Evde ikinci el sigara dumanı maruziyeti olan yetişkinlerde sağlık inanç modeline temellenen geribildirim, eğitim ve sosyal medya girişimlerinin korunma inançlarına etkisi
The effect of feedback, education, and social media interventions based on the health belief model on protective beliefs in adults exposed to secondhand smoke at home
- Tez No: 949747
- Danışmanlar: PROF. DR. SEBAHAT GÖZÜM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Sağlığı, Hemşirelik, Public Health, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Evde ikinci el sigara dumanı (İESD) maruziyeti riski taşıyan yetişkinlerde, Sağlık İnanç Modeline dayalı geribildirim, etkileşimli grup eğitimi ve sosyal medya (SİM GEM) girişimlerinin korunma inançlarına etkisini karşılaştırmaktır. Yöntem: Üç paralel aktif gruptan oluşan, tek kör (katılımcı), randomize kontrollü bir çalışmadır. Her birinde 31 katılımcının yer aldığı 15 dakikalık tek seferlik maruziyet geribildirimi, 50 dakikalık tek seferlik maruziyet geribildirimi + etkileşimli grup eğitimi ve maruziyet geribildirimi + 4 hafta her gün 2 kez yapılan sosyal medya paylaşımlarını içeren girişimler uygulanmıştır. Çalışma, Şubat–Nisan 2025 tarihlerinde Antalya'da bir Aile Sağlığı Merkezi ve iki Halk Eğitimi Merkezinde yürütülmüştür. Veriler; İESD Maruziyetini Önleme Davranışlarına Yönelik Sağlık İnanç Modeli Ölçeği, gerçek ve algılanan maruziyet risk düzeyleri, idrar kotinin test kiti ve Üçüncü El Sigara Dumanına (ÜESD) Yönelik İnançlar Ölçeği ile başlangıçta ve beşinci haftada toplanmıştır. Bulgular: Her üç girişimde katılımcıların İESD inanç düzeylerini anlamlı biçimde artırmıştır (p <.001). En güçlü etki maruziyet geribildirimi + etkileşimli grup eğitimi grubunda gözlenmiştir (F (2,89) = 17.887, p <.001). İdrar kotinin pozitiflik oranlarında azalma eğilimi gözlenmiş, fakat fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p> .05). Gerçek ve algılanan risk farkına dayalı uyum skorları da gruplar arasında anlamlı farklılık göstermemiştir (F (2,89) = 0.557, p = 0.575). Her üç girişimde katılımcıların ÜESD inanç düzeylerini anlamlı biçimde artırmıştır (p <.001). En güçlü etki maruziyet geribildirimi + etkileşimli grup eğitimi grubunda gözlenmiştir (F (2,89) = 30.677, p <.001). Sonuç: Sağlık İnanç Modeline dayalı olarak geliştirilen girişimlerin tüm gruplarda güçlü etki gösterdiği belirlenmiştir. Etki düzeyi maruziyet geribildirimi + etkileşimli grup eğitimi> maruziyet geribildirimi + sosyal medya> maruziyet geribildirimi şeklindedir. Katılımcıların İESD ve ÜESD'ye ilişkin inançları değişirken, İESD maruziyetinde bir değişim olmamıştır.
Özet (Çeviri)
Objective: To compare the effects of feedback, interactive group education, and social media (HBM FEM) interventions based on the Health Belief Model on protective beliefs in adults at risk of exposure to secondhand smoke (SHS) at home. Method: A single-blind (participant), randomized controlled trial with three parallel active groups was conducted. Each group included 31 participants who received either a one-time 15-minute exposure feedback session; a one-time 50-minute exposure feedback plus interactive group training session; or exposure feedback plus daily twice-a-day social media posts over four weeks. The study was carried out between February and April 2025 in a Family Health Center and two Public Education Centers in Antalya, Turkey. Data were collected at baseline and week five using the Health Belief Model Scale for Preventing SHS Exposure Behaviors, actual and perceived risk levels of exposure, urine cotinine test kits, and the Thirdhand Smoke (THS) Beliefs Scale. Results: All interventions significantly improved beliefs about SHS exposure (p <.001), with significant group differences (F (2, 89) = 17.887, p <.001); the exposure feedback + interactive group education group had the strongest impact. Although cotinine positivity declined, the change was not statistically significant (p> .05). No significant differences were found among groups in the concordance between actual and perceived risk (F (2, 89) = 0.557, p = 0.575). Beliefs about THS also improved significantly (p <.001), again with the greatest effect in the exposure feedback + interactive group education group (F (2, 89) = 30.677, p <.001). Conclusion: Health Belief Model-based interventions were effective in enhancing protective beliefs, with the greatest impact observed in the exposure feedback + interactive group education, followed by exposure feedback + social media and exposure feedback only. While participants' beliefs about SHS and THS changed, there was no change in actual SHS exposure.
Benzer Tezler
- Bir sosyal pediatri polikliniğine başvuran 0-6 yaş arası çocuğu olan anne babaların üçüncü el sigara dumanı hakkındaki inanışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of beliefs about third-hand cigarette smoke of parents with children between 0-6 years of age applied to a social pediatric clinic
NURBANU KARLI ÖKSÜZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Halk SağlığıAnkara ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ ODABAŞ
- Beş yaş altı çocukların ev ortamında ikinci el tütün dumanına maruz kalma sıklığının değerlendirilmesi
Evaluation of the frequency of exposure of children under the age of five to second-hand tobacco smoke in the home environment
ERCAN ASİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Halk SağlığıAkdeniz ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEBAHAT GÖZÜM
- Çevresel sigara dumanına maruz kalan bireylerin sigaraya karşı bilgi tutum ve davranışları ve sağlık anksiyete düzeyleri
Evaluation of health anxiety levels and knowledge, attitudes and behavior regarding second-hand smoke in individuals exposed to environmental tobacco smoke
HATİCE RUMEYSA DÜLGER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİLEK TOPRAK
- Tütün maruziyetinde nikotin ve metabolitlerinin biyolojik örneklerde değerlendirilmesi
Evaluation of nicotine and its metabolites in biological samples in tobacco exposure
EZGİ BEZCİ
- Sigara maruziyetinin uyku kalitesi üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of cigarette exposure on sleep quality
DAMLA ÜNAL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ÇELİK