Şâtıbî'ye göre Şerî hüküm
Shari'i rule according to Shatibi
- Tez No: 1025490
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ İHSAN PALA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Din, Law, Religion
- Anahtar Kelimeler: Din algısı, Hukuk, Perception of religion, Law
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, İslam hukuk usûlünün temel kavramlarından biri olan şer'î hüküm, Şâtıbî'nin düşünce sistemi çerçevesinde ele alınmış ve onun bu alana getirdiği özgün katkılar incelenmiştir. Şer'î hüküm, mükellefin fiillerine ilişkin ilahî hitabın bir tezahürü olarak, hem teorik hem de pratik açıdan İslam hukukunun merkezinde yer almaktadır. Bu çalışma, Şâtıbî'nin şer'î hüküm anlayışını klasik usûl literatürüyle mukayeseli bir şekilde değerlendirerek, onun makâsıd merkezli yaklaşımının hüküm teorisine etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tez üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Şâtıbî'nin hayatı, ilmî kişiliği ve usûl anlayışı ele alınmış; ardından onun genel hüküm teorisi çerçevesinde şer'î hüküm kavramı, hükümlerin kısımları ve hükümlerin ta'lîli meselesi incelenmiştir. Bu bölümde özellikle Şâtıbî'nin hükümlerin illet ve maksatları arasındaki ilişkiye verdiği önem vurgulanmıştır. İkinci bölümde, teklîfî hükümler detaylı bir şekilde ele alınmış; vücûb, nedb, ibâha, kerâhet ve tahrîm gibi hüküm türleri, Şâtıbî'nin yaklaşımı doğrultusunda analiz edilmiştir. Bu bağlamda, mükellef, fiil ve ilahî maksat arasındaki ilişki değerlendirilerek, teklîfî hükümlerin yalnızca normatif bir yapı değil, aynı zamanda insan maslahatını gözeten bir sistem olduğu ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise vaz'î hükümler incelenmiş; sebep, şart, mâni, sahihlik ve butlân gibi kavramlar üzerinden Şâtıbî'nin bu alandaki görüşleri analiz edilmiştir. Ayrıca vaz'î hükümler ile teklîfî hükümler arasındaki ilişki ele alınarak, Şâtıbî'nin bütüncül hüküm anlayışı ortaya konulmuştur. Sonuç olarak bu çalışma, Şâtıbî'nin şer'î hüküm anlayışının, klasik usûl düşüncesine kıyasla daha amaç odaklı, sistematik ve bütüncül bir yapı arz ettiğini ortaya koymuştur. Onun yaklaşımının, günümüz İslam hukuk tartışmalarında önemli açılımlar sunabilecek nitelikte olduğu değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the concept of sharʿī ruling—one of the fundamental notions in Islamic legal theory—within the framework of al-Shāṭibī's thought, and analyzes his original contributions to this field. As a manifestation of the divine خطاب (address) concerning the acts of the legally responsible (mukallaf), the sharʿī ruling occupies a central place in both the theoretical and practical dimensions of Islamic law. This study aims to evaluate al-Shāṭibī's understanding of sharʿī rulings in comparison with the classical uṣūl al-fiqh literature, and to demonstrate the impact of his maqāṣid-oriented approach on legal theory. The thesis consists of three main chapters. The first chapter discusses al-Shāṭibī's life, scholarly personality, and methodological approach, followed by an analysis of his general theory of legal rulings. In this context, the concept of sharʿī ruling, its classifications, and the issue of taʿlīl (ratio legis) are examined. Particular emphasis is placed on al-Shāṭibī's focus on the relationship between legal causes and the higher objectives (maqāṣid) of the Sharīʿa. The second chapter deals with prescriptive (taklīfī) rulings in detail. The categories of obligation (wujūb), recommendation (nadb), permissibility (ibāḥa), reprehensibility (karāha), and prohibition (taḥrīm) are analyzed in light of al-Shāṭibī's perspective. Within this framework, the relationship between the mukallaf, human acts, and divine intent is explored, highlighting that taklīfī rulings represent not merely a normative structure but also a system aimed at securing human welfare (maṣlaḥa). The third chapter focuses on declaratory (waḍʿī) rulings. Concepts such as cause (sabab), condition (sharṭ), impediment (māniʿ), validity (ṣiḥḥa), and invalidity (buṭlān) are analyzed based on al-Shāṭibī's views. In addition, the relationship between waḍʿī and taklīfī rulings is examined in order to present his holistic theory of legal rulings. In conclusion, this study demonstrates that al-Shāṭibī's conception of sharʿī rulings presents a more purpose-oriented, systematic, and holistic framework compared to classical uṣūl thought. His approach is shown to offer significant insights and potential contributions to contemporary discussions in Islamic legal theory.
Benzer Tezler
- Al Şâtıbi'ye göre istihsan (الاستحسان عند الإمام الشاطبي)
The theory of al-istihsân in al-Imam Şatibî
AMIN M.ELMAHDI ALWIRSHAFANE
Yüksek Lisans
Arapça
2018
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN KOŞUM
- Şâtıbî'de fiillerin sonucunun i'tibâra alınması
Takeing the results of the actions in Şatibi intoconsideration
İDRİS DALMA
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
HukukIğdır ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BAYRAM DEMİR
- Medeni usul Hukukunda tüketicinin korunması
Consumer protection in civil procedural Law
AYŞE NEŞE ŞİMŞEK
- İslam İdare Hukukunun ortaya çıkışı (Hz.Peygamber ve Raşid Halifeler Dönemleri'nde idarenin kuruluşu, işleyişi ve denetlenmesi)
The Emergence of Islamic administation law (In periods of prophet and four caliphs the organization of administration, its action and its control)
MEHMET NURİ GÜLER