İbnü'l-Hümâm'ın muamelat alanındaki mezhebe muhalif görüşleri
Ibn al-Humam's divergent opinions in the field of muamalat
- Tez No: 1025819
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULLAH KAHRAMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Hukuk, Religion, Law
- Anahtar Kelimeler: İbnü'l-Hümâm, Fethu'l-kadîr, mezhebe muhalefet, muamelat, Din, Hukuk, İslam hukuku, Ibn al-Humam, Fath al-qadir, departure from the school, muamalat, Religion, Law, Islamic law
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma İbnü'l-Hümâm'ın (ö. 861/1457) Fethu'l-kadîr adlı eserinde muamelat alanına dair meselelerde Hanefî mezhebinin kurucu imamlarından ayrıldığı görüşleri tespit etmeyi hedeflemektedir. İbnü'l-Hümâm'ın Hanefî mezhebi içerisindeki ilmî konumunun yalnızca tabakât eserlerinde kendisine nispet edilen vasıflar üzerinden değil, bizzat fıkhî meseleleri ele alış biçimi üzerinden değerlendirilmesi gerektiği düşüncesi çalışmanın çıkış noktalarından biri olmuştur. Zira İbnü'l-Hümâm, Fethu'l-kadîr'de sadece el-Hidâye'yi şerh eden bir âlim olarak değil, mezhep görüşlerini delil, illet, usul ve tutarlılık bakımından değerlendiren bir fakih olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca onun ibadet ve aile hukuku alanındaki tercihleri üzerine çalışmalar yapılmış olmakla birlikte, muamelat alanındaki mezhebe muhalif görüşleri müstakil ve bütüncül biçimde incelenmemiştir. Bu çalışma söz konusu boşluğa katkı sunmayı amaçlamaktadır. Araştırmada mezhebe muhalefet kavramı, İbnü'l-Hümâm'ın Hanefî mezhebine mensubiyetini ortadan kaldıran genel bir ayrışma anlamında değil, onun kurucu imamların tamamına ait görüş alanı dışında kalan bir kanaati benimsemesi anlamında kullanılmıştır. Bu sebeple kurucu imamlardan birinin görüşünü diğerlerine tercih ettiği yerler değil yalnızca üç kurucu imamın hiçbirine ait olmayan görüşleri benimsediği meseleler esas alınmıştır. Yöntem olarak Fethu'l-kadîr'in muamelat bölümleri belirli kelimeler üzerinden yapılan sınırlı taramalarla değil, baştan sona okunmuştur. Bu okuma sırasında sadece muhalif görüşlerine odaklanılmayıp aynı zamanda müellifin delilleri nasıl değerlendirdiği, hangi gerekçelerle eleştiri yaptığı ve hangi sonuca ulaştığı da ortaya konmuştur. Böylece bir yandan İbnü'l-Hümâm'ın eserindeki yöntemi ortaya konmuş, diğer yandan kurucu imamlara muhalif olarak benimsediği görüşler tespit edilmiştir. Tespit edilen meselelerde önce Hanefî mezhebinin kurucu imamlarının görüşleri, ardından diğer mezheplerin yaklaşımları, İbnü'l-Hümâm'ın değerlendirmesi ve sonraki Hanefî literatürde bu görüşlerin nasıl karşılandığı incelenmiştir. Son olarak İbnü'l-Hümâm'ın mezhebe muhalefet sebepleri tespit edilerek yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to identify the views in which Ibn al-Humam (d. 861/1457), in his work Fath al-qadir, departed from the founding imams of the Hanafi school in matters related to legal transactions (muamalat). One of the starting points of the study is the idea that Ibn al- Humam's scholarly position within the Hanafi school should be evaluated not only through the qualifications attributed to him in biographical and juristic classification works, but also through the way he treats concrete legal issues. For in Fath al-qadir, Ibn al-Humam stands out not merely as a commentator explaining al-Hidaya, but as a jurist who evaluates the doctrines of the school in terms of evidence, legal reasoning, legal theory, and consistency. Although studies have been conducted on his preferences in the fields of worship and family law, his views that depart from the school in the field ofmuamalathave not been examined independently and comprehensively. This study aims to contribute to filling this gap. In this research, the concept of“departure from the school”is not used to mean a general separation that would remove Ibn al-Humam's affiliation with the Hanafi school. Rather, it refers to his adoption of a view that falls outside the range of opinions attributed to all of the founding imams. For this reason, the study does not focus on cases in which he preferred the view of one founding imam over the others; it is limited to issues in which he adopted views that cannot be attributed to any of the three founding imams. Methodologically, the muamalat sections of Fath al-qadir were read from beginning to end, rather than being examined through limited keyword searches. During this reading, the study did not focus solely on his dissenting views, but also examined how the author evaluates evidence, on what grounds he offers criticism, and what conclusions he reaches. Thus, the study both reveals Ibn al-Humam's method in the work and identifies the views he adopted in opposition to the founding imams. In the identified issues, the views of the founding imams of the Hanafi school were first presented, followed by the approaches of other legal schools, Ibn al-Humam's own evaluation, and the reception of these views in later Hanafi literature. In the identified issues, the views of the founding imams of the Hanafi school were first presented, followed by the approaches of other legal schools, Ibn al-Humam's own evaluation, and the reception of these views in later Hanafi literature. Finally, the reasons underlying Ibn al- Humam's departures from the established Hanafi position were identified and discussed.
Benzer Tezler
- Merğinânî'nin el-Hidâye adlı eserinde muamelatla ilgili İmam Şafiî'ye nispet ettiği görüşlerin Şafiî kaynaklarla karşılaştırılması
Comparing the muamalat views in merginani's al-Hidaya which are related to İmam Shafi with Shafi'i sources
HÜSAMETTİN ECER
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİT ÇALIŞ
- İbnü'l-Hümam'ın kader anlayışı
Başlık çevirisi yok
KAMİL GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞERAFEDDİN GÖLCÜK
- İbnü`l-Hümam'ın ibadetler alanındaki görüşleri
The views of Ibn Hummam on Islamic rituals
YAKUP KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM KAFİ DÖNMEZ
- İbnü'l-Hümâm'ın Fethu'l-Kadîr'de hadis usûlü meselelerine yaklaşımı
Ibnu?l humam?s approach to the issues of hadith methodology in his Fathu?l Qadir
BEKİR ÖZÜDOĞRU