İslam hukukunda mahkeme bağlantılı tahkim yoluyla uyuşmazlık çözümü
Court-connected arbitration as a mechanism fot dispute resolution in Islamic law
- Tez No: 969429
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA AVCI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Hukuk, Religion, Law
- Anahtar Kelimeler: Kesin hüküm, Tahkim, İcrailik, İslam hukuku, İslam muhakeme hukuku, Final judgement, Arbitration, Enforceable, Islamic law, Islamic judgement law
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsan, tabiatı gereği sosyal bir varlıktır. İnsanlar arasındaki menfaat çatışmaları ise sosyal hayatın doğal bir parçasıdır. Bu çatışmalar sebebiyle oluşan uyuşmazlıkların, toplumsal bağları zedelemeden çözülmesi bireysel ve ticari ilişkilerin gelişimi için mühimdir. Taraflar arasındaki ilişkileri korumayı, onarmayı ve güçlendirmeyi amaçlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yolları bu bağlamda daha müspet sonuç verir. İslam hukukunda, devlet yargısına alternatif yöntemler; bu fikir etrafında hem kurumsal olarak incelenmiş hem de uygulamada yaygın biçimde kullanılmıştır. İslam hukukunun temel kaynakları incelendiğinde, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının teorik ve pratik temelinin tahkim kurumu etrafında şekillendiği görülür. İslam hukukunda mahkeme bağlantılı tahkimi inceleyen bu çalışmada, İslami tahkimin niteliği, yargılama usulü ve güncel uygulamaları incelenmiştir. Klasik fıkıh eserlerinden elde edilen veriler, Türk hukukunda düzenlenen tahkim kurumunun sistematiğine göre tasnif edilmiştir. Çalışma kapsamında incelenen tahkim sistemi, Hanefî fıkıh eserlerine göre hazırlanan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye ve Usûl-i Muhâkeme-i Hukûkiyye Kanûn-i Muvakkati'ndeki düzenlemelere dayanmaktadır. Bu çerçevede, hakem kararı kesin hüküm ifade etmez, ancak yetkili mahkeme tarafından icra edilebilirlik şerhi verildikten sonra ilam haline getirilir. Yetkili mahkemeye arz edilmemiş bir hakem kararının sulh sözleşmesi niteliğinde olduğu kabul edilir. Bu yaklaşımın, pozitif hukuk terminolojisindeki mahkeme dışı sulh sözleşmesine karşılık geldiği görülür. Hakem kararının, mahkeme tarafından onaylanarak icra edilebilir kılınması ise; mahkeme dışı sulh sözleşmesine, icra edilebilirlik şerhi verilmesi olarak değerlendirilebilir. Osmanlı hukuk sistemindeki tahkim sisteminin bir benzeri, Birleşik Krallık'ta yürürlükte olan 1996 Tahkim Kanunu'nda da görülmektedir. Tahkimin esasına uygulanacak hukuk bakımından dini kuralların tercih edilmesinin mümkün olduğu bu sistemde hakem kararı doğrudan icra edilebilir olmayıp, yetkili mahkemenin onayı ile cebri icraya konu olmaktadır. Bu düzenlemelere göre, uzun süredir hizmet veren İslami tahkime karşı birçok kampanya yürütülmüş; ancak İslami tahkim uygulaması günümüze kadar ulaşmıştır.
Özet (Çeviri)
The human being is a social creature, and conflicts of interest among individuals are a natural component of social life. It is therefore crucial that disputes arising from such conflicts be resolved without fraying social bonds, so as to foster the development of personal and commercial relations. In this respect, alternative dispute resolution (ADR) mechanisms that aim to preserve, repair, and strengthen the parties' relationships tend to yield more favorable outcomes. Within Islamic law, alternatives to stata adjudication have been both systematically theorized and widely employed in practice around this idea. A review of the primary sources of Islamic law shows that the theoretical and practical foundations of ADR turn around the institution of arbitration. This study examines the nature of Islamic arbitration, its procedural framework, and its contemporary applications. Data drawn from classical fiqh works are classified according to the classification of modern law. The arbitration mechanism analyzed herein is grounded in the provisions of the Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye (Ottoman Code of Civil Law) and the Usûl-i Muhâkeme-i Hukukiyye Kanûn-i Muvakkati (Ottoman Code of Civil Procedure), both prepared in accordance with Hanafi fiqh. In this framework, an arbitral award does not constitute a res judicata; it is transformed into an an enforceable judgment only after the competent court issues an enforcement order. An arbitral awrd not submitted to the competent court is deemed to have the character of a settlement agreement. This approach corresponds, in the terminology of positive law, to an out-of-court settlement. A similar arrangement is found in the UK Arbitration Act 1996, under which religious norms may be chosen as the substantive law of the arbitration; in the system, arbitral awards are not directly enforceable, but become subject to compulsory enforcement only upon approval by the competent court. Against this regulatory backdrop, Islamic arbitration–long in operation–has faced numerous campaigns; nevertheless, the practice has endured to the present day.
Benzer Tezler
- İslam ülkelerinde uluslararası insan hakları hukukunun yürürlüğe konulması ve uygulanması; problemler ve beklentiler
The enforcement & implementation of international human rightslaw in Islamic countries; problems and prospects
SYED MUHAMMAD FARRUKH BUKHARI
- Kamu hizmetlerinin süreklilik ve düzenlilik ilkesi
The principle of continuity and regularity of public services
M. GÖZDE ATASAYAN
- İsviçre-Türk Borçlar Hukukuna göre sözleşmenin kurulmasında yanılma
Mistake in the formation of contract under the Swiss-Turkish Law of Obligations
ERHAN KANIŞLI
- Çağdaş Suriye nesrinde siyasî hapishane edebiyatı üzerine eleştirel bir bakış
The literature of political prisons in contemporary Syrian prose analytical prepective
ABDOLGADER MOHAMED ALİ
Yüksek Lisans
Arapça
2014
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. FİKRET ARSLAN
