Fen bilimleri öğretmenlerinin nükleer santrale ve sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumları ile sürdürülebilir tüketim davranışları
Science teachers' attitudes towards nuclear power plants and sustainable development and their sustainable consumption behaviors
- Tez No: 927438
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CANSEL AKBULUT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Fen bilgisi eğitimi, Sürdürülebilir kalkınma, Tutumlar, Science education, Sustainable development, Attitudes
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada fen bilimleri öğretmenlerinin nükleer santrale ve sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumları ile sürdürülebilir tüketim davranışlarının düzeyleri, cinsiyet değişkeni açısından farklılık gösterip göstermediği ve bu değişkenler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Nicel araştırma yaklaşımı benimsenerek tarama ve ilişkisel desen kullanılmıştır. Veriler, 2024-2025 eğitim öğretim yılında Türkiye'de devlet veya özel ortaokullarda görev yapan 270 fen bilimleri öğretmeninden (137 kadın, 133 erkek) Google Forms aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Nükleer Santrale Yönelik Tutum Ölçeği (olumlu tutum, olumsuz tutum), Sürdürülebilir Kalkınmaya Yönelik Tutum Ölçeği (çevre, ekonomi, toplum, eğitim) ve Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeği (çevre duyarlılığı, ihtiyaç dışı satın alma, tasarruf, yeniden kullanılabilirlik) kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, cinsiyete göre farklılıkları belirlemek için MANOVA ve değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek için korelasyon analizi uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre fen bilimleri öğretmenlerinin nükleer santrale yönelik olumlu tutumları (X̄=3,73) yüksek, olumsuz tutumları ise (X̄=3,39) orta düzeydedir. Katılımcıların sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumları çevre (X̄=4,57), ekonomi (X̄=4,57), toplum (X̄=4,55) ve eğitim (X̄=4,64) alt boyutlarının hepsi için çok yüksek düzeydedir. Sürdürülebilir tüketim davranışlarının ise tasarruf (X̄=4,62) alt boyutunda çok yüksek, çevre duyarlılığı (X̄=3,69) ve yeniden kullanılabilirlik (X̄=3,46) alt boyutlarında yüksek ve ihtiyaç dışı satın alma (X̄=2,24) alt boyutunda ise düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. MANOVA sonuçlarına göre, nükleer santrale yönelik tutumlarda cinsiyet açısından anlamlı farklılık bulunmuştur [Pillai's Trace = .242, F (2, 267) = 42.530, p<.05, η2 =.242]. Erkek öğretmenlerin olumlu tutumları daha yüksekken, kadın öğretmenlerin olumsuz tutumları daha yüksektir. Sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumlarda da cinsiyet açsından fark bulunmuş [Pillai's Trace = .131, F (4, 265) = 9.966, p<.05, η2 =.131]; çevre, toplum ve eğitim alt boyutlarında kadınlar lehine anlamlı farklılık gözlenmiştir. Sürdürülebilir tüketim davranışında da cinsiyet açısından nlamlı bir farklılık olduğu [Pillai's Trace = .053, F (4, 265) = 3.730, p<.05, η2 =.053] gözlenmiş, bu farkın sadece çevre duyarlılığı alt boyutunda kadınlar lehine olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizine göre, nükleer santrale yönelik olumlu ve olumsuz tutumların negatif yönde güçlü bir ilişkiye sahip olduğu (r= -.719) görülmüştür. Olumlu tutum, Sürdürülebilir Kalkınmaya Yönelik Tutum Ölçeğinin çevre (r= -.305) ve toplum (r= -.229) alt boyutlarıyla negatif yönlü; olumsuz tutumun ise Sürdürülebilir Kalkınmaya Yönelik Tutum Ölçeğinin tüm alt boyutları ve Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeğinin çevre duyarlılığı (r= .234) ile yeniden kullanılabilirlik (r= .258) alt boyutlarıyla pozitif ilişkili bulunmuştur. Sürdürülebilir Kalkınmaya Yönelik Tutum Ölçeğinin alt boyutlarının Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeğinin alt boyutları arasındaki ilişkiler için ise çevre alt boyutunun tasarruf (r= .160 ) alt boyutu ile, ekonomi alt boyutunun çevre duyarlılığı (r= .219) alt boyutu ile, toplum alt boyutunun çevre duyarlılığı (r= .444) ve yeniden kullanılabilirlik (r= .334 ) alt boyutları ile, eğitim alt boyutunun ise çevre duyarlılığı (r= .295), tasarruf (r= .331) ve yeniden kullanılabilirlik (r= .167) alt boyutları ile pozitif yönlü ilişkiler göstermektedir. Ayrıca, Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeğinin alt boyutlarından ihtiyaç dışı satın alma, ölçeğin diğer alt boyutları ile negatif yönlü ilişkili olduğu bulunmuştur. Türkiye'nin enerji arzını karşılamak için nükleer santrallere yönelmesi, fen bilimleri öğretmenlerinin bu konudaki farkındalıklarını artırmayı gerektirmektedir. Çalışma, fen bilimleri öğretmenlerinin nükleer enerjiye yönelik tutumları ile sürdürülebilirlik anlayışlarının kısmen ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, enerji politikalarının çevresel, ekonomik ve toplumsal boyutlarını ele alan eğitim programlarıyla öğretmenlerin farkındalıklarının artırılması ve bilimsel temelli dengeli tutumlar geliştirmelerinin desteklenmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examined science teachers' attitudes toward nuclear power plants and sustainable development, their sustainable consumption behaviors, gender differences in these variables, and relations among them. A quantitative research approach was adopted using survey and correlational designs. Data were collected via Google Forms from 270 