Tütün maruziyetinde nikotin ve metabolitlerinin biyolojik örneklerde değerlendirilmesi
Evaluation of nicotine and its metabolites in biological samples in tobacco exposure
- Tez No: 1020578
- Danışmanlar: PROF. DR. SERAP ANNETTE AKGÜR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Kimya, Chemistry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Madde Bağımlılığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, işyeri ortamında aktif tütün kullanımı ile pasif tütün dumanı maruziyetinin, biyobelirteçler kullanılarak değerlendirilmesine odaklanmaktadır. Tütün dumanı, önlenebilir hastalık ve ölüm nedenlerinin başında gelmeye devam etmekte; dumansız hava sahası politikalarına rağmen özellikle endüstriyel iş ortamlarında düşük düzeyli pasif maruziyet sürebilmektedir. Sigara içme durumunun ve pasif maruziyetin yalnızca öz bildirime dayalı olarak değerlendirilmesi, eksik bildirim ve yanlış sınıflandırma riski taşımaktadır. Bu nedenle, pasif tütün dumanı maruziyetinin güvenilir biçimde saptanabilmesi için duyarlı analitik yöntemlere ve biyobelirteç temelli yaklaşımlara ihtiyaç vardır. Bu kapsamda, insan idrarında nikotin (NIC), kotinin (COT) ve trans-3′-hidroksikotininin (3HC) eşzamanlı tayini için bir LC-MS/MS yöntemi geliştirilmiş ve ANSI/ASB Standard 036'ya uygun olarak valide edilmiştir. Yöntem, 0,5–500 ng/mL doğrusal aralıkta yüksek doğrusallık göstermiş, boş idrar örneklerinde girişim pikleri gözlenmemiş ve tüm analitler için düşük LOD/LOQ değerleri elde edilmiştir. Ek olarak doğruluk, hassasiyet, matris etkisi, geri kazanım, stabilite ve carryover parametreleri değerlendirilmiştir. Böylece geliştirilen yöntem, hem aktif içicilerdeki yüksek düzeyli maruziyetin hem de pasif maruziyete bağlı düşük düzeyli iç dozun güvenilir biçimde ölçülmesine uygun hale getirilmiştir. Valide edilen yöntem, Türkiye'de büyük ölçekli bir gıda üretim tesisinde yürütülen kesitsel saha çalışmasında uygulanmıştır. Katılımcılara son 7 gündeki ev, araç, kamusal alan ve işyeri maruziyetini sorgulayan kısa bir ikinci el tütün dumanı anketi uygulanmış ve vardiya ortasında spot idrar örneği toplanmıştır. Öz bildirimle sigara içmeyen bireyler arasında olası yanlış sınıflandırmayı azaltmak amacıyla, pasif maruziyet profiliyle uyumsuz kabul edilen ve idrar kotinin düzeyi 100 ng/mL'nin üzerinde olan dört olgu pasif maruziyet analizlerinden çıkarılmıştır. Örneklem 42 çalışan olup bunların 28'i pasif tütün dumanına maruz kalan 14'ü ise aktif sigara içen bireylerdir. Bulgular, aktif sigara içenlerde idrar NIC, COT ve 3HC düzeylerinin pasif maruziyetli sigara içmeyenlere göre belirgin biçimde daha yüksek olduğunu göstermiştir. (p<0,001). Pasif tütün dumanına maruz kalan bireylerin ev içi maruziyet ölçümleri biyobelirteç düzeyleriyle işyeri maruziyet günlerinden daha iyi uyum göstermiştir; buna karşılık işyerinde bildirilen maruziyet günü sayısı, iç doz gradyanını tek başına yeterince açıklayamamıştır. Dört farklı idrar pH koşulunda (pH 3,13; 4,77; 5,42 ve 6,80) yapılan destekleyici analitik değerlendirmede, pH değişimlerinin analit yanıtları üzerinde belirli düzeylerde etkili olabileceği gözlenmiştir. Bulgular, nikotin yanıtının pH değişimlerinden görece etkilenebileceğini; kotinin ve 3-HC yanıtlarının ise bu koşullar altında daha sınırlı değişkenlik gösterebileceğini düşündürmektedir. Sonuç olarak, idrarda NIC, COT ve 3HC'nin LC-MS/MS ile değerlendirilmesi, aktif içicilik ile pasif maruziyetin ayrımında güçlü ve objektif bir biyomonitörleme yaklaşımı sunmaktadır. Bulgular, yalnızca öz bildirime dayalı değerlendirmenin pasif maruziyetin gerçek iç dozunu tam olarak yansıtmayabileceğini, biyobelirteç temelli sınıflandırmanın ise daha güvenilir sonuçlar sağladığını göstermektedir. Bu tez, işyeri temelli pasif tütün dumanı maruziyetinin değerlendirilmesinde toksikolojik, biyomonitörleme ve yanlış sınıflandırmaya duyarlı istatistiksel yaklaşımı bir araya getirmesi bakımından özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral thesis focuses on the assessment of active tobacco use and exposure to second-hand smoke in the workplace using biomarkers. Tobacco smoke remains one of the leading causes of preventable illness and death; despite smoke-free policies, low-level passive exposure can persist, particularly in industrial workplaces. Assessing smoking status and passive exposure based solely on self-reporting carries the risk of under-reporting and misclassification. Therefore, there is a need for sensitive analytical methods and biomarker-based approaches to reliably detect passive tobacco smoke exposure. In this context, an LC-MS/MS method for the simultaneous determination of nicotine (NIC), cotinine (COT) and trans-3′-hydroxycotinine (3HC) in human urine has been developed and validated in