Edebî bir muhit olarak tekkeler (15-19. asır İstanbul Mevlevîhaneleri örneği)
Lodges as literary circles: The case of İstanbul Mevlevi lodges in the 15th-19th centuries
- Tez No: 757765
- Danışmanlar: PROF. DR. ZÜLFİKAR GÜNGÖR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Türk Dili ve Edebiyatı, Religion, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Edebî muhit, tekke muhiti, tekke mahfili, Mevlevîlik, İstanbul Mevlevîhaneleri, Literary circle, lodge literary circle, lodge mahfil, Mevlevi order, Istanbul Mevlevi Lodges
- Yıl: 2022
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: 520
Özet
Bu çalışmada, bir tarikatın tekkeleri çevresinde edebî bir muhitin nasıl ve hangi dinamikler çevresinde oluşacağı ele alınmış; 15-19. asır aralığında İstanbul Mevlevîhaneleri çevresinde şekillenen tekke muhiti ortaya koyulmuştur. Tezde tekke edebî muhiti, bu edebî muhiti oluşturan mahfil ya da mahfiller ile tekke edebî muhitini şekillendiren aktörlerin kimler olduğu incelenmiştir. Birinci bölümde tekke muhiti, tekke mahfili, patron ve hâmî kavramları tanımlanmıştır. Çalışmayı şekillendiren diğer üç bölümde, tezin ana örneklemini oluşturan İstanbul Mevlevîhaneleri çevresinde oluşan edebî muhit; bu tanımlar çerçevesinde ve 15-19. asırlarda Osmanlı'nın yaşadığı siyasal ve toplumsal gelişmeler ile siyasal elitlerin Mevlevîlerle ilişkileri odağında ele alınmıştır. Şuarâ tezkireleri, tasavvuf tarihi çalışmaları ve Mevlevî edebî muhiti içerisinde etkin olan şairlerin eserleri tezin temel kaynaklarını oluşturmaktadır. Yapılan bu çalışmada; siyasetin, edebî üretimde bulunan bir tarikatın tekkeleri çevresinde şekillenen edebî yapılanmada etkili olduğu, tarikatın siyasal elitlerle olan ilişkisine göre tekke muhitinin genişlediği ve devam ettiği ya da daraldığı ve sonlandığı görülmüştür. İstanbul Mevlevî muhitinde, şeyhliği döneminde dergâhında edebî bir mahfil kuran kuran şeyhler dergâhlarında hem dinî önder hem de zaman zaman edebiyat eleştirmeni olarak yer almışlardır. Mevlevî şeyhlerinin Osmanlı siyasal elitleri ile olan ilişkilerinin yoğun bir şekilde arttığı 19.asırda, İstanbul Mevlevî muhitindeki dergâhlara devam eden şair sayısı artmıştır. Aynı zamanda bu artış Osmanlı toplumundaki değişimle birlikte derviş şairlerin yanı sıra doğrudan Mevlevîhanelerde yetişmeyen ancak tarikata muhiplik bağı ile bağlı isimlerin de İstanbul Mevlevî muhiti içerisinde yer almalarına zemin hazırlamıştır.
Özet (Çeviri)
In this study, how and within what dynamics a literary circle was formed around the lodges of a sect has been dealt with, and the lodge literary circles shaped around Istanbul Mevlevihanes between the 15th and 19th centuries has been revealed. In this thesis, the literary circle of the tekke, the mahfil(s) that make up this literary circle, and the actors who contribute to establishment of the literary circle of the tekke are examined. In the first chapter, the concepts of lodge literary circle, lodge mahfil, patron and hami are defined. In the consequent three chapters, the literary structure around the Istanbul Mevlevîhanes, which constitutes the main sample of the thesis, is discussed within the framework of these concepts and the effects of the political and social developments experienced by the Ottomans between 15th-19th centuries on the Mevlevism-political elite relationship. Shuarâ tezkires, studies on the history of Sufism and the works of poets who had active roles in the Mevlevi literary circle constitute the main sources of the thesis. In this study; It has been seen that politics is effective in how the literary circles were shaped around the dervish lodges of a sect engaged in literary production, and depending on the relationship of the sect with the political elites, the circle of the lodge expands and continues or narrows and ends. In the Mevlevi neighborhood of Istanbul, the sheikhs who established a literary mahfil in their dervish lodge during their period acted both as religious leaders and occasionally as literary critics. In the 19th century, when the relations of the Mevlevi sheikhs with the Ottoman political elites increased marginally, the number of poets who attended dervish lodges in the Mevlevi neighborhood of Istanbul increased. At the same time, this increase, along with the change in Ottoman society, paved the way for dervish poets to take place in the Mevlevi literary circle of Istanbul together with dervish poets and the people who were not directly trained in the Mevlevihanes but were faithfully bound to the sect.
Benzer Tezler
- Divan edebiyatında Mevlevilik etkisi ve Mevlevi şairler
Impression of Mawlawiyya in the Turkish classical poetry
NİLGÜN AÇIK
Doktora
Türkçe
2002
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA İSEN
- Kültür ve edebiyatımızda İznik ve İznikli şâirler
Iznik and İznik's poets in Turkish culture and literature
FERDA SAYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıDumlupınar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÜNEŞ
- Cumhuriyet Döneminde bir edebî muhit olarak Ankara (1923-1980)
Ankara as a literary milieu in the Republican era (1923-1980)
NECATİ TONGA
Doktora
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NEZAHAT ÖZCAN
- İzmir'de edebiyat mahfilleri (1860-1960)
Literature gatheri̇ng places in İzmi̇r (1860-1960)
YAĞMUR YILDIRIMAY BAYRAKÇI
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ŞÜKRÜ ÇORUK
- Ilgaz Dergisi üzerine bir inceleme
A review on Ilgaz Magazine
DENİZ BOZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıDüzce ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL ALPER KUMSAR