. Klinik Karar Destek Sistemleri Bağlamında Tıpta Yapay Zekâ KullanımınınEtik Boyutları
The ethical aspects of artificial intelligence use in medicine within the context of clinical decision support systems
- Tez No: 949041
- Danışmanlar: PROF. DR. İLHAN İLKILIÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Deontoloji ve Tıp Tarihi, Philosophy, Medical History and Ethics
- Anahtar Kelimeler: Ahlaki sorumluluk, İnsan-yapay zeka etkileşimi, Moral responsibility, Human-artificial intelligence interaction
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tıp Tarihi ve Etik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tıp Tarihi ve Etik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zekâ (YZ) ve sağlık teknolojilerinin klinik uygulamalarda artarak kullanılması, hasta-hekim ilişkisinde önemli dönüşümlere yol açacaktır. Bu doğrultuda, genelde YZ'nin ve teknolojilerin, özelde ise Klinik Karar Destek Sistemleri'nin (KKDS) kliniğe entegrasyonuyla, hasta-hekim ilişkisinin nasıl değişeceğinin incelenmesi ve bu değişiklikten neşet eden etik sorunların tespiti, analizi ve değerlendirilmesi önemli bir ihtiyaçtır. Bu ihtiyaca binaen araştırmada, hasta-hekim ve KKDS ilişkisi ile bu ilişkideki asimetrilerin ve KKDS ile alınan kararlarda sorumluluk ilkesinin etik boyutlarının incelenmesi amaçlanmıştır. KKDS'nin hasta-hekim ilişkisine eklenmesiyle hasta-hekim-KKDS olmak üzere üçlü (triadik) bir ilişkinin ön plana çıkacağı söylenebilir. Etik açıdan konuya yaklaşıldığında bu değişiklik insanı merkeze almalı ve buna bağlı olarak hasta refahını arttırmaya yönelik olmalıdır. Bu bağlamda, araştırmada KKDS'nin hasta-hekim ilişkisinde hastanın değerler sistemine odaklanarak, onun tedavi ve bakım kalitesini iyileştirici olması gerektiği normatif bir çerçevede savunulmuştur. Tedavi ve bakım iyileştirme konsepti; bakım kalitesi, hasta odaklı bakım, karar verme süreçleri, erişim ve iletişim uygulamaları gibi kategorilerle detaylandırılmıştır. Ardından, ilişkiselcilik temelinde bir yaklaşım olarak sunulan asimetri analizi ile triadik klinikte ortaya çıkan güç asimetrisi ve epistemik asimetriler kapsamlı bir şekilde incelenmiş ve asimetrilerin hekimin sorumluluğu üzerindeki normatif etkileri değerlendirilmiştir. Güç asimetrisinin içkin ve olumsal boyutları ile epistemik asimetrilerin kategorik ve tedrici görünümleri analiz edilerek; bu asimetrilerin anlamlı insan kontrolü ve açıklanabilirlik bağlamında sorumluluk dağıtımına etkileri analiz edilmiştir. Tüm bu çalışmaların teorik genel çerçevesi olarak, postfenomenolojinin - teknolojilerin nötral araçlar olmadığı, aksine insan tecrübesini şekillendiren aracılar olduğunu savunan - teknolojik aracılık teorisi benimsenmiştir. Bu çalışmanın neticesinde hasta refahını ön planda tutan bir sağlık sistemi için normatif bir çerçeve sunulmuş ve sağlık hizmetlerinde sorumluluk dağıtımındaki karmaşıklıkları çözmeye yönelik ilişkisel bir yaklaşım geliştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
The increasing use of artificial intelligence (AI) and health technologies in clinical practice will lead to significant transformations in the doctor-patient relationship. Accordingly, it is a critical necessity to investigate how this relationship will change with the integration of AI and health technologies in general, and Clinical Decision Support Systems (CDSS) in particular, and to identify, analyze, and evaluate the ethical issues arising from this transformation. In response to this need, the present study aims to examine the relationship between the doctor, patient, and CDSS, focusing on the asymmetries within this relationship and the ethical dimensions of the principle of responsibility in CDSS-involved decisions. With the integration of CDSS into the doctor-patient relationship, a triadic relationship involving the doctor, patient, and CDSS is expected to gain prominence. From an ethical standpoint, this change must adopt a human-centered approach and be oriented towards enhancing patient well-being. In this context, the study defends, within a normative framework, that CDSS in the triadic clinic should function as a“care-optimizer”. The concept of care optimization is elaborated in five main categories: quality of care, patient-centered care, decision-making processes, access and communication, and care practices. Following this, power and epistemic asymmetries emerging in the triadic clinic are examined through an asymmetry analysis grounded in relationalism, and the normative implications of these asymmetries on physician responsibility are evaluated. By analyzing the inherent and contingent dimensions of power asymmetry, along with the categorical and gradual forms of epistemic asymmetry, the study explores their effects on responsibility distribution in the context of meaningful human control and explainability. The theoretical foundation of this study is grounded in the postphenomenological theory of technological mediation, which emphasizes that technologies are not neutral tools but mediators shaping human experience. As a result, the study proposes a normative framework for a healthcare system that prioritizes patient well-being and develops a relational approach to address the complexities of responsibility distribution within the triadic clinic.
Benzer Tezler
- Developing a smart method for real -time brain tumor localization and segmentation on ct ımages using hybrid techniques and yolo
Hibrit teknikler ve yolo kullanilarak bt görüntülerinde gerçek zamanli beyin tümörü lokalizasyonu ve segmentasyonu için akilli bir yöntem geliştirilmesi
NUSAIBAH KHALID ABDULMAJEED AL-SALIHI
Doktora
İngilizce
2025
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiÇukurova ÜniversitesiElektrik ve Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ULUS ÇEVİK
PROF. DR. TURGAY İBRİKÇİ
- Kliniğimizde histerektomi planlanan hastaların endikasyonlarının yapay zekâ programının önerileri ile karşılaştırılması
Comparison of indications for hysterectomy in our clinic with recommendations of the artificial intelligence program
SALTUK BUĞRA ARIKAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Kadın Hastalıkları ve DoğumAkdeniz ÜniversitesiKadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAHMUT İLKİN YERAL
- Over kanserinde görüntü tabanlı olarak rezektabiliteyi değerlendirmede yapay zekanın potansiyelinin araştırılması
Investigation of the potential of artificial intelligence in imaging-based assessment of resectability in ovarian cancer
SERAY TAK AKSOY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Kadın Hastalıkları ve DoğumAkdeniz ÜniversitesiKadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN AYKUT TUNCER
- Çocuk yoğun bakımda terapötik plazmaferez yapılan hastaların değerlendirilmesi
Evaluation of patients receiving therapeutic plasmapheresis in pediatric intensive care unit
GİZEM MALKAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERHAT EMEKSİZ
- Adli Tıp Kurumu Dördüncü İhtisas Kurulunca 2019-2023 yılları arasında vasi veya yasal danışman tayin edilen vakaların değerlendirilmesi
Evaluation of cases assigned legal guardians or advisors by the Fourth Specialty Board of the Council of Forensic Medicine between 2019 and 2023
BAŞAK ŞENTÜRK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Adli TıpAdalet BakanlığıAdli Tıp Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA NURAY CANSUNAR