Görüntü üretici yapay zeka modellerinde oryantalist bakış: algoritmalardaki kültürel temsiller üzerine bir inceleme
Orientalist perspectives in image-generating ai models: a study on cultural representations within algorithms
- Tez No: 949221
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDİNÇ YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Radyo-Televizyon, Radio and Television
- Anahtar Kelimeler: Oryantalizm, yapay zekâ, video, göstergebilim, temsil, Orientalism, artificial intelligence, video, semiotics, representation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Film Tasarımı Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Oryantalist söylem, sanat ve sinema alanında Batı'nın Doğu'yu nasıl algıladığını ve temsil ettiğini şekillendirmiştir. Sanatsal üretim pratiklerinin teknolojik gelişmelerle çeşitlenen ifade biçimleri, yeni medya alanında da etkisini göstermektedir. Bu bağlamda hızla gelişen teknolojik gelişmelerle sinema endüstrisi de dönüşüme uğramıştır. Prodüksiyon süreçlerinin her aşamasında kullanımı artan yapay zekâ teknolojileri; senaryo yazımından görüntü üretimine, ses düzenlemeden karakter oluşturmaya, hareketli görüntü üretiminden kurgu aşamasına kadar pek çok süreçte endüstriyle bütünleşmiştir. Ancak teknolojik düzlemde hâkimiyeti artan yapay zekâ teknolojilerinin, kültürel bağlamda alışılagelmiş söylemlere ait ifade biçimlerinin derin öğrenme sürecine etkisi de tartışılmaktadır. Bu çalışmada Edward Said'in teorik çerçevesinden hareketle oryantalizmin tarihsel gelişimi, sanat ve sinemadaki yansımaları ele alınarak yapay zekânın bu süreci nasıl alımladığı göstergebilimsel yöntem ile incelenmiştir. Yapay zekânın, metinden video üretimi (text-to-video) sağlayan araçlarla oluşturduğu görüntüler; Roland Barthes'ın göstergebilimsel yöntemiyle görüntüsel ve anlamsal analiz, dizisel/dizimsel çözümlemeyle analiz edilmiştir. Tez kapsamında incelenen örneklemlerde; yapay zekâ araçlarının Türk kültürü ve coğrafyasına dair zaman zaman belirgin oryantalist kodlar içerdiği, zaman zaman da modern çıktılar ürettiği tespit edilmiştir. Bulgular, yapay zekâ teknolojilerinin hem mevcut veri kümelerindeki Batı merkezli stereotipleri yeniden ürettiğini hem de modern çıktılar sonucunda üretilen görüntülerin öğrenme sürecindeki önyargılara yönelik gelişimini de ortaya koymaktadır. Tutarsız temsiller içeren sonuçlar anlatısal bütünlük sağlanmasını zorlaştırmaktadır. Yapay zekâ teknolojilerindeki kültürel önyargıların farkında olunmasının yanı sıra, modern çıktılarla önyargıların aşılabilme potansiyelinin önemi vurgulanırken yapay zekâ araçlarının daha eşitlikçi ve rizomatik bir yapıya kavuşabilmesi için eleştirel ve kapsayıcı yaklaşımların benimsenmesi gerektiği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The Orientalist discourse has shaped how the West perceives and represents the East in the fields of art and cinema. The forms of expression of artistic production practices, which have diversified with technological developments, also show their effects in the field of new media. In this context, the cinema industry has also been transformed with the rapidly developing technological developments. Artificial intelligence technologies, the use of which is increasing at every stage of the production processes, have been integrated with the industry in many processes from screenplay writing to image production, sound editing to character creation, and from motion picture production to editing. However, the effect of artificial intelligence technologies, whose dominance in the technological level is increasing, on the deep learning process of conventional discourses in the cultural context is also discussed. In this study, the historical development of orientalism and its reflections in art and cinema are discussed based on Edward Said's theoretical framework and how artificial intelligence perceives this process is examined with the semiotic method. The images created by artificial intelligence with tools that enable text-to-video production; The semiotic method of Roland Barthes was used to analyze the image and semantic analysis, and the serial/syntactic analysis. In the samples examined within the scope of the thesis, it was determined that artificial intelligence tools sometimes contained distinct orientalist codes regarding Turkish culture and geography, and sometimes produced modern outputs. The findings reveal that artificial intelligence technologies both reproduce Western-centered stereotypes in existing data sets and that the images produced as a result of modern outputs develop towards biases in the learning process. Results containing inconsistent representations make it difficult to provide narrative integrity. In addition to being aware of cultural biases in artificial intelligence technologies, the importance of the potential to overcome biases with modern outputs is emphasized, and it is thought that critical and inclusive approaches should be adopted in order for artificial intelligence tools to achieve a more egalitarian and rhizomatic structure.
Benzer Tezler
- Landsat uydusu aracılığı ile elde edilen görüntülerin sınıflandırılmaları ve bunlara ilişkin bilgisayar programlarının hazırlanması
Başlık çevirisi yok
G. FERZAN KÜÇÜKA
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolEge ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİS PÜSKÜLCÜ
- Landsat uyduları aracılığı ile elde edilen görüntülerin işlenmesinde kontrast artırma tekniklerinin tanımı ve bu tekniklere ilişkin bilgisayar programlarının hazırlanması üzerine bir çalışma
Başlık çevirisi yok
BİLHAN TABAK
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolEge ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Renk görüntü teorisi ve televizyona uygulaması
Theories of colour vision and their application to television
MUSTAFA LAMİ TAPLAMACIOĞLU
Doktora
Türkçe
1986
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiGazi ÜniversitesiElektrik-Elektronik Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ATİLLA ÖZMEN
- Kastamonu çarşaf bağlamaları motif özellikleri
Başlık çevirisi yok
N.TOMRİS KATLI
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
El SanatlarıGazi ÜniversitesiEl Sanatları Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RÜÇHAN ARIK
- Balıkesir ovasının ve yakın çevresinin jeomorfolojisi ile uygulamalı jeomorfolojisi
Başlık çevirisi yok
AYHAN ÖZOĞUL