İçselleştirme bozukluklarına tanılar üstü yaklaşım: Bilişsel yatkınlık, nörotisizm ve yaşam olayları arasındaki ilişkilerin incelenmesi
A transdiagnostic approach to internalizing disorders: Examination of the relationships among cognitive vulnerability, neuroticism, and life events
- Tez No: 970254
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CENNET ŞAFAK ÖZTÜRK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tanılar üstü yaklaşım, farklı psikopatolojilerin ortak etiyolojik ve sürdürücü süreçlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, depresyon ve anksiyete bozuklukları en sık incelenen ruhsal bozukluklar arasında yer almakta ve Hierarchical Taxonomy of Psychopathology (HiTOP) modelinde de içselleştirme ortak kümesinde sınıflandırılmaktadır. Bu tez çalışmasının temel amacı, içselleştirme bozuklukları olarak ele alınan depresyon ve anksiyete bozukluklarında etkili olan ortak risk faktörlerini tanılar üstü bir bakış açısıyla incelemektir. Depresyon ve anksiyete bozukluklarında bilişsel yatkınlıklar önemli bir ortak risk faktörü olarak öne çıkmakta olup, başlıca bilişsel yatkınlıklar arasında belirsizliğe tahammülsüzlük, ruminasyon, olumsuz değerlendirilme korkusu, anksiyete duyarlılığı, fonksiyonel olmayan tutumlar ve olumsuz bilişsel stil bulunmaktadır. İçselleştirme bozuklukları kapsamında psikopatolojilerin gelişiminde olumsuz yaşam olayları ve nörotisizm kişilik boyutunun da önemli rol oynadığı görülmektedir. Bu doğrultuda tez çalışması, olumsuz bilişsel stilin Türk kültürüne uygun şekilde ölçülmesini ve bilişsel yatkınlıkların ortak bir faktör olarak yapılandırılabilirliğinin test edilmesinin yanı sıra olumsuz yaşam olayları, nörotisizm ve bilişsel yatkınlıklar ile içselleştirme bozuklukları arasındaki ilişkileri daha derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Tezin birinci çalışmasında, Türkiye'de geçerlik ve güvenirlik çalışması bulunmayan Bilişsel Stil Ölçeği-Kısa Formu'nun Türkçe'ye uyarlaması gerçekleştirilmiş, psikometrik özellikleri incelenmiştir. Bu kapsamda, 374 katılımcıdan elde edilen verilerle yapılan analizler sonucunda ölçeğin Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir biçimde kullanılabileceği ortaya konulmuştur. Tezin ikinci çalışması ise içselleştirme bozuklukları tanısı almış 200 katılımcıdan oluşan klinik örneklemle yürütülmüştür. İçselleştirme bozuklukları kapsamında majör depresyon bozukluğu, yaygın anksiyete bozukluğu, sosyal fobi ve panik bozukluk belirtileri ele alınmıştır. Çalışmada Yaşam Olayları Ölçeği, Beş Faktör Kişilik Envanteri Kısa Form-Duygusal Tutarsızlık Boyutu, Bilişsel Stil Ölçeği-Kısa Form, Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği, Ruminatif Tepki Ölçeği, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Anksiyete Duyarlılığı İndeksi-3, Olumsuz Değerlendirilme Korkusu Ölçeği Kısa Form, Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği, Panik-Agorafobi Ölçeği-Gözlemci Formu, Hamilton Anksiyete Ölçeği ve Hamilton Depresyon Ölçeği kullanılmıştır. Regresyon analizleriyle bilişsel yatkınlık, nörotisizm ve olumsuz yaşam olayları ile içselleştirme bozuklukları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Yapısal Eşitlik Modeli kullanılarak söz konusu altı bilişsel yatkınlık faktörü tek bir gizil bilişsel yatkınlık değişkeni altında modellenmiş olup, bilişsel yatkınlık ve nörotisizmin içselleştirme bozuklukları belirtileri üzerindeki yordayıcı rolü test edilmiştir. Bulgular, bilişsel yatkınlıkların, nörotisizm ve olumsuz yaşam olaylarının içselleştirme bozuklukları ile ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Son olarak, çalışmanın bulguları alan yazın çerçevesinde tartışılmış, çalışmanın önemi ve sınırlılıklarına değinilerek gelecek araştırmalar için önerilerde bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The transdiagnostic approach aims to investigate the shared etiological and maintaining processes underlying different psychopathologies. In this context, depression and anxiety disorders are among the most frequently studied mental disorders and are classified within the internalizing disorder cluster in the (Hierarchical Taxonomy of Psychopathology) HiTOP model. The primary objective of this thesis is to examine, from a transdiagnostic perspective, the common risk factors involved in depression and anxiety disorders, which are considered internalizing disorders. Cognitive vulnerabilities stand out as significant shared risk factors in depression and anxiety disorders. The primary cognitive vulnerabilities include