Construction of corpus-based predicate-argument structure dictionary of Turkish: A methodological study
Türkçede eylemlerin derlem-temelli yüklem-üye yapısı sözlüğünün oluşturulması: Yöntembilimsel bir çalışma
- Tez No: 613526
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ŞAHAP AKSAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Derlem dil bilim, Türkçe sözlükler, Corpus linguistics, Turkish dictionaries
- Yıl: 2020
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İngiliz Dilbilimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Türkçenin yüklem konumunda bulunan kök eylemlerinin yapısal ve anlambilimsel özellikleri derlem-çıkışlı bir yöntemle, üye yapısı kuramı çerçevesinde betimlenecektir. Çalışmanın öncül amacı, son yıllarda öncelikle sözdizim, anlambilim, bilgisayarlı dilbilim gibi dilbilimin alt alanlarını, ardından doğal dil işleme alanında çalışan araştırmacıların ilgisini çeken ve eylemi merkeze alan yüklem-üye yapısı kuramı doğrultusunda Türkçenin yüklem-üye yapısı sözlüğünü oluşturmaktır. Çalışma derlem-çıkışlı ve büyük veri seti ile yapılan ilk kapsamlı çalışma olması ve izlediği yöntem açısından önemlidir. Alanyazında sıklıkla anılan bir gereklilik olan, üye yapısı çalışmalarının derlem verisi temelinde gerçekleştirilmesi gerekliliği için kaynak oluşturmayı hedeflemektedir. Çalışmanın ilk aşamasında alanyazının özeti sunulacaktır. Bu bağlamda, üye yapısı kuramı doğrultusunda oluşturulan benzer sözlüklerin tanıtımı ve içeriklerinin tartışılması yer alacaktır. Bir sonraki aşamada, Türkçe için temsil yeterliliği olan Türkçe Ulusal Derlemi'nin doğal dil işleme sözlüğünde yer alan eylemlerle, bu çalışmada kullanılacak 10 milyon sözcüklük TUD altderleminin başsözcük ve teksözcük listelerinin eşleştirme süreci ve izlenen adımlar sunulacaktır. Çalışmanın bu bölümünde ayrıca sözlüğün içyapısına ve istatistiksel hesaplamalar yardımıyla sözlüğün oluşumuna katkı sağlayan süreçlere de yer verilecektir. Bu bağlamda, elde edilen eylemlerin çalışma süresince kullanılan derlemdeki sıklık değerlerinin belirlenmesi ve basit-seçkisiz örneklem seçimi yoluyla sözlüğe dahil edilmesi planlanan madde başlarının ve bu madde başlarının nicel dağılımlarının saptanması çalışmanın yöntem bölümünde tartışılan ve detaylandırılan bir diğer bölümüdür. Bu çalışmanın gerçekleştirilmesinin temel hedefi ana dil konuşucularının doğal dil kullanımı ile ortaya çıkan örnekler üzerinden yüklem-üye yapısı sözlüğünün oluşturulmasıdır. Çalışmanın analizler bölümünde, sözlüğün oluşum sürecinde göz ardı edilemeyecek kimi durumlar üzerinde durulacaktır. Geleneksel sözlüklerde yer almayan ancak bağlam bilgisi ve dil derlemleri aracılığıyla ortaya çıkabilecek kullanımlara ilişkin gözlemler, sözlük yazımında göz ardı edilen tanımlamalara ilişkin gerçekleştirilmesi önerilen düzenlemeler bu bölümde tartışılacaktır. Çalışmanın son bölümünde ise, derlem-çıkışlı oluşturulan Türkçenin yüklem-üye yapısı sözlüğünün içerisinde yer alan eylem başsözcüklerinin ve üyelerinin yapısal ve anlambilimsel özellikleri oluşturulan sözlükle sunulacaktır.
Özet (Çeviri)
In this study, the structural and the semantic features of the root verbs in the predicate position in Turkish will be described by using corpus-driven methodology within the framework of the valency. The primary aim of the study is to form the valency dictionary of Turkish in line with the Valency Theory, which often attracts the interest of researchers in linguistics working in the domain of syntax, semantics, and computational linguistics then often attracts the interest of researchers in the field of natural language processing in recent years. The study is important because it is the most comprehensive study in Turkish linguistics literature which uses corpus-driven methodology based on such a large data set. In this context, it aims to be a basic resource for valency studies. In the first chapter of the study, a general summary of the literature will be presented. The presentation and discussion of similar dictionaries will be conducted in this section. In the next chapter, based on natural language processing dictionary of the Turkish National Corpus, we will continue to extensively present the methodological considerations of the study. In the analysis section of the study, some findings which cannot be ignored through the construction process of the dictionary are emphasized. Observations emerge through corpora that are not included in the intuitive studies, the modifications to be made on the definitions of the ignored items in dictionary writing, and the proposed arrangements to be made in the selection of exemplary uses that are ignored in the traditional dictionaries are included in this section of the study. In the last part of the study, the presentation of the valency dictionary of Turkish takes place.
Benzer Tezler
- A corpus-based analysis of predicates used in the introduction and conclusion sections of Turkish academic texts
Türkçe bilimsel metinlerin giriş ve sonuç bölümlerinde kullanılan eylem türlerinin derlem temelli incelenmesi
İPEK YILDIZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2012
DilbilimMersin Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA Ş. AKSAN
- Bilgi yönetimi ve örgütsel öğrenme kesişiminde öğrenilen dersler sisteminin yapım projelerinde öğrenme istasyonları modeliyle yeniden kurgulanması
Reconceptualizing the lessons learned system in construcion projects through the learning stations model at the intersection of knowledge management and organizational learning
HALİM EMRE OKULLU
- Erkek ve kadınlarda kollodiafizer açının değerlendirilmesi
Evaluation of the collodiafiser angle in men and women
AHMED ALI MUHSIN AL-SHAIKHLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
AnatomiKarabük ÜniversitesiAnatomi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED KAMİL TURAN
- Giving in Turkish: A corpus-driven frame semantic description
Türkçede vermek: Derleme dayalı çerçeve anlambilimsel bir çözümleme
YASEMİN ERKÖSE
Doktora
İngilizce
2023
İngiliz Dili ve EdebiyatıMersin Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYGÜL UÇAR
- İklim ve hidrolojik modeller ile Rize'de bulunan su havzalarının taşkın risk tayini
Determination of flood risk in the basins of Rize by using climate and hydrological models
OLGAY ŞEN
Doktora
Türkçe
2019
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERCAN KAHYA