Geri Dön

Annelerin zihinsel engelli çocuklarının gelişimsel dönemlerindeki ı̇lişkisel dinamikleri ve gelecek kaygısı

Relational dynamics and future anxiety of mothers of intellectually disabled children during developmental periods

PDF İndir

  1. Tez No: 938235
  2. Yazar: BENGİSU AKOĞLU
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. ELİF ATEŞ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
  6. Anahtar Kelimeler: Ana-çocuk ilişkisi, Gelecek kaygısı, Zihinsel engelli çocuklar, Çocuk hemşireliği, Çocukluk yaşantıları, Mother child relations, Future anxiety, Mentally retarded children, Pediatric nursing, Childhood experiences
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Üniversitesi
  10. Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, zihinsel engeli olan çocukların annelerinin deneyimlerini gelişimsel süreçler, aile içi dinamikler, sosyal ilişkiler ve destek sistemleri bağlamında bütüncül olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma desenle yürütülmüştür. Çalışma Mayıs 2025 - Aralık 2025 tarihleri arasında İstanbul'da bulunan bir özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini 112 zihinsel engelli çocuğa sahip anneler oluşturmuştur. Ayrıca derinlemesine görüşmeyi kabul eden 16 anne ile çalışmanın nitel boyutu yürütülmüştür. Annelerin yaş ortalaması 36,49±7,27 yıl, çocukların yaş ortalaması ise 9,14±4,52 yıl olup; annelerin %44,64'ü lise mezunudur ve büyük çoğunluğu tek çocuk sahibidir. Bulgularda, annelerin gelecek kaygısı düzeylerinin yüksek olduğu ve özellikle ekonomik yük, bakımın sürekliliği, çocuğun güvenliği ve yalnız kalma olasılığına ilişkin kaygıların belirgin biçimde öne çıktığı saptanmıştır. Gelecek kaygısı ölçeğinin alt boyut analizlerinde, ekonomik, bakım verme ve eğitim boyutlarının anne eğitim düzeyi ve çocuk sayısına göre anlamlı farklılık göstermediği belirlenmiştir (p>0,05). Güvenlik alt boyutunda ise anne eğitim düzeyine göre anlamlı bir farklılık bulunmuştur; üniversite mezunu annelerin kaygı düzeylerinin daha düşük olduğu saptanmıştır (KW=9,81; p<0,05). Ölçeğin toplam puanı ile anne yaşı ve çocuğun yaşı arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken (p>0,05), çocuk cinsiyetine göre de anlamlı bir farklılık belirlenmemiştir (p>0,05). Nitel bulgular ise, annelik deneyiminin tanı ile başlayan kriz, kontrol kaybı, suçluluk ve anlam arayışını içeren bir kırılma süreciyle başladığını; zamanla kabul, yeniden anlamlandırma ve güçlenmeye evrildiğini göstermektedir. Gelişimsel açıdan, erken çocukluk döneminde gelişimsel gecikmelerin fark edilmesinde güçlük yaşandığı, okul döneminde sosyal dışlanma ve uyumsuzlukların belirginleştiği, ergenlikte ise bakım yükünün arttığı belirlenmiştir. Sosyal boyutta annelerin damgalanma deneyimleri yaşadığı, ancak zamanla daha seçici sosyal ağlar geliştirdiği; aile içinde bakım yükünün çoğunlukla anne üzerinde yoğunlaştığı görülmüştür. Destek sistemleri açısından profesyonel ve akran desteğinin güçlendirici olduğu, ancak kamusal desteklerin yetersiz algılandığı saptanmıştır. Sonuç olarak, anneliğin statik bir rol olmadığı; gelişimsel dönemler, sosyal deneyimler ve yapısal koşullar doğrultusunda sürekli yeniden şekillenen dinamik bir süreç olduğu ortaya konulmuştur. Dolayısıyla annelerin gelecek kaygısını azaltmak ve bakım kalitesini artırmak için, aile merkezli, gelişimsel olarak duyarlı ve sürdürülebilir destek modellerinin kullanımı önemlidir.

