Kinetik teorinin ekonomi üzerine uygulamaları
Applications of kinetic theory to economics
- Tez No: 968920
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CENK DENKTAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Fizik ve Fizik Mühendisliği, Physics and Physics Engineering
- Anahtar Kelimeler: Ekonofizik, Econophysics
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Fizik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fizik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzün küreselleşmiş para ve finans ağlarındaki ekonomik ilişkiler, tarihte eşi benzeri görülmemiş bir yoğunluk, hız ve karşılıklı bağımlılık sergilemektedir. Bu bağlamda fizikçilerin büyük parçacık topluluklarını analiz etmek için geliştirdiği istatistiksel mekanik ve kinetik teori, disiplinler arası ekonofizik alanının doğuşuna yol açmıştır. Ekonofizik mikro düzeydeki basit etkileşimlerden makro düzeydeki ölçülebilir desenleri ortaya çıkararak verinin gürültüsünde gizli kalmış ortak yasaları görünür kılmayı hedefler. Bu alandaki araştırmaların önemli bir kısmı servet veya gelir değişkenlerini ideal gaz kinetiğine benzeterek ekonomik enerji kavramları geliştirmiş ve tasarruf oranları gibi faktörlerin dağılım şekilleri üzerindeki rolünü sorgulamıştır. Ancak para politikasının en doğrudan çıktısı olan fiziki banknot stokunun sistematik biçimde incelendiği ve buradan bir ekonomik sıcaklık göstergesi türetildiği çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışma ekonofizik literatüründeki bu boşluğunu doldurmayı amaçlamaktadır. Hedefi banknot kupür dağılımlarının Maxwell-Boltzmann tipi bir istatistiksel yasaya uyup uymadığını test etmek ve bu uyumdan türetilen tek parametreli bir ekonomik sıcaklık göstergesini geliştirmektir. Araştırmanın temel sorusu bu göstergenin enflasyon, paranın dolaşım hızı ve ekonomik kriz dönemleriyle istatistiksel olarak anlamlı ve yorumlanabilir ilişkiler kurup kuramayacağıdır. Bu amaçla ideal gaz kinetiğindeki parçacık-enerji-sıcaklık üçlüsü ekonomik sisteme uyarlanacaktır. Veri seti olarak Avrupa Merkez Bankası, ABD Federal Rezerv ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'ndan elde edilen kupür stok serileri kullanılacaktır. Bu dağılım fonksiyonları maksimum olabilirlik yöntemiyle uygulanacak ve en iyi uyum seçilecektir. Elde edilecek gösterge değerin makroekonomik göstergelerle korelasyonu ve nedensellik ilişkileri incelenecektir. Ayrıca merkez bankası politika şoklarının gösterge üzerindeki etkileri de yapısal kırılma testleri analiz edilecektir. Önerilen bu yöntem ile potansiyel ekonomik durumlar için erken uyarı sinyalleri üretilebileceği öngörülmektedir. Çalışmanın temel sınırlılıkları arasında analizin yalnızca fiziki banknotları kapsaması, dijital ödemeleri dışarıda bırakması ve başlangıçta sınırlı sayıda ülke örneklemine odaklanılması bulunmaktadır. Sonuç olarak bu tez fiziki paranın içsel yapısını ekonofizik prensipleriyle modelleyerek ekonominin temel dinamiklerine dair yeni, gerçek zamanlı ve potansiyel olarak politika yapım süreçlerine katkı sağlayabilecek bir gösterge sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
Economic relations within today's globalized monetary and financial networks show an intensity, speed, and mutual dependence unprecedented in history. In this context, the statistical mechanics and kinetic theory developed by physicists to study large particle ensembles have given birth to econophysics. The field seeks to make common laws hidden in noisy data visible by extracting measurable macro-patterns from simple micro-interactions. Much work has likened wealth or income variables to ideal-gas kinetics, introduced notions of economic energy, and examined how saving rates shape distributions. Yet research that systematically analyzes the physical stock of banknotes—the most direct output of monetary policy—and derives an economic“temperature”remains rare.This study aims to fill that gap. Its purpose is to test whether banknote denomination distributions follow a Maxwell–Boltzmann law and, from the fit, to extract a single-parameter economic temperature indicator. The core question is whether the indicator establishes statistically significant, interpretable links with inflation, velocity of money, and episodes of crisis. Accordingly, the particle–energy–temperature triad of ideal-gas kinetics will be mapped onto the economic system. The data set comprises banknote stock series from the European Central Bank, the U.S. Federal Reserve, and the Central Bank of the Republic of Turkey. Distribution functions will be estimated by maximum likelihood, and the best fit selected. Correlation and causality between the indicator and macroeconomic variables will be explored, while structural-break tests will gauge the effect of policy shocks. The proposed approach is expected to deliver early-warning signals of impending economic conditions. Its limitations are the exclusive focus on physical banknotes, the omission of digital payments, and an initial concentration on a limited country sample. Ultimately, by modeling the intrinsic structure of cash through econophysical principles, the thesis seeks to supply a real-time indicator that enriches understanding of fundamental dynamics and informs policymaking.
Benzer Tezler
- Synthesis and ınvestigation of adsorption properties of mercury-selective urea-functional polymeric resin
Civaya seçimli üre fonksiyonlu polimerik reçinenin sentezlenmesi ve adsorpsiyon özelliklerinin incelenmesi
SİNEM BEKTAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Kimyaİstanbul Teknik ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAHİRE FİLİZ ŞENKAL
- Lean manufacturing philosophy and the vision of the Turkish shipyards
Yalın üretim filozofisi ve Türk tersanelerinin vizyonu
CAN ARIKAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2013
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiGemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA İNSEL
- Measurement and modeling of thermodynamic and kinetic data of membrane-forming systems
Membran oluşturan sistemlerin kinetik ve termodinamik verilerinin ölçülmesi ve modellenmesi
MİNE ÖZGE ARSLAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2007
Kimya Mühendisliğiİzmir Yüksek Teknoloji EnstitüsüKimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SACİDE ALSOY ALTINKAYA
- Vorticity dependent quantum kinetic equation in three dimensions
Üç boyutlu sistemlerde girdaplı kuantum kinetik denklem
SABRİ EFE GÜRLEYEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Fizik ve Fizik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiFizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER FARUK DAYI
- Relativistic and non-relativistic kinetic theories of chiral fermions
Kiral fermiyonlarının rölativistik ve rölativistik olmayan kinetik kuramı
EDA KILINÇARSLAN
Doktora
İngilizce
2021
Fizik ve Fizik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiFizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER FARUK DAYI