Jinekolojik kanserlerin farkındalığı ve sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişki
The relationship between awareness of gynecological cancers and health literacy
- Tez No: 914849
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MURAT ALTUNTAŞ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Birinci basamak, Jinekolojik kanser farkındalığı, Sağlık Okuryazarlığı, Aile Hekimliği, Primary care, Gynecological cancer awareness, Health literacy, Family medicine
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: İstanbul Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmada, 20-65 yaş arası evli kadınlarda jinekolojik kanserler ile ilgili farkındalık düzeyinin artmasında sağlık okuryazarlığının etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Gözlemsel ve kesitsel nitelikteki bu çalışmaya, Sağlık Bilimleri Üniversitesi İstanbul Bağcılar Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Aile Hekimliği kliniğine bağlı Esenler Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'nde kayıtlı 20-65 yaş arası, medeni hali evli olan ve en az ilköğretim mezunu olan 285 kadın dahil edilmiştir. Çalışmada, katılımcıların jinekolojik kanserlerin farkındalığı düzeylerini ölçmek için ve sağlık okuryazarlığı düzeylerini ölçmek için“Sosyodemografik Veri Formu”,“Jinekolojik Kanser Farkındalığı Ölçeği (JKFÖ)'' ve ”Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOYÖ)" kullanılmıştır. Veriler Python yazılım programı; SciPy (istatistiksel testler için), Statsmodels (istatistiksel modelleme ve post-hoc analizler için), ve Scikit-Posthocs (Dunn testi ve diğer post-hoc analizler için) kütüphaneleri kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 20-65 yaş arası 285 kadın katılmış olup, katılımcıların yaş ortalaması 40 (ortanca: 38, SS: 11,3) olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların %35,09'u ilkokul/ortaokul mezunu olup, bu grup en yüksek orana sahiptir. Jinekolojik Kanser Farkındalığı Ölçeği (JKFÖ) toplam puan ortalaması 159,06 (SS: 16,44) olarak bulunmuş ve bu değer orta düzeyde jinekolojik kanser farkındalığına işaret etmektedir. Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOYÖ) toplam puan ortalaması ise 111,71 (SS: 11,39) olup, bu sonuç katılımcıların yüksek bir sağlık okuryazarlığına sahip olduğunu göstermektedir. Çalışmamıza katılan kadınların farkındalıklarının en yüksek olduğu alt boyutun ''Rutin Kontrol ve Ciddi Hastalık Algısı'' alt boyutu olduğu, farkındalıklarının en düşük olduğu alt boyutun ise ''Kanser Riskleri Farkındalığı'' alt boyutu olduğu ve sağlık okuryazarlıklarının en yüksek olduğu alt boyutun ''Bilgiye Erişim'' alt boyutu olduğu, sağlık okuryazarlıklarının en düşük olduğu alt boyutun ise ''Uygulama/Kullanma'' alt boyutu olduğu belirlenmiştir. JKFÖ toplam puanlarının, katılımcıların sigara kullanma durumu ve PAP-smear testi yaptırma durumlarına göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir (p<0,05). Sigara kullanmayan katılımcılarda ve PAP-smear testi yaptıranlarda JKFÖ toplam puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ancak, JKFÖ toplam puanları ile katılımcıların yaşları, menopoz durumu, eğitim düzeyi, çalışma durumu, HPV aşısı yaptırma durumu ve KETEM hakkında bilgi sahibi olma durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0,05). SOYÖ toplam puanlarının, katılımcıların sigara kullanma durumu ve KETEM hakkında bilgi sahibi olma durumlarına göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir (p<0,05). Sigara kullanmayan ve KETEM hakkında bilgi sahibi olan katılımcıların SOYÖ toplam puanlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Fakat, SOYÖ toplam puanları ile katılımcıların yaşları, menopoz durumu, gelir düzeyi, çalışma durumu, PAP-smear testi yaptırma durumu ve HPV aşısı yaptırma durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0,05). Çalışmamızda SOYÖ toplam puanı ile JKFÖ toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı, ancak zayıf bir pozitif ilişki bulunmuştur (r=0,16, p<0,01). Ölçek alt boyutlarının ilişkileri incelendiğinde, JKFÖ- Erken Tanı ve Bilgi Farkındalığı alt ölçeği ile SOYÖ- Bilgileri Anlama alt ölçeği arasında, JKFÖ- Kanserlerden Korunma Farkındalığı alt ölçeği ile birden fazla SOYÖ alt ölçeği (Bilgileri Anlama, Değer Biçme/Değerlendirme, Uygulama/Kullanma) arasında, ayrıca JKFÖ- Rutin Kontrol ve Ciddi Hastalık Algısı alt ölçeği ile SOYÖ- Bilgiye Erişim ve Değer Biçme/Değerlendirme alt ölçekleri arasında istatiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0,05). Sonuç: Çalışmanın sonucunda, sağlık okuryazarlığı düzeyinin yüksek olmasının jinekolojik kanserin farkındalığını olumlu yönde etkilediği görülmüştür. JKFÖ ve SOYÖ puanları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bu bulgular, kadınların jinekolojik kanser farkındalığını artırmada sağlık okuryazarlığının önemli bir role sahip olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aimed to determine the impact of health literacy on increasing awareness of gynecological cancers among married women aged 20-65. Materials and Methods: This observational and cross-sectional study included 285 married women aged 20-65 who were registered at Esenler Training Family Health Center, affiliated with the Family Medicine Clinic