Okul öncesi dönemi çocuklarında ekran bağımlılığının yeme davranışı üzerine etkisi ve ebeveyn tutumlarının yeri
The effect of screen addiction on eating behavior in preschool children and the role of parental attitudes
- Tez No: 969839
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SANEM NEMMEZİ KARACA
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Ekran bağımlılığı, Yeme davranışı, Screen addiction, Eating behaviour
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Aile Hekimliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Okul öncesi çocukluk dönemi hem sağlıklı beslenme alışkanlıklarının hem de dijital medya ile ilişkili davranış kalıplarının şekillendiği kritik bir gelişimsel evredir. Bu çalışmada çocukların problemli medya kullanımının yeme davranışları üzerine etkisi ve ebeveyn tutumlarının bu süreçteki rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Kesitsel tanımlayıcı tarzdaki bu çalışma bir aile sağlığı merkezine kayıtlı 4-6 yaş arası 358 çocuğun ebeveyni üzerinde yürütülmüştür. Veriler sosyo-demografik form, Problemli Medya Kullanım Ölçeği-Kısa Formu, Çocuklarda Yeme Davranışı Anketi ve Ebeveyn Tutum Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği aracılığıyla toplanmıştır. Analizlerde SPSS 26 programı kullanılarak, p<0,05 anlamlı kabul edilmiştir. Problemli medya kullanımı ile ebeveyn tutumları arasındaki ilişkiler incelendiğinde; otoriter (r=0,325) ve izin verici (r=0,223) tutumlarla pozitif, demokratik tutumla (r=-0,119) negatif yönde anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0,05). Problemli medya kullanımının, çocukların yeme davranışları üzerine hem doğrudan hem de ebeveyn tutumları aracılığıyla dolaylı etkiler oluşturduğu gözlenmiştir. Yemek seçiciliği alt boyutu üzerine herhangi bir etki bulunmamıştır. Problemli medya kullanımının gıdadan keyif almayı doğrudan ve negatif yönde etkilediği belirlenmiştir. Duygusal aşırı yeme ve duygusal az yeme üzerine etkilerin, sadece ebeveyn tutumları üzerinden dolaylı olarak gerçekleştiği izlenmiştir. İçme tutkusu, tokluk heveslisi ve yavaş yeme alt boyutlarında hem doğrudan hem dolaylı anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Otoriter ve izin verici ebeveyn tutumlarının çocuklarda duygusal aşırı yeme, duygusal az yeme ve yavaş yeme alt boyutlarında anlamlı dolaylı etkiler yarattığı görülmüştür. Ayrıca otoriter tutumun, gıda heveslisi ve tokluk heveslisi alt boyutlarında da pozitif yönde aracılık etkisi bulunmuştur. Buna karşın demokratik tutumun sadece tokluk heveslisi alt boyutunu negatif yönde dolaylı olarak etkilediği izlenmiştir. İçme tutkusu alt boyutu üzerinde ebeveyn tutumları sınırlı düzeyde aracılık etmektedir. Aşırı koruyucu tutumun aracılık etkisi istatistiksel açıdan anlamlı bulunmamıştır. Çalışmamız okul öncesi dönemde problemli medya kullanımının çocukların yeme davranışlarını yalnızca doğrudan etkiler yoluyla değil, ebeveyn tutumlarının yönlendirici kritik etkileri ışığında şekillendirdiğini göstermiştir. Dengeli, yeterli ve sağlıklı beslenmenin temellerinin atıldığı bu yaş grubunda, doğru bireysel beslenme motivasyonu oluşturmada koruyucu müdahaleleri içeren aile temelli destekleyici programların geliştirilmesi önerilir.
Özet (Çeviri)
The preschool period represents a critical developmental stage during which both healthy eating habits and digital media–related behavioral patterns are established. The present study aimed to examine the impact of children's problematic media use on eating behaviors and the mediating role of parental attitudes in this process. This cross-sectional descriptive study was conducted with 358 parents of children aged 4-6 years registered at a family health center. Data were collected through face-to-face interviews using a sociodemographic form, the Problematic Media Use Measure–Short Form, the Children's Eating Behaviour Questionnaire, and the Parental Attitude Scale. Statistical analyses were performed using SPSS 26, with a significance level set at p<0.05. Correlation analyses revealed significant positive associations between problematic media use and authoritarian (r=0.325) and permissive (r=0.223) parental attitudes, while a significant negative association was found with democratic attitudes (r=-0.119) (p<0.05). Problematic media use was observed to exert both direct and indirect effects (through parental attitudes) on children's eating behaviors. No significant association was found with the food fussiness subscale, whereas enjoyment of food was directly and negatively affected by problematic media use. Emotional overeating and emotional undereating were influenced only indirectly via parental attitudes. For the food responsiveness, satiety responsiveness, and slowness in eating subscales, both direct and indirect associations were identified. Authoritarian and permissive parenting attitudes were found to mediate emotional overeating, emotional undereating, and slowness in eating, while authoritarian attitudes also showed a positive mediating effect on food responsiveness and satiety responsiveness. In contrast, democratic attitudes exerted a negative indirect effect only on satiety responsiveness, and parental attitudes demonstrated limited mediation on the desire to drink. Overprotective attitudes did not exhibit a statistically significant mediating effect. Overall, the findings suggest that in the preschool period, problematic media use influences children's eating behaviors not only directly but also through the critical shaping role of parental attitudes. The results highlight the need for family-based preventive and supportive programs to foster appropriate individual eating motivation and promote balanced, adequate, and healthy nutrition during this formative period.
Benzer Tezler
- Ebeveyn ve öğretmen perspektifinden okul öncesi dönem çocuklarında ekran kullanımının değerlendirilmesi
Evaluation of screen use in preschool children from the perspective of parents and teachers
MELİKE KARACAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiMuş Alparslan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YAVUZ KOŞAN
- Okul öncesi dönem çocuklarında dijital ekran bağımlılığının akran zorbalığına etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of digital screen addiction on peer bullying in preschool children
MERVE BAYIRLI YAYLALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimAkdeniz ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEGÜMHAN YÜKSEL
- 2-5 yaş arası erken çocukluk döneminde ekran bağımlılığı ve ebeveynlerinin kaygı durumunun incelenmesi
Investigation of screen addiction in early childhood between 2-5 years and anxiety status of parents
ESENGÜL KARAMAHMUTOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Hemşirelikİnönü ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMRİYE HİLAL YAYAN
- Dijital oyun oynayan çocuklarla oyun oynayan çocukların karşılaştırılması: Okul öncesi dönemindeki çocuklarda teknoloji (Telefon, televizyon, tablet, internet) bağımlılığının çocuk oyunlarındaki dikkat süresi ve hatırlama gücüne etkisi
A comparison of children who play digital games and children who play non-digital games: The effect of technology (Phone, television, tablet, internet) addiction on the attention span and recall capacity in children's games in preschool children
HİLAL KOCA
- Annelerdeki sosyal medya bağımlılığının okul öncesi dönemdeki çocuklarda anne çocuk ilişkisine etkisi
The impact of maternal social media addiction on the mother–child relationship in preschool children
TUĞÇE KIRATLI SÖKMEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSivas Cumhuriyet ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YELTEKİN DEMİREL