Demanslı kişilerin bakım vericilerine sağlanan ilaç yönetimi rehberliğini değerlendirmeye yönelik ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
Turkish validity and reliability study of the scale for evaluating medication management guidance provided to caregivers of people living with demantia
- Tez No: 1025521
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FÜSUN AFŞAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Maltepe Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Demans, bilişsel işlevlerde ilerleyici bozulma, fonksiyonel bağımlılık ve artan bakım gereksinimi ile karakterize önemli bir halk sağlığı sorunudur. Demanslı bireylerde yaygın olarak görülen polifarmasi, ilaç etkileşimleri ve tedaviye uyum sorunları, ilaç yönetimi sürecinde bakım vericilerin rolünü kritik hale getirmektedir. Bu nedenle bakım vericilere sunulan ilaç yönetimi rehberliğinin değerlendirilmesine yönelik geçerli ve güvenilir ölçme araçlarına gereksinim duyulmaktadır. Bu araştırma, Sawan ve arkadaşları tarafından geliştirilen“The Tool to Evaluate Medication Management Guidance Provided to Carers of People Living with Dementia”ölçeğinin Türkçe'ye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilen metodolojik bir çalışmadır. Araştırma, Mart 2025-Mart 2026 tarihleri arasında bir eğitim ve araştırma hastanesinin nöroloji, iç hastalıkları ve palyatif bakım kliniklerinde demans tanılı bireylere bakım veren 174 bakım verici ile yürütülmüştür. Ölçeğin Türkçe uyarlama sürecinde çeviri-geri çeviri işlemleri tamamlanmış, kapsam geçerliği uzman görüşleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Yapı geçerliğinin belirlenmesi amacıyla iki aşamalı Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. İlk AFA sonucunda ortak varyans değeri düşük, faktör yükü yetersiz veya binişik özellik gösteren dört madde çıkarılmış, ikinci AFA sonucunda ölçeğin 3., 5. ve 6. bölümlerinin tek faktörlü, 4. bölümünün ise üç faktörlü yapıyı koruduğu belirlenmiştir. Madde çıkarma sonrasında tüm alt boyutlarda ortak varyans, faktör yükleri ve açıklanan toplam varyans oranları artmıştır. Alt boyutların açıkladığı toplam varyans oranları %50,41 ile %81,76 arasında değişmiştir. DFA'da maddelerin standartlaştırılmış faktör yükleri 0,544-0,980 arasında bulunmuş; ancak model uyum indeksleri (χ²/sd=3,817; CFI=0,817; IFI=0,819; TLI=0,775; NFI=0,770; RMSEA=0,128) üst düzey model için kabul edilebilir uyumu desteklememiştir. Güvenirlik analizlerinde Cronbach alfa katsayıları 0,704 ile 0,917 arasında değişmiştir. Ölçüt bağıntılı geçerlik analizinde Akılcı İlaç Kullanım Ölçeği ile anlamlı ilişki saptanmazken, ölçeğin alt boyutları arasında orta ve yüksek düzeyde anlamlı pozitif ilişkiler belirlenmiştir. Sonuç olarak ölçeğin Türkçe formunun alt boyutlar düzeyinde kabul edilebilir geçerlik ve yüksek iç tutarlılık özellikleri gösterdiği belirlenmiştir. Bununla birlikte tüm alt boyutları kapsayan üst düzey faktör yapısı doğrulanamamıştır. Ölçeğin özellikle klinik uygulamalarda bakım vericilerin ilaç yönetimine ilişkin eğitim ve danışmanlık gereksinimlerinin değerlendirilmesinde kullanılabileceği, ancak yapı geçerliğinin farklı örneklemlerde yeniden sınanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Dementia is a major public health problem characterized by progressive cognitive decline, functional dependence, and increasing care needs. Polypharmacy, medication-related problems, and poor treatment adherence are common among people living with dementia, making family caregivers essential partners in medication management. Therefore, valid and reliable instruments are needed to evaluate the quality of medication management guidance provided to caregivers. This methodological study aimed to translate, culturally adapt, and evaluate the psychometric properties of the Tool to Evaluate Medication Management Guidance Provided to Carers of People Living with Dementia, originally developed by Sawan vd., for use in the Turkish population. The study was conducted between March 2025 and March 2026 with 174 family caregivers of individuals diagnosed with dementia who were receiving care in the neurology, internal medicine, and palliative care clinics of a training and research hospital. Following translation and back-translation procedures, content validity was established through expert evaluation. Construct validity was assessed using a two-stage Exploratory Factor Analysis (EFA) followed by Confirmatory Factor Analysis (CFA). In the initial EFA, four items with low communalities, insufficient factor loadings, or cross-loadings were removed. The second EFA demonstrated that Sections 3, 5, and 6 retained a single-factor structure, whereas Section 4 exhibited a three-factor structure. Following item removal, communalities, factor loadings, and the proportion of explained variance increased across all subscales. The explained variance ranged from 50.41% to 81.76%. In the CFA, standardized factor loadings ranged from 0.544 to 0.980. However, the overall model fit indices (χ²/df = 3.817, CFI = 0.817, IFI = 0.819, TLI = 0.775, NFI = 0.770, RMSEA = 0.128) did not support an acceptable fit for the higher-order model. Cronbach's alpha coefficients ranged between 0.704 and 0.917, indicating acceptable to excellent internal consistency across the subscales. Concurrent validity analysis showed no significant correlations between the adapted instrument and the Rational Drug Use Scale, whereas moderate to strong positive correlations were observed among the instrument's subscales. In conclusion, the Turkish version of the instrument demonstrated acceptable validity and satisfactory internal consistency at the subscale level. However, the higher-order factor structure encompassing all subscales could not be confirmed. The instrument may therefore be useful for evaluating caregivers' medication management guidance needs in clinical practice, although further psychometric evaluation using larger and more diverse samples is recommended.
Benzer Tezler
- Demans hastalarına bakmakla yükümlü hasta yakınlarının kişilik özelliklerinin algılanan bakım yükü, depresyon ve anksiyete düzeyleri ile ilişkisi
The relationship between personality traits of family caregivers of dementia patients and their level of perceived burden, depression and anxiety
SERRA ALEMDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Psikolojiİstanbul Kent ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALİH YAŞAR ÖZDEN
- Demans hastalarının bakım verenlerine yönelik altı oturumluk güçlendirme müdahale programının geliştirilmesi ve etkinliğinin incelenmesi
Development and evaluation of the effectiveness of a six-session caregiver strengthening ıntervention program for caregivers of dementia patients
DUYGU ÇAP KURŞUN
Doktora
Türkçe
2025
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP TÜZÜN
- Palyatif bakım servisinde yatan 65 yaş ve üzeri hastalarda malnütrisyon ve yaşam kalitesi ile mortalite arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between malnutrition and quality of life and mortality in patients 65 years and over hospitalized in palliative care service
MERVE LEHİMCİOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
İç HastalıklarıKırıkkale Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYDIN ÇİFCİ
- Evde sağlık hizmeti alan hastaların bakım veren yakınlarında bakım yükünün değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
TANYEL SEMA DAĞDEVİREN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİDEM SUNAY
- Demans dostu girişimleri hayata geçirme: paydaşların algıladıkları bariyerler ve kolaylaştırıcılar üzerine bir durum araştırması
Implementing dementia-friendly initiatives: a case study on stakeholders' perceived barriers and facilitators
JÜLİDE YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
SosyolojiAkdeniz ÜniversitesiGerontoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLÜFER KORKMAZ YAYLAGÜL