisinde meydana gelen değişimler incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, söz konusu dönemde görülen biçim birimsel çeşitliliği ortaya koymak, biçim birimsel değişimin yönünü belirlemek ve eserlerin tarihlendirilmesinde kullanılabilecek biçim birimsel ölçütleri tespit etmektir. Bu doğrultuda XIV, XV, XVI ve XVII. yüzyıllara ait örneklem olarak belirlenen Oğuz Türkçesi metinleri incelenmiş; geçiş sürecini yansıttığı düşünülen ekler ölçüt olarak belirlenmiştir. Araştırmada belirlenen eklerin kullanım sıklıkları, işlev özellikleri, biçimsel değişkeleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler nicel yöntemlerle analiz edilmiş; eklerin yüzyıllara göre kullanım oranları grafikler ve tablolar aracılığıyla ortaya konulmuştur. İnceleme sonucunda bazı eklerin zaman içerisinde kullanım sıklığını kaybettiği, bazı eklerin ise yaygınlaşarak ölçünlü biçimler durumuna geldiği belirlenmiştir. Ayrıca XIV. yüzyılda belirgin biçimde görülen biçim birimsel çeşitliliğin sonraki yüzyıllarda azaldığı, dilde ölçünlüleşme eğiliminin güçlendiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte bazı eski biçimlerin tamamen ortadan kalkmadığı ve belirli metinlerde varlığını sürdürdüğü görülmüştür. Elde edilen bulgular, Eski Oğuz Türkçesinden Klasik Osmanlı Türkçesine geçişin ani ve keskin bir değişimden ziyade, yüzyıllara yayılan kademeli bir dönüşüm süreci olduğunu göstermektedir. Çalışma, Türkçenin XIV-XVII. yüzyıllar arasındaki biçim birimsel gelişim çizgisini ortaya koymakta; metinlerin tarihlendirilmesi, nüshaların kronolojik olarak değerlendirilmesi ve tarihî Türk dili araştırmalarında kullanılabilecek nesnel biçim birimsel ölçütlerin belirlenmesine katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the changes that occurred in the morphology of the Turkish language between the 14th and 17th centuries. The main aim of the study is to reveal the morphological diversity observed during this period, to determine the direction of morphological change, and to identify morphological criteria that can be used in dating the works. To this end, Oghuz Turkish texts from the 14th, 15th, 16th, and 17th centuries, selected as samples, were examined; and suffixes thought to reflect the transitional process were determined as criteria. The frequency of use, functional characteristics, and formal variations of the suffixes identified in the study were evaluated comparatively. The obtained data were analyzed using quantitative methods; the usage rates of the suffixes according to centuries were presented through graphs and tables. As a result of the examination, it was determined that some suffixes lost their frequency of use over time, while others became widespread and standardized forms. In addition, it was found that the morphological diversity, which was clearly seen in the 14th century, decreased in subsequent centuries, and the trend towards standardization in the language strengthened. However, it was observed that some old forms did not completely disappear and continued to exist in certain texts. The findings indicate that the transition from Old Oghuz Turkish to Classical Ottoman Turkish was not a sudden and sharp change, but rather a gradual transformation process spanning centuries. The study reveals the morphological development trajectory of Turkish between the 14th and 17th centuries; it contributes to the dating of texts, the chronological evaluation of manuscripts, and the determination of objective morphological criteria that can be used in historical Turkish language research.
Benzer Tezler
- Ledün-Nȃme [inceleme- metin (1b-57a varakları arası)- dizin- tıpkıbasım]
Ledün-Nȃme [Analysis- text (1b-57a between pages)- index- facsimile]
ÖZGE KESİKBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiYeni Türk Dili Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUNCAY BÖLER
- Kânûnî'nin merkezî ve Umumî Kânûnnâmeleri üzerine bir dil incelemesi
A language examination on the central and general codes of the Kanuni's
ONUR YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH ÖZEK
- Süleyman Sani Axundov'un Qorxulu Nağıllar (6-36. sayfalar) adlı eseri üzerine cümle bilgisi incelemesi
Süleyman Sani Axundovs review of sentence information on the work Qorxulu Nagillar (6-36. sayfalar) translation of the text-index
EYLEM KAMIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERYEM ARSLAN
- Kâmûs-ı Türkî, tarama sözlüğü ve Türkçe sözlük'te eğitim ile ilgili söz varlığı
Kâmûs-i Türkî is in scan dictionary and Turkish dictionary vocabulary on education
ZUHAL ARLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİMEN ÖZÇAM
- Figanî Divanı gramatikal indeksi
Gramatical index of Figani Dewan
GÜLŞEN ÇAYLI CANKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıAdnan Menderes ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ İHSAN YAPICI