Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin dijitalleştirme uygulamalarındaki iş akış süreçlerinin analizi
The analysis of workflow processes in the digitization practices of university libraries in Türkiye
- Tez No: 1025856
- Danışmanlar: PROF. DR. TOLGA ÇAKMAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilgi ve Belge Yönetimi, Information and Records Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dijitalleştirme süreçleri iş akışına dayalı bir planlama gerektirmekte ve materyalin seçilmesinden erişime sunulmasına kadar uzanan birçok aşamayı kapsamaktadır. Süreç boyunca karşılaşılan sorunlar iş akışının işleyişini doğrudan etkileyebilmektedir. Bu nedenle iyi planlanmış iş akışları sürecin etkinliğini ve sürdürülebilirliğini artırmaktadır. Üniversite kütüphaneleri nadir eserler, el yazmaları ve tezler gibi yüksek değere sahip bilgi kaynaklarını bünyelerinde barındırmaları nedeniyle dijitalleştirme çalışmalarının yoğun olarak yürütüldüğü kurumlardır. Bu araştırmada Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin dijitalleştirme uygulamalarındaki iş akış süreçleri analiz edilmiş, süreçlerin mevcut durumu ve karşılaşılan sorunlar değerlendirilmiştir. Betimleme yönteminin kullanıldığı araştırmada veriler, Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinde görev yapan dijitalleştirme birimi yetkilileri ve yöneticiler tarafından yetkilendirilen uzmanlardan anket yoluyla toplanmıştır. Çalışma kapsamında 29 üniversite kütüphanesinden elde edilen veriler doğrultusunda dijitalleştirme süreçlerinin aşamaları değerlendirilmiş, uluslararası kılavuzlarla uyumu incelenmiş, karşılaşılan sorunlar ve süreçlerin güçlü ve zayıf yönleri ile fırsat ve tehditleri belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre dijitalleştirme uygulamaları çoğunlukla standart bir çerçevede yürütülmemektedir. Çalışmaların genellikle Teknik Hizmetler birimi tarafından yürütüldüğü, personel sayısının sınırlı olduğu ve bazı çalışanların yeterli eğitim almadan süreçlere dâhil edildiği belirlenmiştir. Dijitalleştirmenin temel amaçlarının erişimi artırmak ve kültürel mirası korumak olduğu, en çok el yazmaları, nadir eserler ve görsel materyallerin dijitalleştirildiği görülmüştür. Üst veri oluşturma süreçlerinde Dublin Core ve MARC gibi standartların kullanıldığı ancak kurumlar arasında ortak bir standardın bulunmadığı belirlenmiştir. Erişim politikalarının kurumsal farklılıklar gösterdiği ve açık erişim uygulamalarının kısmen yaygınlaştığı görülmüştür. En önemli sorunlar bütçe yetersizliği, teknik altyapı eksiklikleri, insan kaynağı yetersizliği ve telif haklarına ilişkin kısıtlamalardır. Sonuç olarak Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinde uygulanan dijitalleştirme iş akışları temel aşamalar bakımından uluslararası kılavuzlarla büyük ölçüde örtüşmekle birlikte planlama, personel eğitimi, standart iş akışlarının oluşturulması, yazılı politika geliştirme ve sürdürülebilir dijital koruma konularında eksiklikler bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Digitization processes require workflow-based planning and encompass many phases from the selection of materials to their provision for access. Problems encountered throughout the process may directly affect the functioning of workflows. Therefore, well-planned workflows enhance the efficiency and sustainability of digitization activities. University libraries are among the institutions where digitization projects are extensively carried out due to their possession of highly valuable information resources such as rare books, manuscripts, and theses. This study analyzes the workflow processes of digitization practices in university libraries in Türkiye and evaluates the current state of these processes as well as the challenges encountered. In this descriptive study, data were collected through a questionnaire administered to digitization unit staff and experts authorized by administrators working in university libraries in Türkiye. Based on data obtained from 29 university libraries, the phases of digitization processes were evaluated, their compliance with international guidelines was examined, and the problems encountered, together with the strengths, weaknesses, opportunities, and threats of the processes, were identified. The results indicate that digitization practices are generally not conducted within a standardized framework. The results also reveal that digitization activities are mostly carried out by Technical Services departments, that the number of personnel involved is limited, and that some staff members participate in the processes without receiving adequate training. Increasing access to information and preserving cultural heritage were identified as the primary objectives of digitization, while manuscripts, rare books, and visual materials were found to be the most frequently digitized resources. Metadata creation processes commonly employ standards such as Dublin Core and MARC; however, no common standard exists across institutions. Access policies vary among institutions, and open access practices have become partially widespread. The most significant challenges identified are insufficient budgets, deficiencies in technical infrastructure, inadequate human resources, and copyright-related restrictions. As a result, although the digitization workflows implemented in university libraries in Türkiye largely correspond to international guidelines in terms of their fundamental stages, shortcomings remain in planning, staff training, the establishment of standardized workflows, the development of written policies, and sustainable digital preservation practices.
Benzer Tezler
- Türkiye'de halk kütüphanecilerinin hizmet içi eğitim gereksinimleri
Public librarians' needs for in-service education in Turkey
ŞENOL KARADENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT YILMAZ
- Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin mobil geleceği
A mobile future for university libraries of Turkey
GÜLÇİN KUBAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Bilgi ve Belge YönetimiKadir Has ÜniversitesiYeni Medya Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EYLEM YANARDAĞOĞLU VOROS
- Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin kataloglama uyumu ölçümü üzerine bir araştırma
A research on measuring the consistency of cataloging in libraries of universities in Turkey
KÜBRA ÖZYURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Bilgi ve Belge YönetimiAtatürk ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MALİK YILMAZ
- Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin özel gereksinimli bireylere yönelik faaliyetleri: Yeterlilikler ve gereksinimler doğrultusunda strateji hedeflerinin belirlenmesi
Activities of university libraries in Turkey for individuals with special needs: Determining strategic objectives based on competencies and requirements
MERVE EYNEHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Bilgi ve Belge YönetimiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDİNÇ ALACA
- Yapısal unsurlar açısından kütüphanecilik standartları ve bu standartlar çerçevesinde Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin niceliksel analizi
The standards of librarianship with respect to structural components and quantitative analysis of university libraries in Türkiye in the context of these standards
EYÜP ULUGÖL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Bilgi ve Belge Yönetimiİstanbul Medeniyet ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALPASLAN HAMDİ KUZUCUOĞLU