Modeling tobacco use behaviors and tobacco control policies of Turkey
Türkiye tütün kullanım davranışları ve tütün kontrol politikalarının modellenmesi
- Tez No: 663581
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZEYNEP DİDEM UNUTMAZ DURMUŞOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Industrial and Industrial Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2021
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yöneylem Araştırması Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Teknolojinin hızlı büyümesi ve teknolojik ürünlerin/hizmetlerin sağladığı kolaylıklar insanları, firmaları, ülkeleri, sistemleri vb. eskiye kıyasla birbirine daha fazla bağımlı hale getirmiştir. Yapıların birbirleriyle olan ilişkilerindeki bu artış sistemlerin çoğunun çalışma şeklini etkilemiş ve dinamik karmaşıklığa sebep olmuştur. Karmaşık sistemler sürekli olarak hayatı çevrelediğinden, sistemlerin yapısını anlamak ve analiz etmek zorlu bir süreç haline gelmiştir. Geleneksel yöntemler karmaşık sistemleri çözümlemek için yetersiz kalmıştır. Sonuç olarak, araştırmacıların sistemlerde ortaya çıkan karmaşık davranışları anlamaları için yeni yöntemler geliştirmesi bir ihtiyaç haline gelmiştir. Bu tezin temel amacı bireylerin tütün kullanım davranışlarını daha iyi anlayabilmek için yeni bir hibrit benzetim modeli sunmaktadır. Model, çok aşamalı öğrenme tabanlı bulanık bilişsel haritalama yönteminin etmen tabanlı modelleme yöntemi içerisine entegre ederek her iki yöntemin avantajlarından yaralanmak üzere geliştirilmiştir. Etmen tabalı modelleme temel olarak birey davranışlarını modellemede kullanılırken, bulanık bilişsel haritalama bireylerin karar destek mekanizması olarak kullanılmıştır. Türkiye'nin mevcut tütün kullanım durumunu temsil etmek için sosyodemografik özellikler, tütün kontrol politikaları ve sosyal ağ etkileri çalışmada incelenmiştir. Bunlara ek olarak, tek tip paket politikası ve COVID19 pandemisinin olası etkilerini analiz etmek için senaryo analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu tezin sonuçları, etmen tabanlı modelleme ve çok aşamalı öğrenme temelli bulanık bilişsel haritalamanın birlikte kullanımının birey davranışlarındaki değişimleri ve farklı faktörlerin birbirleriyle ilişkilerinin doğurduğu etkileri gözlemeye yardımcı olabileceği gösterilmiştir. Tez ayrıca modelin tütün kullanım ve kontrolü gibi karmaşık bir gerçek hayat problemi üzerinde uygulamasını sunmuştur. Son olarak, senaryo analizleri gelecek tütün kontrol politikaları oluşturma sürecinde dikkat edilmesi gereken demografik grupları ortaya çıkarmıştır.
Özet (Çeviri)
The rapid growth of the technology and the convenience provided by the technological products/services have connected people, firms, countries, systems and etc. to each other more than before. Increase in the interrelations has inevitably affected the way most of the systems work and caused dynamic complexity. As the complex systems have continuously surrounded the lives, understanding and analyzing the structure of these systems has become a challenging process. Traditional methods have been inadequate to handle this dynamic complexity. As the result, developing new methods has become a growing need for researchers/modelers to understand complex behaviors emerging in the systems. Thereby, the main objective of this thesis is proposing a novel hybrid simulation model to better understand tobacco use behaviors of individuals. The model is developed by embedding the concept of the multi-stage learning based fuzzy cognitive map (FCM) into the agent based model (ABM) in order to benefit from advantageous of each methodology. The ABM is basically used for representing the individual level behaviors while the FCM is used as a decision support mechanism of individuals. In order to represent the current tobacco use status of Turkey, socio-demographic characteristics of individuals, tobacco control policies, and social network effects are examined. In addition, scenario analyses are performed to analyze the potential effects of plain package policy and COVID19 pandemic. The findings of this thesis indicate that the hybrid usage of the ABM and the multi stage learning based FCM help us to observe how individual level behaviors and system state changed under the effects of casual relationships among the critical factors. The thesis also presents how the proposed model can be used for imitating a real complex and dynamic problem such as tobacco use and control. Lastly, the findings of the scenario analyses point out critical demographic groups for future policy making process.
Benzer Tezler
- Dijital Çağda Ebeveyn Sigara İçme Modellemesi: Sosyal Medyada Sigara Algısının 18–30 Yaş Arası GEençlerde Sigara İçme Tutumuna Aracılık Etkisi
Parental Smoking Modeling in the Digital Age: The Mediating Effect of Smoking Perception on Social Media on Smoking Attitudes Among Young Adults Aged 18–30
METİN ŞİMŞEK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiTekirdağ Namık Kemal ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EDA ÇELİK GÜZEL
- Sigara bağımlılığında genetik-çevre etkileşiminin araştırılması
Investigation of genetic-environment interaction in smoking addiction
MUAMMER ALBAYRAK
Doktora
Türkçe
2022
GenetikKaradeniz Teknik ÜniversitesiBiyoistatistik ve Tıp Bilişimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL TURHAN
- Sağlık okuryazarlığı ve üçüncü el sigara dumanı ilişkisi
The relationship between health literacy and awaraness of thirdhand smoke
ERDAL AKDENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İstatistikKırıkkale Üniversitesiİstatistik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜVENÇ ARSLAN
- Borderline kişilik örgütlenmesi ile riskli davranışlar arasındaki ilişkide varoluşsal öfkenin düzenleyici rolünün incelenmesi
Examining the moderating role of existential anger in the relationship between borderline personality organization and risky behaviors
ÖZLEM AYAR ERGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Aydın ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAYDEH FARAJİ
- Sigara bırakma davranışlarını değerlendirmek için sağlık inanç modeli'ne dayalı ölçek geliştirme
Scale development based on the health belief model to evaluate smoking cessation behaviors
NURSENA ALAGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Halk SağlığıSanko ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BETÜL AKTAŞ
DOÇ. DR. AYŞE BERİVAN BAKAN