Adnan Adıvar'ın bilim tarihi yazıcılığı: Bilim ve kültür ilişkisi
Adnan Adıvar's historiography of science: The relationship between science and culture
- Tez No: 966274
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE CANLI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Bilim ve Teknoloji, History, Science and Technology
- Anahtar Kelimeler: Bilim tarihi, History of science
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilim Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, modern Türkiye'nin kurucu isimlerinden Adnan Adıvar'ın bilim tarihi yazıcılığını, özellikle bilim ve kültür arasındaki ilişkiyi nasıl kavradığı bağlamında incelemektedir. Araştırmanın temel sorunsalı, Adıvar'ın bilimsel düşünceyi hem evrensel bir insani faaliyet hem de medeniyetin temel bir unsuru olarak nasıl konumlandırdığını ve bu yaklaşımının onun entelektüel faaliyetine nasıl yansıdığını analiz etmektir. Bu bağlamda bilim tarihi disiplininin dünyada ve Türkiye'deki kurumsallaşma süreci ele alınmış, Adıvar'ın bu süreçteki yeri tartışılmıştır.“Yeni Hümanizm”ve“Bilgi Cumhuriyeti”yaklaşımları çerçevesinde bilimin kültür ile ilişkisine dair görüşleri değerlendirilmiş, ideal bilim insanı tipine ilişkin yaklaşımı gösterilmiştir. Çalışmada, Adıvar'ın Tarih Boyunca İlim ve Din, Osmanlı Türklerinde İlim gibi temel eserleri ile gazete makaleleri birincil kaynak olarak kullanılmıştır. Bu kaynaklar, nitel araştırma yöntemlerinden olan metin analizi yöntemiyle incelenmiştir. Adıvar'ın düşünsel çerçevesini ve uluslararası bilim tarihi camiası içindeki yerini belirlemek amacıyla George Sarton, Bertrand Russell ve Alfred North Whitehead gibi etkilendiği veya diyalog halinde olduğu düşünülen düşünürlerin görüşleri ile kendi metinleri karşılaştırılmıştır. Ayrıca, Aydın Sayılı gibi Türkiye'deki diğer önemli bilim tarihçilerinin yaklaşımlarıyla yapılan mukayeselerle Adıvar'ın özgünlüğü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, Adıvar'ın bilim anlayışı dolayısıyla tarihçiliği, bilimsel bilgiyle kültürel kimlik arasında köprü kurmayı amaçlayan eleştirel bir tutuma sahiptir. Bu bilim tarihçiliği kamusal sorumlulukla şekillenmiş kültürel bir projedir. Adıvar bu bakımdan Türk düşünce tarihinde kurucu bir rol üstlenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the historiography of science by Adnan Adıvar, one of the founding figures of modern Turkey, focusing on how he conceptualized the relationship between science and culture. The research primarily seeks to analyze how Adıvar positioned scientific thought as both a universal human activity and a fundamental element of civilization, and how this perspective was reflected in his intellectual endeavors The institutionalization process of the history of science as a discipline, both globally and in Turkey, is explored to situate Adıvar's place within this process. Framed by his concepts of“New Humanism”and the“Republic of Knowledge,”his views on the relationship between science and culture are evaluated. His conception of the ideal scientist is also examined. The study primarily utilizes Adıvar's major works such as Tarih Boyunca İlim ve Din and Osmanlı Türklerinde İlim alongside his newspaper articles as primary sources. These texts are analyzed using the qualitative method of textual analysis. To determine Adıvar's intellectual framework and his position within the international community of science historians, his writings are compared with those of thinkers such as George Sarton, Bertrand Russell, and Alfred North Whitehead, with whom he was in dialogue or intellectually engaged. Furthermore, comparisons with other prominent Turkish historians of science, such as Aydın Sayılı, are made to highlight Adıvar's originality. In conclusion, this study argues that Adıvar's historiography of science is defined by a critical approach aimed at building a bridge between scientific knowledge and cultural identity. His work emerges as a cultural project shaped by a profound sense of public responsibility, positioning Adıvar in a foundational role in the history of modern Turkish intellectual thought.
Benzer Tezler
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- Doktor Abdülhak Adnan Adıvar'ın siyasi yaşamı
Dr. Abdülhak Adıvar and his political life
AYŞEGÜL DURGU ÇOBANOĞULLARI
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
TarihDokuz Eylül Üniversitesiİnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TÜRKAN BAŞYİĞİT
- Hayatı ve kişiliği ile Adnan Adıvar
Başlık çevirisi yok
TURHAN ADA
Doktora
Türkçe
2004
Türk İnkılap TarihiHacettepe ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. TEMUÇİN FAİK ERTAN
- Uygulamalı etik başlığı altında tıbbi araştırmalarda etiğin rolü ve tabibin ahlaki değerinin tarihi
The role of ethics in medical research as part of applied ethics and the history of moral values for physicians
RABİA TUBA GÜÇEL PİRİNÇ
- İstanbul Sıbyan mektepleri için bir katalog denemesi ve Yusuf Paşa Sıbyan Mektebi Restorasyon Projesi
A catalog study on elementary schools in Istanbul and Restoration Project of Yusuf Pasha Primary School
GÜL ASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL KUTGÜN EYÜPGİLLER