science teachers (137 females, 133 males) working in public or private middle schools in Türkiye during the 2024-2025 academic year. To collect data, Personal Information Form, Attitude Towards Nuclear Power Plant Scale (positive attitude, negative attitude), Attitude Towards Sustainable Development Scale (environment, economy, society, education), and Sustainable Consumption Behavior Scale (environmental awareness, non-essential purchasing, saving, reusability) were used. Data were analyzed using descriptive statistics, MANOVA to determine the gender differences, and correlation analysis to examine the relations between variables. Findings indicated that science teachers' positive attitudes toward nuclear power plants (X̄=3.73) were high, while negative attitudes (X̄=3.39) were moderate. Participants' attitudes toward sustainable development were very high across all sub-dimensions: environment (X̄=4.57), economy (X̄=4.57), society (X̄=4.55) and education (X̄=4.64). Sustainable consumption behaviors were very high in saving (X̄=4.62), high in environmental awareness (X̄=3.69) and reusability (X̄=3.46), and low in non-essential purchasing (X̄=2.24). MANOVA results showed significant gender differences in attitudes towards nuclear power plants [Pillai's Trace = .242, F (2, 267) = 42.530, p<.05, η2=.242], with males having higher positive attitudes and females having higher negative attitudes. A gender difference was also found in attitudes towards sustainable development [Pillai's Trace = .131, F (4, 265) = 9.966, p<.05, η2 =.131], with females scoring higher in the environment, society, and education sub-dimensions. Additionally, a significant gender difference in sustainable consumption behavior [Pillai's Trace = .053, F (4, 265)= 3.730, p<.05, η2 =.053] favored females only in the environmental awareness sub-dimension. Correlation analysis revealed a strong negative relationship between positive and negative attitudes toward nuclear power plants (r= -.719). Positive attitude was negatively correlated with the environment (r= -.305) and society (r= -.229) sub-dimensions of the Attitudes Towards Sustainable Development Scale, whereas negative attitude was positively correlated with all sub-dimensions of the scale and with the environmental awareness (r= .234) and reusability (r= .258) sub-dimensions of the Sustainable Consumption Behavior Scale. Furthermore, sub-dimensions of the Attitudes Towards Sustainable Development Scale were ositively correlated with sustainable consumption behaviors, the environment sub-dimension was correlated with the saving (r= .160) sub-dimension, the economy sub-dimension was correlated with the environmental awareness (r= .219 ), society sub-dimension with environmental awareness (r= .444) and reusability (r= .334) sub-dimensions, and education with the environmental awareness (r= .295), saving (r= .331) and reusability (r= .167) sub-dimensions. Finally, non-essential purchasing was negatively correlated with other sustainable consumption behaviors. Türkiye's shift toward nuclear power plants to meet energy demands necessitates increasing science teachers' awareness of this issue. This study highlights a partial relationship between science teachers' attitudes toward nuclear energy and their understanding of sustainability. Therefore, educational programs covering the environmental, economic, and social aspects of energy policies are recommended to enhance teachers' awareness and support scientifically grounded attitudes on this issue.
Benzer Tezler
- Sosyobilimsel konulara yönelik öğrenci görüşlerine fen bilimleri öğretmenlerinin etkisi
The effect of science teachers on students' opinions about socioscientific issues
ÖZLEM ÖZCAN BAYKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimDüzce ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT GENÇ
- Sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik bir profesyonel gelişme çalışmasının fen bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konuların doğası ile ilgili inançlarına olan etkileri
The impacts of a professional development study on science teachers ' beliefs about the nature of socioscientific issues
MUHAMMED MUZAFFER ÖZHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimUludağ ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. AHMET KILINÇ
- Özel yetenekli öğrencilere yönelik tasarlanan STEM etkinliğinin öğrencilerin bilimsel yaratıcılık, bilişsel başarı ve eleştirel düşünme becerisine etkisi: Yenilenebilir enerji kaynakları konusu örneği
The effect of STEM based activity designed for gifted students on students' scientific creativity, cognitive achievement and critical thinking skills: A case study on renewable energy resources
GÜRHAN BEBEK
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimTrabzon Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN ŞEVKİ AYVACI
- 2004 öğretim programı çerçevesinde ilköğretimde fen ve teknoloji dersinin öğretimine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri
The perceptions of science and technology teachers and students regarding science and technology course according to 2004 curriculum
SELAMİ YANGIN
- Dokuzuncu sınıflarda enerji konusunun öğretimi üzerine bir durum çalışması
A case study on teaching of energy subject for 9th grades
SEVİM BEZEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CELAL BAYRAK