accordance with ANSI/ASB Standard 036. The method demonstrated high linearity within the 0.5–500 ng/mL linear range, no interference peaks were observed in blank urine samples, and low LOD/LOQ values were obtained for all analytes. In addition, accuracy, precision, matrix effect, recovery, stability and carryover parameters were evaluated. Consequently, the developed method has been made suitable for the reliable measurement of both high-level exposure in active smokers and low-level internal dose associated with passive exposure. The validated method was applied in a cross-sectional field study conducted at a large-scale food production facility in Turkiye. Participants completed a brief second-hand tobacco smoke questionnaire inquiring about their exposure at home, in the car, in public spaces and at work over the previous seven days, and spot urine samples were collected during their shift. To minimise potential misclassification among self-reported non-smokers, four cases deemed inconsistent with the passive exposure profile and with urinary cotinine levels above 100 ng/mL were excluded from the passive exposure analyses. The sample comprised 42 workers, of whom 28 were exposed to second-hand smoke and 14 were active smokers. The findings showed that urine NIC, COT and 3HC levels were significantly higher in active smokers compared to non-smokers exposed to second-hand smoke. (p<0,001). Measurements of indoor exposure in individuals exposed to second-hand smoke showed a better correlation with biomarker levels than the number of days of workplace exposure; conversely, the number of days of reported workplace exposure alone was insufficient to adequately explain the indoor dose gradient. The supportive analytical assessment performed under four different urinary pH conditions (pH 3.13, 4.77, 5.42, and 6.80) indicated that pH changes may contribute to some variability in analyte responses. These observations suggest that the nicotine response may be relatively more sensitive to pH conditions, whereas cotinine and 3-HC responses may show more limited variability under these conditions. Consequently, the assessment of NIC, COT and 3HC in urine using LC-MS/MS provides a robust and objective biomonitoring approach for distinguishing between active smoking and passive exposure. The findings suggest that an assessment based solely on self-reporting may not fully reflect the actual internal dose of passive exposure, whereas biomarker-based classification provides more reliable results. This thesis makes an original contribution by integrating toxicological, biomonitoring and statistical approaches sensitive to misclassification in the assessment of workplace-based passive tobacco smoke exposure.
Benzer Tezler
- Suriye'den gelen göçmenlerde tütün kullanım sıklığı ve seyri üzerine karma bir araştırma: Manisa ili örneği
A mixed study on the frequency and course of tobacco use among immigrants from Syria: The case of Manisa province
GÖZDE YILMAZ TUNCEL
Doktora
Türkçe
2025
Halk SağlığıEge ÜniversitesiMadde Bağımlılığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖRKEM YARARBAŞ
PROF. DR. DERYA ŞAŞMAN KAYLI
- Hatay il merkezinde aile hekimliğine başvuran erişkin hastalarda nikotin bağımlılık düzeyi, uyku kalitesi ve üçüncü el sigara dumanı farkındalık düzeyinin değerlendirilmesi
Assessment of nicotine dependence, sleep quality, and thirdhand smoke awareness among adult patients attending primary care units in the city center of Hatay
MUSTAFA KORKMAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAHİT ÖZER
- Sigara içen kişilerin bağımlılık düzeylerinin ve fiziksel aktivite kapasitelerinin karbon monoksid düzeyi üzerine etkilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of addiction levels and physical activity capacities of smokers on carbon monoxide level
ECEM ÇAKIR ALTINYAPRAK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiHacettepe ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İZZET FİDANCI
- Gebelerde sigaranın yenidoğanın apgar skoru ve doğum parametreleri üzerine etkisi: konya örneği
The effect of smoking in pregnancy on the apgar score and birth parameters of the newborn: The example of konya
CANAN TEKİN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiNecmettin Erbakan ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RUHUŞEN KUTLU
- 4207 sayılı yasanın yürürlüğe girmesinden sonra kişilerin sigara içme davranışları üzerinde oluşturduğu etkinin saptanması
The changes in smoking related behaviours, second hand smoke and smoking cessation after the smoking ban in İzmir
PAKİZE AYŞE TURAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
Göğüs HastalıklarıDokuz Eylül ÜniversitesiGöğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OĞUZ KILINÇ