Eski Uygur Türkçesinde fiillerin eş dizim sözlüğü
Collocation dictionary of verbs in Old Uyghur Turkish
- Tez No: 932883
- Danışmanlar: PROF. DR. SERKAN ŞEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Eş dizim, Fiil eş dizimleri, Eski Uygurca, Söz varlığı, Dil bilimi, Collocation, Verbal collocations, Old Uyghur, Vocabulary, Linguistics
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Eski Uygur Türkçesindeki fiiller, eş dizimlilik açısından incelenmiştir. Eş dizimler, anlam bilimsel yaklaşım temelinde, anlamsal açıklık/kapalılık ve değiştirilebilirlik ölçütleri esas alınarak belirlenmiştir. Bu iki ölçüte göre fiil eş dizimlerinin açık eş dizim, sınırlı eş dizim ve kısıtlı eş dizim kategorilerinde örneklerinin olduğu görülmüştür. Eski Uygur Türkçesi döneminde oldukça yoğun kullanılan ikilemeler, iyelik ekli gruplar ve tamlamalar da eş dizimliliğin unsurları olarak değerlendirilmiş; böylelikle eş dizimler ikili, üçlü ve çok unsurlu olmak üzere üç ulamda ele alınmıştır. Eş dizimler, dil bilgisel ve söz dizimsel özelliklerine göre de tasnif edilmiştir. Sözlük bölümünde hem sözlüksel hem de dil bilgisel eş dizimler bir arada sunulmuştur. Eski Uygurca yazılı metin külliyatında, kitap hacmindeki yazmaların neredeyse tamamı taranmıştır. Taranan eserlerin çoğu, Manihaist ve Budist çevreye ait eserler olup Toharca, Sanskritçe, Soğdca, Çince, Tibetçe gibi dillerden çevrilmiştir. Bu nedenle çalışmada, daha önce değinilmeyen çeviri ve telif eserlerdeki eş dizimler hakkında bilgiler verilmiş; çeviri eserlerin Türkçeye aktarılması hususunda eş dizimlerin rolü ortaya konmuştur. Çalışmada, aynı metinde görülen eş dizimler“metne özgü eş dizimler”, Türk dilinin yalnızca Eski Uygur evresinde bir defa tanıklanan eş dizimler“hapaks eş dizimler”olarak nitelendirilmiş ve döneme özgü eş dizimler arasında değerlendirilmiştir. Sözlük kısmında, Budizm ve Manihaizm inanç sistemlerine ait eş dizimlerle birlikte din dışı metinlere ait eş dizimler de gösterilmiştir. Güncel bir kuram olan eş dizimliliğin, Eski Uygurca metinlerde yeteri kadar incelenmediği görülmüştür. Bu çalışma ile Eski Uygurcanın fiil eş dizimlerine dair söz varlığının bütüncül bir şekilde gösterilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca çalışmanın, uygulama ve inceleme bağlamında daha sonra yapılacak olan araştırmalara örnek teşkil edeceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
In this study, verbs in Old Uyghur Turkish are analyzed in terms of collocation. The collocations were identified on the basis of semantic transparency/opacity and modifiability criteria based on the semantic scientific approach. According to these two criteria, it was seen that there are examples of verb collocations in the categories of open collocation, limited collocation and restricted collocation. The hendiadyoins, groups with possessive suffixes and phrases, which were used extensively in Old Uyghur Turkish, were also evaluated as the elements of collocation; thus, collocations were handled in three categories as binary, triadic and multi-element. Collocations are also classified according to their grammatical and syntactic features. In the glossary section, both lexical and grammatical collocations are presented together. In the corpus of Old Uyghur written texts, almost all manuscripts in the volume of a book have been examined. Most of the examined works belong to the Manichaean and Buddhist circles and were translated from languages such as Tocharian, Sanskrit, Sogdian, Chinese and Tibetan. For this reason, the study provides information about collocations in translated and original works, which have not been mentioned before, and reveals the role of collocations in the translation of translated works into Turkish. In the study, collocations that occur in the same text are defined as“text-specific collocations”, collocations that are witnessed only once in the Old Uyghur period of the Turkic language are defined as“hapax collocations”and evaluated among period- specific collocations. In the Glossary section, collocations belonging to Buddhism and Manichaeism belief systems as well as collocations belonging to non-religious texts are also shown It has been observed that collocation, which is a current theory, has not been sufficiently analyzed in Old Uyghur texts. This study aims to present the Old Uyghur vocabulary of verb collocations in a holistic manner. In addition, it is thought that the study will set an example for future research in the context of implementation and analysis.
Benzer Tezler
- Halvetiyyenin Şa'baniyye kolu ve Şa'ban-ı Veli
Başlık çevirisi yok
L. NİHAL YAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiYRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM ABDÜLKADİROĞLU
- Traditional vernacular houses in Anatolia: The question of evaluative criteria
Anadolu geleneksel yöresel konut mimarlığında değerlendirme ölçütleri sorunu
OKAN ÜSTÜNKÖK
Doktora
İngilizce
1987
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖNÜL TANKUT
- Geleneksel Beypazarı konutlarında baş odanın günümüz ihtiyaçlarını karşılayacak düzende donatılması
The Redecoration of the“Baş Oda”in Beypazarı traditional houses according to our today's needs
AYNUR ÖZMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
MimarlıkGazi ÜniversitesiBina Bilgisi (mimari Tasarım) Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUAMMER HACIBALOĞLU
- Geleneksel Sivrihisar evleri
Traditional houses of Sivrihisar
FİSUN ÖZŞUÇA
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
MimarlıkGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ORHAN CEZMİ TUNCER