of the Istanbul Bağcılar Health Practice and Research Center, Health Sciences University. Participants were required to have at least a primary school education level. The“Sociodemographic Data Form,”“Gynecological Cancer Awareness Scale (GCAS),”and“Health Literacy Scale (HLS)”were used to measure participants' awareness of gynecological cancers and their health literacy levels. Data were analyzed using SPSS version 22.0. Results: The study included 285 women aged between 20-65 years, with a mean age of 40 (median: 38, SD: 11,3). The majority of participants (35,09%) had a primary or secondary school education. The mean total score of the Gynecological Cancer Awareness Scale (GCAS) was calculated as 159,06 (SD: 16,44), indicating a moderate level of gynecological cancer awareness. The mean total score of the Health Literacy Scale (HLS) was 111,71 (SD: 11,39), reflecting a high level of health literacy among the participants. The highest level of awareness was observed in the“Routine Check-Up and Perception of Serious Illness”subscale of the GCAS, whereas the lowest level of awareness was in the“Awareness of Cancer Risks”subscale. For health literacy, the highest scores were observed in the“Access to Information”subscale, while the lowest scores were found in the“Application/Usage”subscale. GCAS total scores showed statistically significant differences based on participants' smoking status and history of undergoing a PAP-smear test (p<0,05). Non-smokers and those who had undergone a PAP-smear test had higher GCAS total scores. However, no statistically significant relationship was found between GCAS total scores and participants' age, menopausal status, education level, employment status, HPV vaccination status, or knowledge about Cancer Early Diagnosis, Screening, and Training Centers (CEDSTC) (p>0,05). HLS total scores showed statistically significant differences based on participants' smoking status and knowledge about CEDSTC (p<0,05). Non-smokers and those who were knowledgeable about CEDSTC had higher HLS total scores. Nevertheless, no statistically significant relationship was observed between HLS total scores and participants' age, menopausal status, income level, employment status, history of PAP-smear testing, or HPV vaccination status (p>0,05). A statistically significant but weak positive correlation was found between HLS total scores and GCAS total scores in the study (r=0,16, p<0,01). Analysis of subscale relationships revealed statistically significant correlations between the GCAS“Early Diagnosis and Knowledge Awareness”subscale and the HLS“Understanding Information”subscale, as well as between the GCAS“Awareness of Cancer Prevention”subscale and multiple HLS subscales (“Understanding Information,”“Appraisal/Evaluation,”and“Application/Usage”). Additionally, significant relationships were identified between the GCAS“Routine Check-Up and Perception of Serious Illness”subscale and the HLS“Access to Information”and“Appraisal/Evaluation”subscales (p<0,05). Conclusion: The study concluded that a high level of health literacy positively influences gynecological cancer awareness. A significant positive correlation was identified between GCAS and HLS scores. These findings highlight the critical role of health literacy in enhancing women's awareness of gynecological cancers.
Benzer Tezler
- Kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyi ile jinekolojik kanserler hakkındaki farkındalıkları ve taramaya katılma durumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determination of the relationship between women's health literacy level and their awareness of gynecologic cancers and participation in screening
MÜYESSER NAZLI ER
- Kadınlarda over kanseri farkındalık düzeyleri ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between ovarian cancer awareness levels and health literacy in women
BURCU KARTAŞ DOĞANER
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HemşirelikErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiHemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVİNÇ KÖSE TUNCER
- Onkoloji hastanesinde çalışan kadınların jinekolojik kanserlere yönelik farkındalıklarının değerlendirilmesi
Evaluation of the awareness of women working in oncology hospital about gynecological cancers
ESRA DÖNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kadın Hastalıkları ve Doğumİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERDA ÖZBAŞARAN
- Birinci basamak sağlık kuruluşlarında çalışan hemşire ve ebelerde kanser kaygısı ile jinekolojik kanser farkındalığı ilişkisi
Relationship between cancer anxiety and gynecological cancer awareness among nurses and midwives working in primary health care institutions
NAZİYE YERLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Hemşirelikİstanbul Okan ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KERİME DERYA BEYDAĞ
- Edirne merkezinde 20-49 yaş arası kadınlarda jinekolojik kanser farkındalığı ve etkileyen faktörler
Awareness of gynecological cancers and related factors among women aged 20–49 in the city center of Edirne
MERVE KARAMAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiTrakya ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖNDER SEZER