Hititlerde fiziksel ve duyusal engellilik
Physical and sensory disability in Hittites
- Tez No: 1025437
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÖKHAN KAĞNICI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Engellilik, Hitit Dönemi, Hitit metinleri, Hititler, Disability, Hittite Period, Hittite texts, Hittites
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Hitit çivi yazılı metinlerinde fiziksel ve duyusal engelliliğin nasıl algılandığını ve hangi toplumsal bağlamlarda ele alındığını incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, Hitit toplumunda görme ve işitme engelliliği başta olmak üzere çeşitli bedensel işlev kayıplarının dini, idari, hukuki ve toplumsal boyutlarını ortaya koymaktır. Çalışmanın birincil kaynaklarını Boğazköy/Ḫattuša başta olmak üzere Hitit merkezlerinde ele geçen çivi yazılı tabletler oluşturmaktadır. Bu kapsamda mitolojik anlatılar, ritüel ve büyü metinleri, yemin metinleri, bayram metinleri, kehanet metinleri, kanunlar, idari belgeler ve mektuplar değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Hitit toplumunda engelliliğe yönelik tek tip bir yaklaşımın bulunmadığı görülmüştür. Görme engelliliği, mitolojik anlatılarda çoğu zaman bilinçsizlik, düzensizlik ve kaosla ilişkilendirilen sembolik bir unsur olarak karşımıza çıkarken; ritüel metinlerinde analojik uygulamaların bir parçası, yemin metinlerinde ise lanet ve cezalandırma unsuru olarak kullanılmıştır. Bazı idari ve hukuki belgeler, körleştirmenin bir ceza yöntemi olarak uygulanabildiğini göstermektedir. İşitme engelli bireyler ise çoğunlukla saray ve tapınak çevresinde görev yapan kişiler olarak karşımıza çıkmakta, bu durum onların toplumsal yaşamın tamamen dışında bırakılmadıklarını göstermektedir. Bu bulgular, engelliliğin bireyin toplumsal konumu, statüsü ve üstlendiği işlevlerle birlikte değerlendirildiğini açıkça göstermektedir. Konuşma bozukluğu ve üreme sorunları gibi diğer bedensel işlev kayıplarına ilişkin veriler ise bu durumların kalıcı değil, giderilebilir sorunlar olarak değerlendirildiğini ve ritüeller aracılığıyla giderilmeye çalışıldığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, fiziksel ve duyusal engelliliğin Hitit toplumunda yalnızca biyolojik bir durum olarak değil, dini, toplumsal ve kültürel anlamlar taşıyan çok yönlü bir olgu olarak algılandığını göstermektedir. Böylece Hitit metinlerinde dağınık halde bulunan veriler bir araya getirilerek hem Hitit tarihi araştırmalarına hem de Antik Çağ'da engellilik tarihi çalışmalarına katkı sunulması amaçlanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines how physical and sensory disabilities were perceived and represented in different social contexts in Hittite cuneiform texts. The main objective of the research is to reveal the religious, administrative, legal, and social dimensions of various forms of bodily functional loss, particularly visual and hearing impairments, in Hittite society. The primary sources of the study consist of cuneiform tablets discovered in Hittite centers, particularly Boğazköy/Ḫattuša. Within this framework, mythological narratives, ritual and magical texts, oath texts, festival texts, divinatory texts, law codes, administrative documents, and letters have been examined. The results of the research demonstrate that there was no uniform approach to disability in Hittite society. While visual disability appears in mythological narratives as a symbolic element associated with ignorance, disorder, and chaos, it was employed as part of analogical practices in ritual texts and as an element of curse and punishment in oath texts. Certain administrative and legal documents indicate that blinding could be applied as a form of punishment. Hearing-impaired individuals, on the other hand, generally appear as persons serving in palace and temple environments, suggesting that they were not completely excluded from social life. Evidence concerning other forms of bodily impairments, such as speech disorders and reproductive problems, indicates that these conditions were addressed through ritual practices intended to eliminate them. In conclusion, this study demonstrates that physical and sensory disabilities in Hittite society were perceived not merely as biological conditions but as multidimensional phenomena carrying religious, social, and cultural meanings. By bringing together scattered evidence preserved in Hittite texts, the study aims to contribute both to Hittite studies and to the field of disability history in the ancient world.
Benzer Tezler
- Ana tanrıça kültünün sembolik ifadelerle günümüz heykel sanatına yansımaları
Reflections of the cult of mother goddess into today's art of sculpture through symbolic expressions
TENNUR GÜLSÜM BARIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarAtatürk ÜniversitesiHeykel Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. NEVİN AYDUSLU
- Hitit Başkenti Hattuşa ve yaşam izlerinin fotoğraflarla yeniden sunumu
Representation of the Hittite Capital Hattusha and traces oflife with photographs
MAHMUT EMİN SÖYLEMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Güzel SanatlarAkdeniz ÜniversitesiGrafik Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NAFİA ÖZDEMİR HANYALOĞLU
DR. ÖĞR. ÜYESİ NERMİN ATİLA ONAT
- Kizzuwatna kökenli çağırma ritüelleri
Invocation rituals of Kizzuwatna origin
ŞEYDA NUR YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eski Çağ Dilleri ve KültürleriAnkara ÜniversitesiEskiçağ Dilleri ve Kültürleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEYLA MURAT KARAKURT
- Hitit dini, tapınakları ve kadın görevlileri
Hittite religion, temples and women tasks
DİANA VANESA DİAZ MARTİNEZ
- Demir kenet ve zıvana içeren tarihi taş duvarların yapısal modellenmesi ve düzlem içi davranışlarının incelenmesi
Structural modeling and in-plane behavior of historical stone masonry walls with iron clamps and dowels
MELİKA SALMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Deprem Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiDeprem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OĞUZ CEM ÇELİK