Özet (Çeviri)

This study aims to holistically examine the experiences of mothers of children with intellectual disabilities within the context of developmental processes, family dynamics, social relationships, and support systems. The research was conducted using a mixed-methods design combining qualitative and quantitative methods. The study was conducted at a special education and rehabilitation center in Istanbul between May 2025 and December 2025. The sample consisted of 112 mothers of children with intellectual disabilities. Additionally, the qualitative aspect of the study was conducted with 16 mothers who agreed to participate in in-depth interviews. The mean age of the participants was 36.49±7.27 years, age of the children was 9.14±4.52 years. Among the mothers, 44.64% were high school graduates, and the majority had only one child. The findings revealed that mothers had high levels of future anxiety, with concerns particularly related to economic burden, continuity of care, child safety, and the possibility of the child being left alone. Subscale analyses of the Future Anxiety Scale indicated that the economic, caregiving, and educational dimensions did not differ significantly by maternal education level or number of children (p > 0.05). However, a significant difference was found in the security subdimension according to maternal education level, with university graduate mothers reporting lower anxiety levels (KW=9.81; p<0.05). No significant relationship was found between the total scale score and maternal age or child age (p>0.05), and no significant difference was observed child's gender (p>0.05). Qualitative findings demonstrated that the motherhood experience began with a rupture process characterized by crisis following diagnosis, loss of control, guilt, and a search for meaning, which gradually evolved into acceptance, reinterpretation, and empowerment over time. From a developmental perspective, mothers experienced difficulties recognizing developmental delays during early childhood, while social exclusion and adjustment problems became more evident during the school period, and caregiving burden increased during adolescence. Socially, mothers experienced stigmatization but gradually developed more selective social networks over time. Within the family, caregiving responsibilities were found to be predominantly concentrated on mothers. Regarding support systems, professional and peer support were perceived as empowering, whereas public support services were considered insufficient. In conclusion, motherhood was found not to be a static role, but rather a dynamic process continuously reshaped by developmental stages, social experiences, and structural conditions. Therefore, the use of family-centered, developmentally sensitive, and sustainable support models is important for reducing mothers' future anxiety and improving the quality of care.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    265733

    Etkileşime dayalı erken eğitim programının (edep) gelişimsel yetersizliğe sahip çocuklar ve anneler üzerindeki etkililiği

    The effectiveness of responsive teaching early intervention program on children with developmental disabilities and their mothers

    ÖZCAN KARAASLAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2010

    Eğitim ve ÖğretimAnadolu Üniversitesi

    Özel Eğitim Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. İBRAHİM HALİL DİKEN

  2. Tez No

    250807

    Engelli çocuğa sahip annelerin kendi ebeveynlerinden algıladıkları destek ile ailenin fonksiyonelliği arasındaki ilişki

    The relationship between functionality of family and the mothers' perception of the supports of their relatives who have defective children

    CENNET TUBA ARSLANTÜRK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    Eğitim ve ÖğretimMarmara Üniversitesi

    İlköğretim Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. YILDIZ GÜVEN

  3. Tez No

    353280

    Zihinsel engelli çocuğu olan ailelerin çocuklarının cinsel gelişimi ve eğitimine yönelik bilgi düzeylerinin ve tutumlarının incelenmesi.

    Investigating knowledge level and attitudes of families with mentally retarded children towards their sexual development and education.

    GÜLŞAH ÇERÇİ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül Üniversitesi

    Özel Eğitim Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. DİĞDEM MÜGE SİYEZ

  4. Tez No

    878708

    Otizmli çocuklarin çocuk sağlığı izlemlerinin değerlendirilmesi

    Evaluation of child health monitoring of children with autism

    AYŞE ESRA TAPCI

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıGazi Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYSU DUYAN ÇAMURDAN

  5. Tez No

    460723

    Zihinsel engelli ve yaygın gelişimsel bozukluk tanılı çocuk ve ergenlerin ebeveynlerinde stresle başa çıkma tutumları ve evlilik uyumuna etkisi

    Coping strategies of the parents of children and adolescents with mental disability and pervasive developmental disorder and its effect on marital adjustment

    SERMİN ÖZTÜRK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    PsikolojiÜsküdar Üniversitesi

    Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. AHMET EMRE SARGIN

Geri Dön