TBSA 2017 verileri kapsamında Türkiye'de meyve ve sebze tüketimi ve ilişkili etmenlerin incelenmesi
Fruit and vegetable consumption in Türkiye within the scope of TBSA 2017 data and examination of associated factors
- Tez No: 962537
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP BEGÜM KALYONCU ATASOY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Meyve ve Sebze Tüketimi, Taze Sıkılmış Meyve Suyu, Besin Güvencesizliği, Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması, Fruit and Vegetable Consumption, Fresh Fruit Juice, Food Insecurity, Türkiye Nutrition and Health Survey
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması (TBSA) 2017 araştırmasına katılan 15 yaş ve üzeri bireylerin verileri kullanılarak, Türkiye'de meyve ve sebze tüketimi ve sosyodemografik, antropometrik, sağlık ve yaşam tarzı özellikleri ile besin güvencesizliği gibi ilişkili etmenlerin incelenmesi amaçlanmıştır. T.C. Sağlık Bakanlığı'ndan alınan izinle TBSA 2017 verileri kullanılarak yapılan bu çalışma Nisan-Temmuz 2025 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların besin tüketim sıklığı verileri kullanılarak meyve ve sebzeyi her gün tüketen ve her gün tüketmeyen bireylerin bağımsız değişkenlerle analizi yapılmıştır. Katılımcılar 15-18 yaş adolesan, 19-64 yaş yetişkin, 65 yaş ve üzeri yaşlı olmak üzere sınıflandırılmıştır. Meyve ve sebze tüketimi ve taze sıkılmış meyve suyu tüketimini etkileyen bağımsız faktörler lojistik analiziyle incelenmiştir. Besin güvencesizliğinin değerlendirilmesinde Besin Güvencesizliği Deneyimi Skalası (Food Insecurity Experience Scale) kullanılmıştır. Veriler IBM SPSS v23 ile analiz edilmiştir. Daha ileri yaş grubundaki katılımcıların her gün meyve ve sebze tüketme oranı daha fazladır. Toplam meyve ve toplam sebze tüketimi adolesanlarda en düşük oranda iken yaşlı bireylerde en yüksektir (p<0,001). Kadınların her gün meyve ve sebze tüketme oranı daha fazla iken erkeklerin her gün meyve ve sebze tüketmeme oranı daha yüksektir (p<0,001). Her gün meyve ve sebze tüketenlerde evli olanların oranı diğer medeni durumdakilere kıyasla daha yüksektir (p<0,001). Hastalığı olanların her gün meyve ve sebze tüketme oranı daha yüksek iken hastalığı olmayanların her gün meyve ve sebze tüketmeme oranı daha yüksektir (p<0,001). Fiziksel aktivite düzeyi her gün meyve ve sebze tüketenlerde daha yüksektir (p<0,001). Türkiye genelinde her gün meyve ve sebze tüketenler en yüksek oranda Ege, en düşük Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir (p<0,001). Her gün meyve ve sebze tüketmeyenlerde hafif (%60,3) ve orta (%66,8) besin güvencesizliği olanların oranı her gün tüketenlere kıyasla daha yüksektir (p<0,001). Taze sıkılmış meyve suyu tüketme ihtimali kadınlarda erkeklere kıyasla 1,4 kat daha fazladır ancak istatistiksel olarak anlamlı değildir (p=0,108). Bu çalışmada ileri yaş, cinsiyetin kadın olması, evli olma ve hastalık varlığı her gün meyve ve sebze tüketimi ile anlamlı şekilde ilişkili bulunmuştur. Meyve ve sebze tüketimi adolesan bireylerde daha azdır. Bu durum yaş arttıkça meyve ve sebze tüketiminin arttığı sonucunu vermektedir. Besin güvencesizliği skorunun artması meyve ve sebze tüketiminin azalmasına neden olmaktadır. Bu bulgular doğrultusunda meyve ve sebze tüketimini etkileyen sosyodemografik, sağlık ve yaşam tarzı özellikleri gibi birçok faktörün olduğu sonucuna varılmaktadır. Türkiye'de, her bireyin önerilen düzeyde meyve ve sebze tüketebilmesi için halk sağlığı politikaları geliştirilmelidir.
