Roy adaptasyon modeline temellendirilmiş damgalanmayı önleme psikoeğitiminin tip 1 diyabeti olan bireylerde damgalanma ve yaşam kalitesine etkisi
Effects of stigma prevention psychoeducation based on roy adaptation model on stigma and quality of life in individuals with type 1 diabetes
- Tez No: 966483
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ŞEYDA DÜLGERLER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikiyatri, Hemşirelik, Psychiatry, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Roy Adaptasyon Modeli, Psikoeğitim, Tip 1 Diyabet Mellitus, Damgalanma, Yaşam Kalitesi, Kendini damgalama, Psikiyatrik hemşirelik, Psikolojik uyum, Sosyal damgalanma, İçselleştirilmiş damgalanma, Roy Adaptation Model, Psychoeducation, Type 1 Diabetes Mellitus, Stigma, Quality of Life, Self stigmatization, Psychiatric nursing, Psychological adjustment, Public stigmatization, İnternalized stigma
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikiyatri Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Araştırmanın amacı, Roy Adaptasyon Modeline (RAM) temellendirilmiş damgalanmayı önleme psikoeğitiminin, Tip 1 Diyabeti olan bireylerde damgalanma ve yaşam kalitesi üzerine etkisini incelenmektir. Gereç-Yöntem: Araştırma, ön-test, son-test ve izlem ölçümlü, girişim ve kontrol gruplu, 2x3'lük split-plot desende randomize kontrollü deneysel bir çalışmadır. Araştırma, Mayıs 2024 - Şubat 2025 tarihleri arasında Ege Diyabetliler Derneği'ne kayıtlı 18 girişim 18 kontrol grbunda olan 36 birey ile yürütülmüştür. Araştırmada Tanıtıcı Bilgi Formu, Tip 1 Diyabet Damgalanma Değerlendirme Ölçeği, Kısa Form 36 ve hemşirelik sonuç kriterleri olmak üzere dört veri toplama aracı kullanılmıştır. Girişim grubuna 7 oturumdan oluşan Roy Adaptasyon Modeline Temellendirilmiş Damgalanmayı Önleme Grup Psikoeğitimi uyanırken, kontrol grubuna herhangi bir psikososyal müdahale uygulanmamıştır. Veriler tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t testi, ANOVA testi, Mann Whitney U testi, Bonferroni analizi ve tekrarlı ölçümlerde iki yönlü varyans analizi ile değerlendirilmiştir. Güven aralığı %95, anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edilmiştir. Bulgular: Roy Adaptasyon Modeline Temellendirilmiş Damgalanmayı Önleme Grup Psikoeğitimi grubunun DDDÖ-1 toplam,“suçlama ve yargılama”,“kimlik endişeleri”ve“farklı davranılma”alt boyutları son-test ve izlem testi puan ortalamaları, ön-test puanlarına göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Girişim grubundaki bireylerin DDDÖ-1 suçlama ve yargılama alt boyutu puanlarının takip ölçümlerinin kontrol grubundakilere göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük olduğu saptanmıştır (p<0,05). DDDÖ-1 toplam,“suçlama ve yargılama”ve“kimlik endişeleri”alt boyutları puan ortalamalarının zaman ve grup*zaman etkileşimlerinde anlamlı farklar bulunmuştur (p<0,05). Psikoeğitim grubunda KF-36“genel sağlık algısı”alt ölçeği izlem puan ortalamalarının ön test ve son teste göre,“fiziksel rol güçlüğü”,“enerji”alt ölçeği son test ve izlem testi puan ortalamalarının ön teste göre,“mental sağlık”ve“emosyonel rol güçlüğü”alt ölçeği izlem testi puan ortalamalarının ön teste göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Girişim grubundaki bireylerin“enerji”, emosyonel rol“ ve ”mental sağlık“ alt ölçek puanlarının takip ölçümlerinin kontrol grubundakilere göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). KF-36 ”fiziksel rol“, ”genel sağlık algısı“, ”enerji“, emosyonel rol”ve“mental sağlık”alt ölçek puan ortalamaları zaman ve grup*zaman etkileşiminde anlamlı farklar bulunmuştur (p<0,05). RAM temelli damgalanmayı önleme psikoeğitim programının etki büyüklüğünün orta ila büyük düzeyde olduğu belirlenmiştir. Sonuç: RAM temelli damgalanmayı önleme psikoeğitim programı Tip 1 diyabet ile yaşamını sürdüren bireylerin damgalanma uyaranını azalttığı, damgalanma ile etkili baş etmesini sağladığı, fiziksel, benlik kavramı ve rol fonksiyonu alanlarına uyumu güçlendirdiği ancak karşılıklı bağlılığa uyuma yönelik kısıtlı bir etkisi olduğunu ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
Objective: The aim of this study is to examine the effect of stigma prevention psychoeducation based on the Roy Adaptation Model on stigma and quality of life in individuals with Type 1 Diabetes. Materials and Methods: The study is a randomised controlled experimental study with pre-test, post-test, and follow-up measurements, intervention and control groups, and a 2x3 split-plot design. The study was conducted between May 2024 and February 2025 with 36 individuals in 18 intervention and 18 control groups registered with the Aegean Diabetes Association. Four data collection tools were used: the Research Information Form, the Type 1 Diabetes Stigma Assessment Scale, the Short Form 36, and Nursing Outcome Criteria. intervention group received seven sessions of stigma prevention group psychoeducation