Ötüken Uygur Kağanlığı yazıtlarının edebî eleştirisi
Literary criticism of Ötüken Uyghur Khaganate inscriptions
- Tez No: 949353
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞABAN DOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Turkish Language and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Dil bilim, Edebi eleştiri, Eski Türkçe, Göktürkçe, Uygurlar, Linguistics, Literary criticism, Old Turkish, Kök Turks Language, Uighurs
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ötüken Uygur Kağanlığı, 745 ila 840 yılları arasında yaklaşık bir asır boyunca Orta Asya'ya hükmetmiş bir Türk kağanlığıdır. Bu kağanlık kurulduğu günden yıkıldığı ana kadar Orta Asya'nın ticarî ve siyasî hayatına yön vermiş, önemli kültürel faaliyetlerde bulunmuştur. Söz konusu faaliyetler kapsamında gerek halktan kişiler gerek beyler gerekse kağanlık mensupları tarafından çeşitli yazıtlar meydana getirilmiştir. Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtlarının hangileri olduğu konusunda araştırmacılar arasında bir ittifak yoktur. Buna rağmen“Karabalgasun-II, Karı Çor Tigin, Suci, Tes, Tariat, Şine Us, Hoid Tamir, Sevrey, Arhanan, Gurvaljin Uul, Karabalgasun-I”Yazıtaları genel olarak Ötüken Uygur Kağanlığı döneminde oluşturulmuş yazıtlar olarak kabul edilir. Eleştiri, bir sanat eserinden yola çıkarak söz konusu sanat eserindeki sanatsal yapıları ve sanatsallığı ortaya koymayı amaçlayan bilimsel bir etkinliktir. Eleştirinin bir alt dalı olarak edebiyat eleştirisi ise bir metindeki edebî yapıları ve edebîliği ortaya koymaya çalışan bilimsel bir etkinliktir. Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtlarının Edebî Eleştirisi başlıklı bu çalışmada“Karabalgasun-II, Karı Çor Tigin, Suci, Tes, Tariat, Şine Us, Hoid Tamir, Sevrey, Arhanan, Gurvaljin Uul, Karabalgasun-I”şeklindeki Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtları edebî açıdan eleştirilmiş; onlardaki edebî yapılar ve edebîlik bilimsel bir şekilde ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu amaç doğrultusunda“1. Paralellik”,“2. Ses Yapısı”,“3. Eksilti”,“4. Benzetme ya da Metafor Kullanımı”,“5. Söz Sanatları”,“6. Yineleme”,“7. Özgünlük”,“8. Çoklukta Birlik”,“9. Bütünlüklü Olma”şeklinde çeşitli edebîlik ölçütleri tespit edilmiş ve adı geçen yazıtlar bu edebîlik ölçütlerine göre nesnel şekilde incelenmiştir. İnceleme, yazıt metinlerinden hareketle metin merkezli biçimde gerçekleştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Ötüken Uyghur Khaganate was a Turkish kaganate that ruled Central Asia for nearly a century between 745 and 840. From the day it was founded until its collapse, this kaganate shaped the commercial and political life of Central Asia and carried out important cultural activities. Within the scope of these activities, various inscriptions were created by commoners, lords and members of the kaganate. There is no unanimity among researchers as to which are the inscriptions of the Ötüken Uyghur Khaganate. Despite this, the“Karabalgasun-II, Karı Çor Tigin, Suci, Tes, Tariat, Şine Us, Hoid Tamir, Sevrey, Arhanan, Gurvaljin Uul, Karabalgasun-I”Inscriptions are generally accepted as inscriptions created during the period of the Ötüken Uyghur Khaganate. Criticism is a scientific activity that aims to reveal the artistic structures and artistry in a work of art based on a work of art. Literary criticism, as a sub-branch of criticism, is a scientific activity that tries to present literary structures and literariness in a text. In this study titled Literary Criticism of Ötüken Uyghur Khaganate Inscriptions, Ötüken Uyghur Khaganate Inscriptions in the form of“Karabalgasun-II, Karı Çor Tigin, Suci, Tes, Tariat, Şine Us, Hoid Tamir, Sevrey, Arhanan, Gurvaljin Uul, Karabalgasun-I”were criticized from a literary point of view; literary structures and literariness in them were tried to be presented in a scientific way. For this purpose, various literary criteria such as“1. Parallelism”,“2. Sound Structure”,“3. Ellipsis”,“4. Use of Simile or Metaphor”,“5. Figures of Speech”,“6. Reiteration”,“7. Authenticity”,“8. Unity in Multiplicity (/ Unitas in Multitudine)”,“9. Consistency”were determined and the mentioned inscriptions were objectively analyzed according to these literary criteria. The analysis was carried out in a text-centered manner based on the inscription texts.
Benzer Tezler
- Kapadokya bölgesindeki serbest haç planlı kaya kiliselerinde resim proğramı
Başlık çevirisi yok
N. NUR ÖZBAL
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YILDIZ ÖTÜKEN
- Doğu Anadolu'da IX-XI. yüzyıl manastır toplulukları işhan manastırı
Başlık çevirisi yok
MİNE KADİROĞLU
Doktora
Türkçe
1989
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YILDIZ ÖTÜKEN
- İstanbul-Heybeliada'daki Bizans dönemine ait Panagia Kamariotissa Kilisesi
Başlık çevirisi yok
NİLAY ÇORAĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YILDIZ ÖTÜKEN
- Kapadokya Bölgesi'ndeki serbest haç planlı kaya kiliselerinin mimari incelemesi
Başlık çevirisi yok
BEDİA YELDA OLCAY
Yüksek Lisans
Türkçe
1990
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. S. YILDIZ ÖTÜKEN
- İznik'teki Bizans dönemi yapılarında tarihlendirme sorunları ve malzeme-teknik
Başlık çevirisi yok
AVNİ KULUNYAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1990
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. S. YILDIZ ÖTÜKEN