Geri Dön

Şeyh Şehabettin'in Ribâ risalesi eserinin günümüz Türkçesine aktarımı ve değerlendirilmesi

Translati̇on and evaluati̇on of Şeyh Şehabetti̇n's treati̇se on Ri̇bâ in modern Turki̇sh

PDF İndir

  1. Tez No: 1025795
  2. Yazar: FATMAGÜL SAVAŞ
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMETULLAH SAMİ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Atatürk Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Çalışma hem İslam Hukuku hem de Osmanlı ilim geleneğinde ribâ meselesini ele almış; Muhammed b. Ahmed'in Osmanlıca Ribâ Risalesi ile Kemâlpaşazâde'nin Arapça Ribâ Risalesini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamıştır. Ribâ yasağı, İslâm hukukunun temel hükümlerinden biri olarak tarih boyunca farklı ilmî çevreler tarafından tartışılmış; bu tartışmalar zamanla çeşitli risaleler, fetvalar ve ilmî eserler aracılığıyla yazılı kültüre yansımıştır. Çalışmada, söz konusu iki risalenin içerikleri, biçimsel yapıları, üslupları, kavramsal çerçeveleri, delillendirme biçimleri ve toplumsal arka planları arasındaki benzerlik ve farklılıkların fıkhi açıdan değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Aynı zamanda bu eserlerin, kaleme alındıkları dönemin iktisadî ve sosyal yapısına dair sundukları dolaylı bilgiler ile İslâm Hukuku açısından taşıdıkları ilmî değerin ortaya konulması hedeflenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda, Muhammed b. Ahmed'in risalesinde daha çok pratik yönün ve halkı irşad edici üslubun öne çıktığı; Kemâlpaşazâde'nin eserinde ise sistematik ve kaide merkezli bir yaklaşımın belirgin olduğu görülmüştür. Her iki risale öncelikle tam metin çeviri yoluyla günümüz Türkçesine aktarılmış, ardından metin çözümlemesi ve karşılaştırmalı analiz yapılmıştır. Muhammed b. Ahmed'in eseri, Osmanlıca nüsha üzerinden; Kemâlpaşazâde'nin eseri ise Arapça nüsha üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, her iki eserin de ribâ yasağını Hanefî fıkıh geleneği çerçevesinde ele aldığı; içerik ve konuyu değerlendirme açısından farklılıklar olduğunu görülmüştür. Muhammed b. Ahmed halkı ribâ tehlikesine karşı uyarmayı amaçlamış ve konuyu tüm uygulama alanlarıyla ele almıştır. Kemalpaşazâde ilmî sistematiğe bağlı kalarak meseleyi fıkhî kaideler çerçevesinde detaylandırmıştır. Bu durum, Osmanlı ilim çevrelerinde aynı meseleye farklı yaklaşımların bir arada bulunabildiğini göstermektedir. Araştırma, yalnızca iki risale arasındaki mukayeseyi değil, aynı zamanda Osmanlı düşünce dünyasında ribâ konusunun toplumsal ve ilmî boyutlarını anlamak açısından da önem arz etmektedir. Ayrıca bu çalışma, ribâ risalelerinin hem fıkıh tarihi hem de Osmanlı iktisat tarihi açısından önemli birer kaynak niteliğinde olduğunu ortaya koymuştur.

