Ortaokul öğrencilerinde STEM kariyer ilgisinin yordayıcıları: Bir seri aracılık modeli
The predictors of STEM career interests in middle school students: A serial mediation model
- Tez No: 1025368
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NURTEN KARACAN ÖZDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Eğitim ve Öğretim, Psychology, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Kariyer ilgi, STEAM eğitimi, Career interest, STEAM education
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada ortaokul öğrencileri için STEM kariyer ilgisinin doğrudan ve dolaylı yordayıcılarını araştırmak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda Çalışma 1'de STEM Faaliyetlerinde Öz-yeterlilik Ölçeği, STEM Sonuç Beklentileri Ölçeği ve STEM Kariyer İlgileri Ölçeği'nin Türkçe uyarlama çalışmasını yapılması yapılmış; Çalışma 2'de ise STEM faaliyetlerinde öz-yeterlilik ile STEM kariyer ilgisi arasındaki ilişkide STEM sonuç beklentilerinin ve STEM kimliğinin seri aracılık rolünün olup olmadığı incelenmiştir. Uygun örnekleme yönteminin kullanıldığı bu kesitsel araştırmada ilk olarak, STEM Faaliyetlerinde Öz-yeterlilik Ölçeği (N1 = 283; N2 = 250), STEM Sonuç Beklentileri Ölçeği (N3 = 268; N4 = 254) ve STEM Kariyer İlgileri Ölçeği (N5 = 302; N6 = 300) için açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Ardından, STEM kariyer ilgilerinin doğrudan ve dolaylı yordayıcıları Hayes (2022) PROCESS Macro (Model 6) ile test edilmiştir (N7 = 1002). Araştırmanın bulguları, STEM Faaliyetlerinde Öz-yeterlilik Ölçeği ve STEM Sonuç Beklentileri Ölçeği ve STEM Kariyer İlgileri Ölçeği'nin Türkçe formlarının geçerli ve güvenilir ölçme araçları olduğunu göstermektedir. Ayrıca STEM sonuç beklentilerinin ve STEM kimliğinin, STEM faaliyetlerinde öz-yeterlilik ile STEM kariyer ilgisi arasındaki ilişkide kısmi seri aracılık rolü bulunduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda ilgili ölçeklerin Türkçe formlarının, Türkiye'de ortaokul öğrencilerine yönelik kariyer psikolojik danışmanlığı çalışmalarında kullanılabileceği ifade edilebilir. Ayrıca bulgular, öğrencilerin STEM faaliyetlerinde öz-yeterlilik inancına sahip olmasının tek başına STEM kariyer ilgisini açıklamaya yetmeyebileceğini, bu inancın önce STEM'e ilişkin olumlu sonuç beklentilerine, ardından STEM kimliğine dönüşerek STEM kariyer ilgisini daha da güçlendirdiğini düşündürmektedir. Bu doğrultuda kariyer psikolojik danışmanlığı süreçlerinde öğrencilerin STEM sonuç beklentilerinin ve kendilerini STEM insanı olarak görmelerinin desteklenmesi de önemli görülmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to investigate the direct and indirect predictors of STEM career interest of middle school students. In line with this objective, Study 1 involved the Turkish adaptation of the STEM Activities Self-Efficacy Scale, the STEM Outcome Expectations Scale, and the STEM Career Interests Scale. Study 2 examined whether STEM outcome expectations and STEM identity play a serial mediating role in the relationship between self-efficacy in STEM activities and STEM career interest. Using a cross-sectional research design with convenience sampling, first, exploratory and confirmatory factor analysis were employed for each scaleSTEM Activities Self-Efficacy Scale (N1 = 283; N2 = 250), STEM Outcome Expectations Scale (N3 = 268; N4 = 254), and STEM Career Interests Scale (N5 = 302; N6 = 300). Second, the direct and indirect predictors of STEM career interest were tested using Hayes's (2022) PROCESS Macro (Model 6) (N7 = 1002). The findings of the study demonstrate that the Turkish versions of the three scales were valid and reliable measurement instruments. Furthermore, the results indicate that STEM outcome expectations and STEM identity play a partial serial mediating role in the relationship between self-efficacy in STEM activities and STEM career interest. The Turkish scales may be used in career counseling for middle school students in Türkiye. Serial mediation findings suggest that STEM self-efficacy alone may not sufficiently promote STEM career interest; rather, it may strengthen career interest by first fostering STEM outcome expectations and subsequently STEM identity. Career counseling should support students' STEM outcome expectations and STEM identities.
Benzer Tezler
- Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin inovasyon beceri düzeyleri ile STEM kariyer ilgilerinin sosyodemografik özelliklere göre incelenmesi
Research of middle school 8th class students' innovation skill levels and stem career interests in sociodemographic case
GÜRSEL AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimAydın Adnan Menderes Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİLAL AKTAMIŞ
- Beklenti değer kuramı temelinde desteklenen stem uygulamalarının stem motivasyonu, stem kariyer ilgisi ve bilim merakı üzerindeki etkisi
The effect of stem practices supported on the basis of expectancy value theory on stem motivation, stem career interest and science curiosity
ARİF AÇIKSÖZ
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLBİLGE DÖKME
- Ortaokul öğrencilerinde proje temelli STEM etkinliklerinin stem kariyer ilgisine, 21. yüzyıl becerilerine ve akademik başarıya etkisi
The effect of project-based stem activities on STEM career interest, 21st century skills and academic success in middle school students
HALİL TANIR
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimUşak ÜniversitesiFen Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LÜTFULLAH TÜRKMEN
- Tasarım temelli fen eğitiminin ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin inovasyon becerileri, problem çözme becerileri, kariyer gelişimleri, stem kariyer ilgileri ve tasarım süreci öz değerlendirme becerileri üzerine etkisi
The effect of design-based science education on the innovation skills, problem-solving skills, career development, stem career interests, and design process self-evaluation skills of 8th grade middle school students
SİNAN ASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimEskişehir Osmangazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUNİSE SEÇKİN KAPUCU
DR. AHMET KARA
- Ortaokul öğrencilerinin bilgi işlemsel düşünme becerileri ile STEM kariyer ilgileri arasındaki ilişki
The relationship between middle school students' computational thinking skills and STEM career interests
HATİCE MADAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİT KARALAR