Akdeniz meyvesineği, ceratitis capitata (wiedemann, 1824) (diptera:tephritidae) ile mücadelede kısır böcek salım yönteminin geliştirilmesi ve etkinliğinin artırılması üzerine araştırmalar
Investigations on increasing efficiency and improvement of sterile insect release method for control of mediterranean fruit fly, ceratitis capitata (wiedemann, 1824) (diptera:tephritidae)
- Tez No: 968921
- Danışmanlar: PROF. DR. FERİT TURANLI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Kısır Böcek Salım Yöntemi (KBSY), Mutant Ceratitis capitata (GSS), Kalite Parametreleri, Işınlama, Salım, Turunçgil, Sterile Insect Technique (SIT), Mutant Ceratitis capitata (GSS), Quality Parameters, Irradiation, Release, Citrus
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Entomoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Akdeniz meyvesineği, Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824) (Diptera: Tephritidae) dünya çapında meyve alanlarında sorun olan önemli zararlılardan olup polifag ve karantinaya tâbi bir türdür. Türkiye'de zararlının popülasyon yoğunluğu, yayılışı ve zarar oranının her geçen gün arttığı göz önüne alındığında; kimyasal mücadeleye alternatif geniş alan uygulamaları ile zararlının kontrol altına alınmasına imkan sağlayan Kısır Böcek Salım Yöntemi (KBSY) önem kazanmıştır. Bu tez çalışmasında İzmir ili Karaburun ilçesi Eğriliman turunçgil üretim alanlarında KBSY geliştirilmesi ve etkinliğinin artırılması hedeflenmiştir. Çalışmada, 2020-2022 yılları arasında kısırlaştırma öncesi, kısırlaştırma anında ve sonrasında uygulanan işlemlerin zararlının kalite göstergesi kabul edilen bazı biyolojik özelliklerine etkisi araştırılmıştır. Sonrasında 2022-2024 yılları arasında Eğriliman (Karaburun/İzmir) turunçgil alanlarında zararlıya karşı KBSY uygulaması yapılmıştır. Bu amaçla çalışmalarda kullanılmak üzere, Bornova Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (BZMAE) iklim odalarında, 2020–2021 yıllarında iki eşeyli (dişi-erkek) C. capitata popülasyonu üretimi gerçekleştirilmiştir. Mutant C. capitata Vienna 8D53-FDF GSS (V2) popülasyonu üretimi ise 2022 yılından itibaren yapılmıştır. Avusturya'daki Seibersdorf Böcek ve Zararlı Kontrol Laboratuvarı'nda (FAO/IAEA Gıda ve Tarımda Nükleer Teknikler Merkezi 2021 Eylül -2022 Haziran ayları arasında Mutant C. capitata V1 ve V2 popülasyonları ile ilgili çalışmalar yapılmıştır. Mutant popülasyonda dişi bireyler beyaz pupadan, erkek bireyler ise kahverengi pupadan çıkmaktadır. Kitle üretiminde V1 ve V2 popülasyonlarının biyolojik özelliklerini gösteren parametreler karşılaştırılmıştır. Bu parametrelere göre V2 popülasyonunda V1 popülasyonuna göre kitle üretimde daha iyi sonuçlar elde edildiği için sonraki çalışmalara sadece V2 popülasyonunun kitle üretimi, ile devam edilmiştir. Söz konusu popülasyon T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı izniyle Türkiye'ye getirilmiştir. KBSY uygulamalarında kullanılmak üzere V2 popülasyonunun kitle üretimi, BZMAE laboratuvarında haftalık 10 milyon pupa kapasitesine ulaşmıştır. Kısır Böcek Salım Yöntemi'nin etkinliğini belirlemek amacıyla, kısırlaştırılmış V2 popülasyonuna ait C. capitata erkekleri 2022-2024 yılları arasında Eğriliman'da 25 hektarlık alanda salınmıştır. Eğriliman bir tarafı denize açık ve arka tarafı dağlarla çevrili izole bir alan olup ana ürün satsuma mandalinadır. Benzer özelliklere sahip Küçükbahçe 160 hektarlık alanda konvansiyonel üretim yapılan zararlı popülasyonu takip edilmiş ve bu alan kontrol alanı olarak değerlendirilmiştir. Uygulama ve kontrol alanlarında C. capitata'nın Tuzak Başına Düşen Birey Sayısı (TBDBS/Gün) takip edilmiştir. Kısır Böcek Salım Yöntemi'nin etkinliği Abbot formülüyle değerlendirilmiş; 2022, 2023 ve 2024 yıllarında sırasıyla %57,30, %89,13 ve %95,55 olarak bulunmuştur. Bu çalışmanın sonucunda, KBSY'nin Türkiye'de turunçgil üretim alanlarında C. capitata ile mücadeledeki etkinliği ve uygulanabilirliği değerlendirilmiştir. Sadece kısır erkek bireylerin doğaya salındığı uygulama, iki eşeyli üretime kıyasla daha etkili ve ekonomik bulunmuştur. Bu yöntemle üretim maliyetleri düşmüş, alan, enerji ve iş gücü tasarrufu sağlanmıştır. Çalışmada, KBSY'nin yarı izole turunçgil alanlarında başarıyla uygulanabileceği, zararlının diğer konukçularında da yaygınlaştırılabileceği kanaatine varılmıştır. Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı çerçevesinde çevre dostu, sürdürülebilir bir alternatif olarak KBSY, pestisit kullanımını azaltarak insan ve çevre sağlığına katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824) (Diptera: Tephritidae), is a major pest causing significant problems in fruit-growing areas worldwide. It is a polyphagous and quarantine-regulated pest species. Considering the increasing population levels, distribution, and damage incurred in Türkiye, the Sterile Insect Technique (SIT), which enables the control of the pest through area-wide applications as an alternative to chemical control, has gained importance. This thesis study aimed to develop and enhance the effectiveness of SIT in citrus production areas in Egriliman, Karaburun district, Izmir province. From 2020 to 20022, the