Özet (Çeviri)
In this study, data from individuals aged 15 years and older who participated in the Türkiye Nutrition and Health Survey (TBSA) 2017 were used to examine fruit and vegetable consumption in Türkiye and its associations with sociodemographic, anthropometric, health, lifestyle characteristics, and food insecurity. With permission obtained from the Ministry of Health of the Republic of Türkiye, this study was conducted between April and July 2025 using TBSA 2017 data. Based on participants' food frequency consumption data, analyses were performed comparing individuals who consumed fruits and vegetables daily with those who did not, in relation to independent variables. Participants were categorized as adolescents (15–18 years), adults (19–64 years), and elderly (65 years and older). Independent factors affecting fruit and vegetable consumption, as well as fresh fruit juice consumption, were examined using logistic regression analysis. The Food Insecurity Experience Scale (FIES) was used to assess food insecurity. Data were analyzed with IBM SPSS v23. The results indicated that older participants had higher rates of daily fruit and vegetable consumption. Total fruit and total vegetable consumption were lowest among adolescents and highest among the elderly (p<0.001). Women had higher rates of daily fruit and vegetable consumption, whereas men had higher rates of non-daily consumption (p<0.001). Among those who consumed fruits and vegetables daily, the proportion of married individuals was higher compared to other marital statuses (p<0.001). Participants with existing health conditions showed higher rates of daily fruit and vegetable consumption, while those without health conditions were more likely to not consume them daily (p<0.001). Physical activity levels were higher among daily consumers of fruits and vegetables (p<0.001). Regionally, the highest proportion of daily consumers was observed in the Aegean Region and the lowest in the Northeastern Anatolia Region (p<0.001). Among non-daily consumers, the prevalence of mild (60.3%) and moderate (66.8%) food insecurity was higher compared to daily consumers (p<0.001). The likelihood of consuming fresh fruit juice was 1.4 times higher among women than men; however, this was not statistically significant (p=0.108). In conclusion, older age, female gender, being married, and having a health condition were significantly associated with daily fruit and vegetable consumption. Adolescents consumed fewer fruits and vegetables, suggesting that fruit and vegetable consumption increases with age. Higher food insecurity scores were associated with decreased fruit and vegetable consumption. These findings indicate that a wide range of factors, including sociodemographic, health, and lifestyle characteristics, influence fruit and vegetable consumption. In Türkiye, public health policies should be developed to ensure that every individual is able to consume fruits and vegetables at the recommended levels.
Benzer Tezler
- Karpuzun meyve suyu sanayiinde kullanım olanakları üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
İBRAHİM A. HAYOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Gıda MühendisliğiÇukurova ÜniversitesiTarım Ürünleri Teknolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. HASAN FENERCİOĞLU
- Yabancı kökenli bazı limon çeşitlerinin muhafazası üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
UFUK GÖRMEK
Yüksek Lisans
Türkçe
1990
ZiraatÇukurova ÜniversitesiBahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURETTİN KAŞKA
- Değişik turunçgil anaçları üzerine aşılı vashington navel, valencia ve moro portakal meyvelerinin muhafazası üzerine araştırmalar
Başlık çevirisi yok
IRAZ AKPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1990
Gıda MühendisliğiÇukurova ÜniversitesiBahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURRETTİN KAŞKA
- Deterjan aktif maddelerinin biyolojik parçalanabilirlik ve akut toksisitelerinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
YALÇIN DUYDU
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Eczacılık ve FarmakolojiAnkara ÜniversitesiFarmasötik Toksikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEVİN VURAL
- Değişik turunçgil anaçları üzerine aşılı Marsh seedless altıntopu meyvelerinin muhafazası üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
MÜJGAN GÜRGEN