Ferit Kam'da kelamî düşünce
Teological thought in Ferit Kam
- Tez No: 970267
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET CÜNEYT GÖKÇE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Harran Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Ferit Kam'ın geniş ve kapsamlı eserleri ve şiirlerinde ifade ettiği kelâmî görüşler bir araya getirilip İlahiyyat, Nübüvvât ve Sem'iyyât konuları açısından değerlendirilmiştir. Ferit Kam, ömrü okumak ve araştırmalarla geçen simyadan kimyaya, astrolojiden tarihe, kelamdan tasavvufa, edebiyattan felsefeye kadar çok çeşitli alanlarda çalışmalar yürütmüştür. Bu özelliği onun düşüncelerinin çeşitlenmesine katkıda bulunmuştur. Ferit Kam'ın öncelikle hayatı ve düşüncelerinin şekillenmesindeki önemli etkenler incelenmiş; Onun eserlerinden istifade edilmiş, kelamî düşünceleri kelam alanındaki temel üç konu bağlamında ele alınmış, onun üzerinde durduğu önemle durduğu vahdet-i vücut kavramı da bu konular çerçevesinde açıklanmaya çalışılmıştır. Ferit Kam dönemini ve sonraki dönemleri etkileyen bir şair, yazar ve mütefekkir olduğu belirtilmiştir. Özellikle Mehmed Âkif Ersoy ile olan dostluğu ve onun teşvikleri, Kam'ın yazı hayatına adım atmasında önemli rol oynamıştır. Kam, Sırat-ı Müstakîm ve Sebilü'r-Reşâd dergilerinde kaleme aldığı“Musâhabe”başlıklı yazılarında dinî ve felsefî konulara açıklık getirmeye çalışmış, Batı düşüncesinin eksikliklerini ve dinî konulara dair derinlikli düşüncelerini anlaşılır bir dille ifade etmiştir. Bu yazılarında Vahdet-i Vücûd, panteizm, felsefî sistemler, tasavvuf, sudurculuk, cevherler, arazlar, zaman, mekân, ayan-ı sabite, ezelîlik ve ebedîlik gibi konuları bir arada değerlendirmiştir. Kam'ın düşüncelerini etkileyen önemli şahsiyetler arasında Mehmet Akif Ersoy'un yanı sıra Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Ahmed Celâleddin Dede ve Abdülaziz Mecdî Efendi gibi tasavvufî şahsiyetler yer almaktadır. Özellikle Mevlânâ'nın Mesnevî'si, Kam'ı düşünsel buhranlardan kurtaran bir eser olarak belirtilir. Ayrıca Abbas Halim Paşa'nın teşvikleriyle gerçekleştirdiği Avrupa seyahati ve bu seyahatin gözlemlerini aktardığı“Avrupa Mektupları”adlı eseri, onun Doğu-Batı farklılaşması, Avrupalılaşma ve Müslüman toplumlarının terakki anlayışlarına dair sosyolojik bir bakış açısı geliştirmesine yardımcı olmuştur. Kam, Avrupa'daki çalışma, üretim, düzen ve hızın, teknik kalkınmanın temelini oluşturduğunu ve eğitimin yaygınlığını dikkatle gözlemlemiştir. Kelam ilmi açısından Kam'ın görüşleri, usûl-i selâse/İlahiyyat, Nübüvvât ve Sem'iyyât başlıkları altında incelenmektedir. Kam, kelam ilmini“İslam itikadının ana direğinin özüne inme”olarak tanımlamış ve kelâmın nakle dayanmakla birlikte akla daha fazla dayanması gerektiğini vurgulamıştır. İlahiyyat bahsinde Kam'ın varlık, yaratıcı, zât, din, inkâr psikolojisi, monad teorisi, ilahi birlik, optimizm ve pesimizm, maddenin mahiyeti, materyalizm, panteizm, şer meselesi, cevher ve arazlar gibi konulara değindiği belirtilmiştir. Kam'ın varlık anlayışında, âlemde hudûs ve kıdem, hareket ve sükûn, kemal ve noksan gibi zıtlıkların bulunduğunu ifade etmesi dikkat çekicidir. Özellikle cevher ve araz kavramları üzerinden varlığı açıklamış, ruhun kendi varlığının en güçlü delili olduğunu savunmuştur. Kam'a göre cevher, kendi başına var olabilen bir şeyken, araz var olmak için başkasına ihtiyaç duyan bir niteliktir. Onun için kâinattaki tüm varlıklar, kendi başlarına değil, Cenâb-ı Hakk'ın varlığı ile kaimdir. Bu bağlamda, Kam'ın insanı“büyük bir âlem toplanmış küçük bir cisim”olarak görmesi, onun tasavvufî ve felsefî bakış açısını yansıtmaktadır. İnsan, akıl ve şuur emanetleriyle yaratılmış, geçmiş ve geleceğe bakan yönleriyle varoluşsal soruları sormaya yönelen bir varlıktır. Bu soruların başında ise“Nereden geldim? Neredesin? Nereye