Osmanlı idaresinde Bağdat Kalesi (1700-1800)
The Baghdad Citadel under Ottoman administration (1700-1800)
- Tez No: 969784
- Danışmanlar: PROF. DR. CEMAL ÇETİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Irak-Bağdat, Osmanlı arşivi, İç kale, Iraq-Baghdad, Ottoman archive, Citadel
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeniçağ Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin doğu sınırındaki stratejik kalelerinden biri olan Bağdat Kalesi'nin XVIII. yüzyıldaki askerî, idarî ve lojistik yapısını incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, kalenin fiziki tahkimatı, yönetim ve askerî organizasyonu, iaşe ve mühimmat temini ile Osmanlı-İran (Safevî) mücadelesinde üstlendiği rolü bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koymaktır. Bu bağlamda kale ile çevresindeki Bağdat şehrinin sosyo-ekonomik yapısı da değerlendirilmiştir. Çalışmada Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ne ait mevacib, mühimmat, müfredat ve tamirat defterleri başta olmak üzere birincil kaynaklardan geniş ölçüde yararlanılmış; ayrıca kronikler, seyahatnameler ve modern literatür ile konu desteklenmiştir. Tablo, grafik ve eklerde sunulan verilerle askerî sınıfların mevcudu, maaşları, iaşe kalemleri ve mühimmat dökümleri ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Bağdat Kalesi'nde yeniçeriler, cebeciler, topçular, gönüllüyan ve diğer birliklerin düzenli bir teşkilat yapısı içinde görev yaptığını; kale iaşesinin Diyarbakır, Birecik ve Rıdvaniye hattı üzerinden sağlandığını; top, havan ve şâhî gibi ateşli silahların düzenli şekilde tedarik edildiğini göstermektedir. Ayrıca Nadir Şah'ın 1733 ve 1743 yıllarında gerçekleştirdiği kuşatmalarda kalenin savunma fonksiyonunun Osmanlı-İran (Safevî) rekabetinde belirleyici bir unsur olduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, XVIII. yüzyılda Bağdat Kalesi yalnızca askerî bir üs değil, aynı zamanda Osmanlı'nın doğu siyasetinde otoriteyi temsil eden bir idarî ve lojistik merkez konumundadır. Bu yönüyle çalışma hem Osmanlı askerî tarihi hem de sınır bölgeleri araştırmaları açısından literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmakta ve Osmanlı-Safevî ilişkilerinin anlaşılmasına özgün katkılar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the military, administrative, and logistical structure of the Baghdad Fortress, one of the Ottoman Empire's strategic strongholds on its eastern frontier, during the eighteenth century. The primary aim of the research is to present a comprehensive analysis of the fortress's physical fortifications, administrative and military organization, supply and ammunition provisions, as well as its role in the Ottoman-Safavid conflict. In this context, the socio-economic structure of the city of Baghdad and its surrounding environment is also evaluated. The study makes extensive use of primary sources, particularly the salary (mevacib), ordnance, inventory, and repair registers preserved in the Ottoman Archives of the Prime Ministry. These sources are further supported by chronicles, travel accounts, and modern scholarship. The data presented in the tables, graphs, and appendices provide a detailed analysis of the strength and pay of military corps, provisions, and records of ammunition. The findings reveal that janissaries, armorers (cebecis), artillerymen, gönüllüyan, and other units operated within a well-structured military organization at the Baghdad Fortress; that provisions for the garrison were supplied along the Diyarbakır-Birecik-Rıdvaniye route; and that artillery pieces such as cannons, mortars, and şâhî guns were regularly procured. Moreover, the fortress's defensive function proved decisive during Nadir Shah's sieges in 1733 and 1743, highlighting its crucial role in the Ottoman–Safavid rivalry. In conclusion, during the eighteenth century, the Baghdad Fortress functioned not merely as a military base but also as an administrative and logistical hub embodying Ottoman authority in its eastern policy. In this respect, the study fills a significant gap in the literature on Ottoman military history and frontier studies, offering original contributions to the understanding of Ottoman-Iranian (Safavid) relations.
Benzer Tezler
- Mustafa Zihni Paşa'nın hayatı ve siyasî görüşleri
Mustafa Zihni Pasha's life and political views
EDİP BUKARLI
- Osmanlı idaresinde Bağdat (1638-1650)
Baghdad in the Ottoman administration (1638-1650)
HEMN MOHAMMED QADIR
- Seyahatnamelerde Bağdat
Baghdad in Travel Books
BÜŞRA GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
TarihFırat Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SIDDIK ÜNALAN
- Irak Türkmenleri ( 1918-1926 )
Türkmens Of Iraq ( 1918-1926 )
SELAMİ SAYGIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
TarihEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTarih Bölümü
YRD. DOÇ. DR. MEHMET KAYIRAN