based on the Roy Adaptation Model, while the control group didn't received any psychosocial intervention. Data were analyzed using descriptive statistics at a 95% confidence interval and significance level of p<0.05, independent samples t-test, ANOVA test, Mann Whitney U test, Bonferroni analysis, and two-way analysis of variance for repeated measures. A confidence interval of 95% and a significance level of p<0.05 were accepted. Findings: RAM-based stigma prevention psychoeducation group's DSAS-1 total,“blame and judgement, ”identity concerns“ and ”treated differently“ subscale post-test and follow-up scores were found to be statistically significantly lower than pre-test scores (p<0.05). It was found that the follow-up measurements of the DDDÖ-1 blame and judgment subscale mean scores in the intervention group were statistically significantly lower than those in the control group (p<0.05) Significant differences were found in the time and group*time interactions of the mean scores of the DSAS-1 total, ”blame and judgement,“ and ”identity concerns“ subdimensions (p<0.05). In RAM-based stigma prevention psychoeducation group, SF-36 ”general perception of health“subscale follow-up mean scores were found to be statistically significantly higher than the post-test and pre-test, ”role limitation due to physical problems“ and ”energy“ subscale post-test and follow-up mean scores were found to be statistically significantly higher than pre-test, ”mental health“ and ”role limitation due to emotional problems“ subscales follow-up mean scores were found to be statistically significantly higher than the pre-test mean scores (p<0.05). It was found that the follow-up measurements of the ”energy“, ”role limitation due to emotional problems“ and ”mental health“ subscale mean scores of the intervention group were statistically significantly higher than those in the control group (p<0.05). Significant differences were found in the time and group*time interactions of the mean scores of SF-36 ”role limitation due to physical problems“, ”general perception of health“, ”energy“, ”role limitation due to emotional problems“ and ”mental health" subscales (p<0.05). The effect size of the RAM-based stigma prevention psychoeducation programme was found to be moderate to large. Conclusion: The RAM-based stigma prevention psychoeducation programme has been shown to moderately to highly effective in reduce stigma stimuli, enable effective coping with stigma, and strengthen adaptation in the areas of physical, self-concept, and role functioning among individuals living with type 1 diabetes, but it had a limited effect on adaptation to interdependence.
Benzer Tezler
- Roy'un adaptasyon modeline temellendirilmiş bilişsel uyarım terapisinin demansı olan bireylerin bilişsel işlevler, başetme-uyum ve yaşam kalitesine etkisi
Cognitive stimulation therapy based on Roy's adaptation model on the coping-adjustment, cognitive functions and quality of life of individuals with dementia
NESLİHAN LÖK
Doktora
Türkçe
2016
GeriatriAkdeniz ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KADRİYE BULDUKOĞLU
DOÇ. NUR EBRU BARCIN
- İnfertil bireylere yönelik roy adaptasyon modeline temellendirilmiş eğitimin uyum ve stresle başa çıkma durumlarına etkisi
The effect of roy adaptation model-based education for infertile individuals on adjustment and coping with stress
AYŞE DUYGU ÖZBAŞ
Doktora
Türkçe
2022
HemşirelikHasan Kalyoncu ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERİDE YİĞİT
- Tip 1 diyabetli ergenlerin hastalığa uyumunda roy adaptasyon modeline temellendirilmiş eğitimin etkisi
The effect of education based on the roy adaptation model on di̇sease compliance of adolescents with type i diabetes
GÜLŞAH SUNAY ERTEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıBalıkesir ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİBEL ERGÜN
PROF. DR. NURCAN ÖZYAZICIOĞLU
- Genitoüriner sendromu olan postmenopozal dönemdeki kadınlarda roy adaptasyon modeline temellendirilmiş destek ve danışmalık programının etkinliği
The effectiveness of the support and counseling program based on the roy adaptation model i̇n postmenopausal women with genitourinary syndrome
ARZU AKDEMİR
Doktora
Türkçe
2023
Hemşirelikİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaKadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜMRAN OSKAY
- Baş ve boyun kanseri nedeniyle ameliyat olan hastalara verilen roy adaptasyon modeline temellendirilmiş taburculuk eğitimininhastanın yaşam kalitesi ve memnuniyetine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of discharge education based on the Roy adaptation model given to patients who underwent surgery for head and neck cancer on the patient's quality of life and satisfaction
ESİN ORAKÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HemşirelikSağlık Bilimleri ÜniversitesiHemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZNUR KAVAKLI