intolerance of uncertainty, rumination, fear of negative evaluation, anxiety sensitivity, dysfunctional attitudes, and negative cognitive style. Furthermore, negative life events and the personality dimension of neuroticism also play an important role in the development of psychopathologies within the scope of internalizing disorders. In line with this, the thesis aims to adapt the measurement of negative cognitive style to be culturally appropriate for the Turkish context, to test whether cognitive vulnerabilities can be modeled as a common latent factor, and to examine in greater depth the relationships between negative life events, neuroticism, cognitive vulnerabilities, and internalizing disorders. In the first study of the thesis, the Cognitive Style Questionnaire-Short Form, for which there had previously been no validity and reliability study in Turkey, was adapted into Turkish and its psychometric properties were examined. Based on analyses conducted with data from 374 participants, the scale was found to be a valid and reliable instrument for use in the Turkish sample. The second study of the thesis was carried out with a clinical sample consisting of 200 participants diagnosed with internalizing disorders. Within the scope of internalizing disorders, symptoms of major depressive disorder, generalized anxiety disorder, social phobia, and panic disorder were examined. The study utilized the Life Events Scale, Big Five Personality Inventory-Short Form, Cognitive Style Questionnaire-Short Form, Dysfunctional Attitudes Scale, Ruminative Response Scale, Intolerance of Uncertainty Scale, Anxiety Sensitivity Index-3, Brief Fear of Negative Evaluation Scale, Liebowitz Social Anxiety Scale, Panic-Agoraphobia Scale-Observer Form, Hamilton Anxiety Rating Scale, Hamilton Depression Rating Scale. Regression analyses were conducted to examine the relationships among cognitive vulnerabilities, neuroticism, negative life events, and internalizing disorders. Additionally, Structural Equation Modeling (SEM) was employed to model the six cognitive vulnerability factors under a single latent cognitive vulnerability variable, and to test the predictive roles of cognitive vulnerability and neuroticism on symptoms of internalizing disorders. The findings revealed significant associations between cognitive vulnerabilities, neuroticism, negative life events, and internalizing disorders. Finally, the results were discussed within the context of the existing literature, highlighting the significance and limitations of the study and offering recommendations for future research.
Benzer Tezler
- Epizodik migren tanısı olan ergenlerde ağrıyla başa çıkma stratejileri üzerinde ebeveynlerin ve içe yönelim sorunlarının rolü
The role of parents and internalizing problems on pain coping strategies in adolescents diagnosed with episodic migraine
OZAN KAYAR
- Tıkınırcasına yeme davranışı olan ergenlerde klinik özellikler ile dinlenme durumu fMRI bulgularının değerlendirilmesi
Evaluation of clinical features and resting state fMRI findings in adolescent with binge eating
BÜŞRA ARSLAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Psikiyatriİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMED TAYYİB KADAK
- Çevresel etkenlerin psikopatoloji üzerine etkilerinin transdiagnostik faktörler bağlamında ele alınması
The effects of environmental factors on psychopathology in the context of transdiagnostic factors
FUAD BASHIROV
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
PsikolojiAnkara ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MERAM CAN SAKA
- 18-30 yaş arasındaki bireylerde beden imajının sosyal medya kullanımı, sosyal görünüş kaygısı ve yeme tutumuna etkisinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Social media use of body image in individuals aged 18-30, an investigation of the effects of social appearance anxiety and eating attitudes in terms of various veriables
GAMZE KARAKAŞ KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
PsikolojiUfuk ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAHŞAN BALAMİR BEKTAŞ
- Yetişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu bulunan hastalarda sosyal medya bağımlılığı ve erteleme davranışı
Social media addiction and procrastination behavior in adult patients with attention deficit hyperactivity disorder
HAVVA IŞIK UÇAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiBezm-İ Alem Vakıf ÜniversitesiSinir Bilimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERDA USLU
DOÇ. DR. ÖZGE KILIÇ