impact of procedures carried out before, during, and after sterilization on key indicators of sterile flies' quality was investigated. Subsequently, SIT was implemented against the pest in the citrus areas of Egriliman (Karaburun/İzmir) from 2022 to 2024. To support these studies, a bisexual (female-male) strain of C. capitata was mass-reared in climate chambers at the Bornova Plant Protection Research Institute Directorate (BZMAE) from 2020 to 2021. Starting in 2022, the production of the genetic sexing strain (GSS) named C. capitata Vienna 8D53-FDF GSS (V2) population was initiated. The comparison of the performance of V2 against a well-known strain the C. capitata V1 was conducted at the Insect Pest Control Laboratory in Seibersdorf, Austria, from the Joint FAO/IAEA Centre of Nuclear Techniques in Food and Agriculture from September 2021 to June 2022. One characteristic of certain GSS is that female individuals emerge from white pupae and males from brown pupae. The comparison of V1 and V2 GSS was based on biological parameters. Since the V2 GSS showed better yield performance in mass rearing, subsequent studies continued solely with the V2 GSS. This GSS was imported into Turkey with the approval of the Ministry of Agriculture and Forestry. The V2 GSS was mass-produced at BZMAE laboratories for SIT applications, reaching a weekly capacity of 10 million pupae. To evaluate the effectiveness of the SIT method, sterile V2 male C. capitata individuals were released over a 25 hectare area in Eğriliman from 2022 to 2024. Eğriliman is an isolated area with one side open to the sea and the other surrounded by mountains, where the main crop is satsuma mandarin. The nearby region of Küçükbahçe 160 hectare, with similar characteristics and conventional production, was used as a control area. The Number of Flies per Trap per Day (FTD/Day) was monitored in both the treated and control areas. By the end of 2024, the FTD/Day in the treatment area was 0,10 whereas in the control area was 8,96. During the citrus seasons of 2022-2024, trap monitoring and fruit sampling were conducted in both areas. In December 2024, the percentage of infested fruits was 0,36% in the treated area, while in the control area it reached 9,10%. The effectiveness of SIT was evaluated using Abbott's formula, yielding results of 57,30%, 89,13% and 95,55% for the years 2022, 2023, and 2024, respectively. As a result of this thesis, the effectiveness and applicability of SIT in managing C. capitata in citrus production areas in Türkiye were assessed. The release of only sterile males proved more effective and economical than bisexual production. This method reduced production costs and saved space, energy, and labor. The study concluded that SIT can be successfully applied in semi-isolated citrus areas and extended to other host plants of the pest. Within the scope of the European Green Deal, SIT stands out as an environmentally friendly and sustainable alternative, reducing pesticide use and contributing to human and environmental health.
Benzer Tezler
- Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)'ya karşı yeni cezbedicilerin geliştirilmesi
Development of novel attractants against Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)
GÜLSEVİM TİRİNG
- Akdeniz meyvesineği, ceratitis capitata (wiedemann, 1824) (diptera: tephritidae)'nın mücadelesinde entomopatojen nematodların kullanım olanakları
Using possibilities of entomopathogenic nematodes in the control of ceratitis capitata (wiedemann, 1824) (diptera: tephritidae)
ESMERAY AYHAN
- Türkiye'nin önemli turunçgil merkezlerinden örneklenen Ceratitis capitata Wiedemann, 1824 (Diptera: Tephritidae) populasyonlarının ISSR belirteçleri ile genetik karakterizasyonları
Genetic characteri̇zation of Ceratitis capitata Wiedemann, 1824 (Diptera: Tephritidae) populations sampled from citrus growing regions of Turkey by ISSR markers
ÖZGE KURD
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
BiyolojiMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BELGİN GÖÇMEN TAŞKIN
- Iğdır ili meyve bahçelerinde Akdeniz meyve sineği (Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824) (Diptera: Tephritidae))'nin popülasyon gelişimi, yoğunluğu ve bulaşıklık oranının belirlenmesi
Determination of population development, density and infection rate of Mediterranean fruit fly (Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824) (Diptera: Tephritidae)) in fruit gardens of Iğdır province
ERDİNÇ TAMER
- Turunçgillerde akdeniz meyvesineğine (ceratitis capitata weid.) (diptera: tephrididae) karşı döner kanatlı insansız hava aracıyla pestisit uygulamalarında damla dağılım düzgünlüğü, kalıntı ve sürüklenme miktarının belirlenmesi üzerine bir araştırma
A research on determination of droplet distribution uniformity, spray deposition and drift in pesticide applications with rotary wing unmanned aerial vehicles against mediterranean fruit fly (ceratitis capitata weid.) (diptera: tephrididae) in citrus
BEYZA ÖZTÜRK ERDEM
Doktora
Türkçe
2025
ZiraatÇukurova ÜniversitesiTarım Makineleri ve Teknolojileri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ MUSA BOZDOĞAN