Özet (Çeviri)

This study aims to conduct a comparative analysis of the Ribâ Risale's written in Ottoman Turkish by Muhammad b. Ahmed and the Ribâ Risale's written in Arabic by Kemâlpaşazâde, both of which address the issue of ribâ within the frameworks of Islamic law and the Ottoman scholarly tradition.The prohibition of ribâ, one of the fundamental principles of Islamic jurisprudence, has been discussed by various scholarly circles throughout history; over time, these discussions have been reflected in written culture through diverse treatises, fatwas, and scholarly works. In this study, it is aimed to evaluate, from a fiqh perspective, the similarities and differences between the contents, formal structures, styles, conceptual frameworks, methods of legal reasoning, and social backgrounds of the two aforementioned treatises. At the same time, the study seeks to reveal the scholarly value these works hold within Islamic law, as well as the indirect information they provide regarding the economic and social structure of the period in which they were composed. As a result of the analysis, it has been observed that Muhammad b. Ahmad's treatise primarily emphasizes practical aspects and adopts a didactic style aimed at guiding the public, whereas Kemâlpaşazâde's work is characterized by a systematic, rule-based approach. In the analysis, it was determined that Muhammad b. Ahmed's treatise primarily emphasizes practical aspects and adopts an instructive tone directed toward the public, whereas Kemâlpaşazâde's work stands out for its systematic and scholarly structure. Both treatises were first fully translated into modern Turkish and subsequently analyzed through textual examination and comparative study. Muhammad b. Ahmed's treatise was evaluated based on the Ottoman Turkish manuscript, while Kemâlpaşazâde's treatise was examined using its Arabic manuscript. The study concludes that both works address the prohibition of ribā within the Ḥanafī legal tradition, though they differ in their approaches and treatment of the subject. Muhammad b. Ahmed aimed to warn the public against the dangers of ribā and dealt with the matter in its various practical dimensions, while Kemâlpaşazâde elaborated on the issue in detail within the framework of legal principles and scholarly systematics. This indicates that diverse approaches to the same issue coexisted within the Ottoman intellectual milieu. This research not only presents a comparison between two treatises but also contributes to understanding the social and intellectual dimensions of the ribā debate in the Ottoman world. Moreover, it demonstrates that ribā treatises constitute valuable sources for both the history of Islamic jurisprudence and Ottoman economic thought.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    988070

    Şahabettin Süleyman ve Mehmet Fuat Köprülü'nün Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı adlı eserinin çeviri yazıya aktarımı ve incelenmesi

    Translation and analysis of Şahabettin Süleyman and Mehmet Fuat Köprülü's named Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı

    AYFER SAKA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Türk Dili ve EdebiyatıBilecik Şeyh Edebali Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ERDEM DÖNMEZ

  2. Tez No

    567038

    Dizel partikül filtre uygulamaları için poroz SiC esaslı kompozitlerin üretimi

    Production of porous SiC based composites for diesel particle filter applications

    ŞAHABETTİN KIRCALI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Makine MühendisliğiBilecik Şeyh Edebali Üniversitesi

    Makine ve İmalat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ŞEREF SOYLU

    PROF. DR. NURCAN ÇALIŞ AÇIKBAŞ

  3. Tez No

    424296

    Güneş kollektörlerinin ısıl değişiminin verimlilik üzerine etkileri

    The effects of heat on the solar energy collectors and their productivity

    ŞAHABETTİN HASAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Elektrik ve Elektronik MühendisliğiBilecik Şeyh Edebali Üniversitesi

    Elektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. NAZIM İMAL

  4. Tez No

    399709

    13. yüzyıl Anadolu tasavvufunda Evhadeddin-i Kirmani ve tesirleri

    Awhaduddi̇n's -i̇ Ki̇rmani̇ and his influence in 13th century Anatolian sufism

    MOHARRAM MOSTAFAVİ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    TarihAnkara Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. İLHAN ERDEM

  5. Tez No

    460579

    تجريدُ الفوائدِ‌ الرقائق في شرح كنز الدّقائق لأبي العباس شهاب الدين أحمد بن محمد بن أحمد الشلبي من كتاب الإعتاق الى باب الاستيلاد ـ دراسة وتحقيق ـ

    Tecridu'l-Fevaidi'r-Rekâik fî şerhi Kenzi'd-Dekâik

    IRFAN MOHSIN KHALID

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2017

    DinBingöl Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM ÖZDEMİR

Geri Dön