Kentsel kamusal bir mekân olarak namazgâh tipolojisinin irdelenmesi: Üsküdar örneği
Examination of namazgah typology as an urban public space: Uskudar example
- Tez No: 942605
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İBRAHİM TÜRKERİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gebze Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Gündelik, toplumsal ve sosyal yaşam pratiklerinin birlikteliği ile oluşan kent, bir bütün olarak incelendiğinde bu bütünün en önemli parçalarından birinin de kentsel mekânlar olduğu görülmektedir. Toplu insan faaliyetlerinin gerçekleştiği, insanlar arasındaki etkileşimin ve iletişimin en üst seviyede olduğu kentsel mekânlar, süreç içerisinde biçimlenerek dönüşmektedir. Din olgusu ile şekillenen ve İslam kentlerinde kentsel kamusal bir mekân olarak yerini alan“namazgâh tipolojisi”de bu dönüşümün okunabildiği önemli bir örnek olarak karşımıza çıkmaktadır. İslam kentlerinin kurucu öğeleri olan hem kutsal hem de kamusal niteliği olan İslam tapınma mekânları, çevresindeki yapılar ile birlikte gündelik hayatı örgütleyen, sosyal yaşantıyı etkileyen kent yaşamının vazgeçilmez unsurudur. Bu çok yönlü işlevleri içerisinde barındıran bir diğer İslam tapınma mekânı ise namazgâhlardır. Namazgâhlar, İslamiyet'in erken dönemlerinden itibaren yaygın olarak kullanılmış ve tarihsel süreç içerisinde İslamiyet'in yayıldığı coğrafyalarda da görülmeye başlamıştır. Müslümanların ibadet ihtiyacı sonucu ortaya çıkan dini işlevli bu mekânlar, yalın mimarisinden kaynaklı olarak kolaylıkla inşa edilebilmiştir. Asıl işlevi itibariyle namaz ibadetinin mekânı olarak kurgulanmasına rağmen, tarih boyunca gündelik hayatı örgütlemek ile birlikte sosyal açıdan toplu insan faaliyetlerinin gerçekleşmesi için de uyarlanmış esnek mekânlardır. İslam mimarisinin eklemlenen ve toplumsal hafızada önemli bir yeri olan namazgâhlar, 21. yy. Türkiye'sinde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalarak korunması gereken bir nesneye dönüşmüştür. İslam kültürünün önemli bir kentsel artefaktı olan bu kültürel mirası korumanın ve kente kazandırmanın oldukça önemli olduğu düşünülmektedir. Namazgâh tipolojisinin 21. yy. Türkiye'sindeki envanteri araştırıldığında ise Üsküdar öne çıkmaktadır. Üsküdar, İstanbul'un en eski yerleşim yerlerinden biridir. Dolayısıyla birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, tarihsel katmanlardan oluşan ticari kullanımı yoğun bir kıyı kenti olmuştur. Anadolu'nun Avrupa'ya açılan kapısı olarak görülen Üsküdar hem ibadet hem de kamusal nitelikli mekânları itibari ile önemli bir merkez olmuştur. İstanbul'da namazgâh tipolojisinin en fazla belirdiği yerleşim yerlerinden biri konumundadır. Bu bağlamda hazırlanan tez çalışması, Üsküdar namazgâhları özelinde, İslam tapınma mekânlarının kurucu yapılarından olan bu kültürel mirasa ilişkin bir envanter oluşturmakla birlikte mimarlık alanına ve kentsel ortama ilişkin yeni bir alan açmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
When the city, which is formed by the combination of daily, social and social life practices, is examined as a whole, it is seen that one of the most important parts of this whole is urban spaces. Urban spaces, where collective human activities take place and where interaction and communication between people are at the highest level, are shaped and transformed in the process. The“namazgah typology”, which is shaped by the phenomenon of religion and takes its place as an urban public space in Islamic cities, is an important example of this transformation in which this transformation can be read. Islamic places of worship, which are both sacred and public elements, which are the constituent elements of Islamic cities, are the indispensable structure of urban life that organizes daily life and affects social life together with the surrounding structures. Another Islamic place of worship that contains these versatile functions is the namazgahs. Namazgahs have been widely used since the early periods of Islam and have started to be seen in the geographies where Islam has spread in the historical process. These places with religious functions, which emerged as a result of the need for worship of Muslims, could be easily built due to their simple architecture. Although they are designed as a place of prayer in terms of their main function, they are flexible spaces that have been adapted for the realization of socially collective human activities as well as organizing daily life throughout history. Namazgahs, which have an important place in the articulated in Islamic architecture and social memory, have turned into an object that needs to be protected by facing the danger of extinction in 21st century Turkey. It is thought that it is very important to protect this cultural heritage, which is an important urban artifact of Islamic culture, and to bring it to the city. When the inventory of the Namazgah typology in 21st century Turkey is investigated, Uskudar stands out. Uskudar is one of the oldest settlements in Istanbul. Therefore, it has hosted many civilizations and has been a coastal city with intense commercial use consisting of historical layers. Uskudar, which is seen as the gateway of Anatolia to Europe, has become an important center of both worship and public places. It is one of the settlements in Istanbul where the typology of namazgah appears the most. The thesis prepared in this direction aims to create an inventory of this cultural heritage, which one of the the founding structures of Islamic places of worship, specially Uskudar namazgahs, and to open a new field in the field of architecture and urban environment.
Benzer Tezler
- Bir kentsel kamusal mekân olarak parkların kapitalist kentleşme süreciyle üretiminin yorumlanması: Dikmen Vadisi örneği
The interpretation of parks as an urban public space with the capitalist urbanization process: The case of Dikmen Valley
MERVE ALTUNDAL ÖNCÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Kamu YönetimiAnkara ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SOMUNCU
- Kentsel kamusal (dış) mekanlar sistemi içinde sosyal bir mekan olarak açık pazar yerlerinin rolü ve kent kimliğine etkisi: İzmir ve Londra kent merkezi örnekleri
The role of open market places as a public space in the city public open spaces system an their impact on city: In cases of the İzmir and London city centers
ELVİN SÖNMEZ GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Peyzaj MimarlığıEge ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. ŞERİF HEPCAN
- Mekan organizasyon bilimlerinin yeniden yapılanmasında bir araç olarak kentsel tasarım
Urban design as an instrument in restructuring of spatial organization disciplines
ŞEBNEM DÜNDAR
Doktora
Türkçe
2002
Şehircilik ve Bölge PlanlamaDokuz Eylül ÜniversitesiŞehir Planlama Ana Bilim Dalı
PROF.DR. EMEL GÖKSU
- Urban canvas: a comparative study of mural art as a symbol of public space through the examples of yeldeğirmeni in ıstanbul and grenoble in France
Kentsel tuval: kamusal alanın bir sembolü olarak mural sanatının yeldeğirmeni (İstanbul) ve grenoble (Fransa) örnekleri üzerinden karşılaştırmalı bir incelemesi
LEYLA AKAN TURAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
MimarlıkKadir Has ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ UFUK SOYÖZ
DOÇ. DR. EMİNE GÖRGÜL
DOÇ. DR. AYŞE NUR EREK
- Kültürel / kamusal bir deneyim mekânı, gündelik hayat ve boş zaman etkinliği olarak park: Gaziantep kenti örneği
Parks as a cultural / public experience of space, everyday life and leisure activity: The case of Gaziantep city
HAKAN KILINÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SosyolojiGaziantep Üniversitesiİletişim ve Toplumsal Dönüşüm Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKHAN GÖKGÖZ