Türkiye'de yağlık ayçiçeği üretimi yapan işletmelerin ekonomik analizi ve çevresel etkinliği
Economic analysis and environmental efficiency of oilseed sunflower producing farms in Türkiye
- Tez No: 827260
- Danışmanlar: PROF. DR. BAHRİ KARLI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarım İşletmeciliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: 253
Özet
Araştırmanın amacı yağlık ayçiçeği üretimi yapan işletmelerin ekonomik analizinin yapılması, yağlık ayçiçeği üretiminin çevresel etkisinin ölçülmesi, işletme düzeyinde çevresel etkinliğin tahmin edilmesi, çevresel etkinlik belirleyicilerinin tespit edilmesi ve işletme düzeyinde sürdürülebilirliğin ortaya konulmasıdır. Araştırmanın işletme düzeyindeki verileri, Türkiye yağlık ayçiçeği ekim alanlarının %54.57'sini, üretiminin ise %53.81'ini oluşturan Tekirdağ, Edirne, Kırklareli ve Konya illerinde yağlık ayçiçeği üretimi yapan 222 tarım işletmesinden anket yoluyla toplanmıştır. Çevresel etkilerin ölçülmesinde yaşam döngüsü analizi, çevresel etkinliğin tahmin edilmesinde veri zarflama analizi ve sürdürülebilirliğin ortaya konulmasında sürdürülebilirlik indeksi kullanılmıştır. Çevresel etkinlik, sürdürülebilirlik ve ekonomik performans ilişkisi bir arada incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre yağlık ayçiçeği üretim değerinin toplam gayrisafi üretim değeri içerisindeki payı %47.29'dur. Türkiye'de 1 kg yağlık ayçiçeği üretimi için atmosfere 0.459 kg CO2-eş sera gazı salınmaktadır ve sera gazı salınımı işletme büyüklüğü arttıkça artmaktadır. İncelenen tarım işletmeleri üretimlerini azaltmaksızın ve çevreye ilave etki yapmaksızın girdi kullanım miktarlarını %21.9 oranında azaltma imkânına sahip oldukları belirlenmiştir. İşletmecilerin yağlık ayçiçeği üretimde deneyim süresi, üretim sistemleri, işletmecilerin çevresel bilgi düzeyleri ve işletmecilerin çevresel üretim sistemlerini uygulama durumları çevresel etkinliğe pozitif yönde; işletmecilerin tarımsal deneyim süresi, işletmelerdeki hanehalkı büyüklüğü, işletmecilerin çevresel ifadelere katılımları ise çevresel etkinliğe negatif yönde etki etmektedir. İşletmelerin ekonomik, sosyal, çevresel ve politik sürdürülebilirlik indeksleri sırasıyla 0.45, 0.63, 0.42 ve 0.50; genel sürdürülebilirlik indeksi ise 0.50 olarak belirlenmiştir. Çiftçilere yönelik çevresel bilgi düzeylerini artırıcı eğitimlerin düzenlenmesi, verimli sulama yöntemlerinin ve çevre dostu üretim sistemlerinin uygulanmasının teşvik edilmesi yağlık ayçiçeği üretiminde fazladan kullanılan girdileri azaltacak, işletmelerin kârlılıklarını ve çevresel etkinliklerini artıracak, doğaya daha az sera gazı salınımı gerçekleşecektir.
Özet (Çeviri)
The objectives of the research are (i) to economicaly analyze the farms raising oilseed sunflower (ii) to measure environmental impact of oilseed sunflower production, (iii) to estimate farm level environmental efficiency, (iv) to explore the factors affecting farm level environmental efficiency, and (v) to examine farm level sustainability. The main material of the research consists of data obtained by face-to-face survey method from randomly selected 222 oilseed sunflower producing farms in Tekirdağ, Edirne, Kırklareli, and Konya provinces. Life cycle analysis was used to measure environmental impacts, data envelopment analysis was used to estimate environmental efficiency and sustainability index was used to assess sustainability. Greenhouse gas emission in oilseed sunflower production was determined as 95.35 kg CO2-e da-1. The environmental efficiency of the enterprises was calculated as 0.781. According to this result, it was determined that 21.9% of the enterprises used excess input. The duration of experience of the operators in oil sunflower production, production systems, environmental knowledge level of the operators, and implementation of environmental production systems of the operators have a positive effect on environmental efficiency, while the duration of agricultural experience of the operators, household size in the enterprises, and participation of the operators in environmental statements have a negative effect on environmental efficiency. The general sustainability index for oil sunflower was determined as 0.50. Organizing trainings for farmers to increase their environmental knowledge, encouraging the adoption of efficient irrigation methods and environmental production systems will reduce the extra inputs used in oilseed sunflower production, increase the profitability and environmental efficiency of enterprises, and reduce greenhouse gas emissions to the environment.
Benzer Tezler
- Bitkisel yağ sanayii işletmelerinin yapısı, işleyişi, kalite uygulamaları ve karşılaştıkları pazarlama sorunları: Tekirdağ örneği
The Structure and function, quality applications and marketing problems of the vegetable oil industry management: Tekirdağ example
EVREN ÇOBAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
ZiraatTrakya ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÖMER AZABAĞAOĞLU
- Çanakkale ili ayçiçeği (Helianthus annuus L.) yetiştirilen alanlardaki bitki paraziti nematod faunasının belirlenmesi
Determination of plant parasitic nematode fauna in sunflower (Helianthus annuus L.) fields in Çanakkale
SONGÜL İSPARTA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
ZiraatÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇİĞDEM GÖZEL
- Türkiye'de yağlık ayçiçeği üretiminde değişim trendleri ve ekilen alan-fiyat ilişkisi
Changes in sunflower oil production in Turkey in tred of and planted area-price relationship
BERFİN MAYDA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
ZiraatAtatürk ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMİHA KIZILOĞLU
- Türkiye'de son 10 yılda uygulanan tarım politikaları ve yaşanan ekonomik gelişmeler çerçevesinde yağlık ayçiçeği üretici gelirlerindeki değişimler
The appli̇ed agri̇cultural poli̇ci̇es i̇n turkey i̇n the last decade and i̇ncome changes of sunflower seed producers wi̇thi̇n frame of the emergi̇ng economi̇cal developments
UĞUR GÖÇMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
EkonomiTrakya Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL SADİ UZUNOĞLU
- Türkiye'de iklim faktörlerinin ve iklim değişikliğinin ayçiçeği (Helianthus annuus L.) bitkisinin verimi üzerine etkisi
The effect of climatic factors and climate change on the yield of sunflower (Helianthus annuus L.) in Turkey
HÜDAVERDİ GÜRKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
ZiraatAnkara ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLGÜN BAYRAKTAR