Türk dili ve edebiyatı öğretiminde söylem çözümlemesinin eleştirel okuma becerisine etkisi
The effect of discourse analysis on critical reading skills in Turkish language and literature teaching
- Tez No: 925940
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE YÜCEL ÇETİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Eleştirel okuma, Eleştirel söylem çözümlemesi, Türk dili ve edebiyatı, Critcal reading, Critical discourse analysis, Turkish language and literature
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eleştirel okuma, çağın değişen koşullarında toplumsal süreçlere aktif ve bilinçli katılım sağlamak için gerekli olan temel bir beceridir. Hızlı değişim ve çeşitliliğin getirdiği yeni eğitim ihtiyaçlarının karşılanması, mevcut yöntemlerin gözden geçirilmesini ve çağdaş yaklaşımların geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu araştırma, Türk dili ve edebiyatı öğretiminde eleştirel okuma becerilerini geliştirmeyi amaçlayan yenilikçi bir yöntem arayışındadır. Bu doğrultuda metinlerdeki derin anlam katmanlarını keşfetmeyi amaçlayan söylem çözümlemesi, disiplinler arası güçlü potansiyeliyle öne çıkmaktadır. Araştırmada, Türk dili ve edebiyatı öğretiminde söylem çözümlemesinin eleştirel okuma becerilerinin kazandırılmasında etkili bir yaklaşım olup olmadığına dair bir soruya yanıt aranmaktadır. Araştırmanın temel amacı, söylem çözümlemesinin sunduğu çok boyutlu teorik ve metodolojik çerçeveyi eğitim pratiğine dönüştürerek öğrencilerin eleştirel okuma becerilerini güçlendirmektir. Bu doğrultuda, Teun A. van Dijk'ın sosyobilişsel yaklaşımına dayanan eleştirel söylem çözümleme modeli kullanılarak Cumhuriyet Dönemi hikâyeleri üzerinden dokuz haftalık bir eğitim süreci gerçekleştirilmiştir. Araştırma, 2022-2023 eğitim öğretim yılında Bilecik ili Bozüyük ilçesi Bozüyük Kumral Abdal Anadolu Lisesinde öğrenim gören 11. sınıf öğrencileri ile sürdürülmüştür. Deney grubu öğrencileri, araştırmacı tarafından hazırlanan öğretim izlencesi ve eleştirel okuma etkinlikleri doğrultusunda; kontrol grubu öğrencileri ise mevcut Türk dili ve edebiyatı öğretim programı ve ders kitabı doğrultusunda eğitim görmüşlerdir. Öğrencilerin eleştirel okuma becerilerindeki gelişimi ölçmek için ön test-son test deney ve kontrol gruplu deneysel desene başvurulmuştur. Elde edilen bulgular, söylem çözümlemesinin uygulandığı deney grubu ile mevcut öğretim programının uygulandığı kontrol grubu arasında eleştirel okuma becerileri açısından deney grubu lehine istatistiksel açıdan anlamlı farklılıklar bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, söylem çözümlemesinin eğitim sürecine dâhil edilmesi durumunda öğrencilerin eleştirel okuma becerilerinde önemli bir gelişme kaydedilebileceğinin önemli bir göstergesidir. Türk dili ve edebiyatı eğitiminde ilerleme sağlamak için yenilikçi ve iş birlikçi bir gelişim kültürünün benimsenmesi gerektiği düşünülmektedir. Bu çerçevede elde edilen bulgular, ilgili literatür ile ilişkilendirilerek gelecekteki araştırmalara ve eğitim uygulamalarına ışık tutabilecek önerilere yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
Critical reading is a basic skill required for active and conscious participation in social processes under the changing conditions of the age. Meeting new educational needs brought about by rapid change and diversity necessitates the review of existing methods and the development of contemporary approaches. This research seeks an innovative method that aims to develop critical reading skills in Turkish language and literature teaching. In this direction, discourse analysis, which aims to discover deep layers of meaning in texts, stands out with its strong interdisciplinary potential. In this study, an answer to the question of whether discourse analysis is an effective approach in teaching critical reading skills in Turkish language and literature teaching is sought. The main aim of the research is to strengthen students' critical reading skills by transforming the multidimensional theoretical and methodological framework offered by discourse analysis into educational practice. In this direction, a nine-week training process was carried out using the critical discourse analysis model based on Teun A. van Dijk's sociocognitive approach through the stories of the Republican Period. The research was carried out with 11th grade students studying at Bozüyük Kumral Abdal Anatolian High School in Bozüyük district of Bilecik province in the 2022-2023 academic year. The experimental group students were trained in line with the teaching syllabus and critical reading activities prepared by the researcher, while the control group students were trained in line with the existing Turkish language and literature curriculum and textbook. In order to measure the development of students' critical reading skills, an experimental design with pretest-posttest experimental and control groups was used. The findings revealed that there were statistically significant differences between the experimental group in which discourse analysis was applied and the control group in which the current curriculum was applied in terms of critical reading skills in favour of the experimental group. These results are an important indication that if discourse analysis is included in the education process, a significant improvement can be achieved in students' critical reading skills. It is thought that an innovative and collaborative development culture should be adopted in order to make progress in Turkish language and literature education. The findings obtained in this framework are associated with the relevant literature and suggestions that can shed light on future research and educational practices are given.
Benzer Tezler
- Çeviri dersinde yapılaşma (uygulama sorunları-yöntem önerileri)
Strukturierung im übersetzungsunterricht (probleme der praxis-vorschlage zur methodik)
A. TURGAY KURULTAY
Doktora
Türkçe
1989
Eğitim ve Öğretimİstanbul ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
PROF.DR. ŞARA SAYIN
- Halvetiyyenin Şa'baniyye kolu ve Şa'ban-ı Veli
Başlık çevirisi yok
L. NİHAL YAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiYRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM ABDÜLKADİROĞLU
- Atherosklerotik kalp hastalıklarında risk faktörleri
Risk factors in the coronary artery disease
MURAT SUHER
- Polatlı Kerç ve Çongar Tatar ağızları
Başlık çevirisi yok
ZÜHAL YÜKSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. AHMET BİCAN ERCİLASUN
- İbrahim Hakkı Erzurumi'nin Tertib-i ulum isimli eserindeki eğitimle ilgili görüşleri
Başlık çevirisi yok
ÖMER ÖZYILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Eğitim ve ÖğretimUludağ ÜniversitesiDin Kültürü ve Ahlak Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HALİS AYHAN