gideceksin?”soruları gelir. Kam'ın kelamî görüşlerinin merkezinde yer alan Vahdet-i Vücûd kavramı,“tek ve bir olan varlık”anlamını taşır. Kam, bu kavramı Doğu ve Batı felsefecileri ile mutasavvıfların fikirlerini karşılaştırarak değerlendirmiş ve kendi eserlerinde bu konuya sıkça yer vermiştir. Bu çalışma, Ferit Kam'ın kelam ve felsefi görüşlerinin farklı yönleriyle okuyuculara bilgi sağlaması açısından önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This study brings together and evaluates the kalamic views expressed by Ferit Kam in his extensive and comprehensive works and poems, specifically in terms of Ilahiyyat (Divinity), Nübüvvat (Prophethood), and Sem'iyyat (Audibles/Eschatology). Ferit Kam, whose life was dedicated to reading and research, conducted studies in a wide range of fields, from alchemy to chemistry, astrology to history, kalam to Sufism, and literature to philosophy. This characteristic contributed to the diversification of his thoughts. Firstly, Ferit Kam's life and the significant factors that shaped his ideas were examined. His works were utilized, and his kalamic thoughts were discussed within the context of the three main topics in the field of kalam. The concept of Vahdet-i Vücud (Unity of Existence), which he emphasized greatly, was also explained within this framework. It is stated that Ferit Kam was a poet, writer, and thinker who influenced his own period and subsequent ones. Especially his friendship with Mehmed Âkif Ersoy and Ersoy's encouragements played a significant role in Kam's entry into the world of writing. In his articles titled“Musâhabe”published in the journals Sırat-ı Müstakîm and Sebilü'r-Reşâd, Kam sought to clarify religious and philosophical issues, expressing the shortcomings of Western thought and his profound ideas on religious subjects in an understandable language. In these writings, he discussed topics such as Vahdet-i Vücûd, pantheism, philosophical systems, Sufism, emanationism, substances, accidents, time, space, fixed archetypes (ayan-ı sabite), eternality, and everlastingness. Among the significant figures who influenced Kam's thoughts, in addition to Mehmet Akif Ersoy, were Sufi personalities such as Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Ahmed Celâleddin Dede, and Abdülaziz Mecdî Efendi. Mevlânâ's Masnavi, in particular, is noted as a work that rescued Kam from intellectual crises. Furthermore, his European journey, undertaken with the encouragement of Abbas Halim Pasha, and his work“Avrupa Mektupları”(Letters from Europe), which conveyed his observations from this journey, helped him develop a sociological perspective on the differentiation between East and West, Europeanization, and the understanding of progress in Muslim societies. Kam carefully observed that work, production, order, speed, and widespread education in Europe formed the basis of technical development. From the perspective of kalamic science, Kam's views are examined under the headings of Usûl-i Selâse / Ilahiyyat, Nübüvvat, and Sem'iyyat. Kam defined kalam as“delving into the essence of the main pillar of Islamic belief”and emphasized that while kalam relies on transmitted knowledge (naql), it should rely more on reason (aql). In the section on Ilahiyyat, it is stated that Kam touched upon topics such as existence, the creator, divine essence (dhāt), religion, the psychology of denial, monad theory, divine unity, optimism and pessimism, the nature of matter, materialism, pantheism, the problem of evil, and substances and accidents. It is noteworthy that Kam expressed that the world contains contradictions such as origination (hudûs) and pre-eternity (qidam), motion and stillness, perfection and imperfection within his understanding of existence. He particularly explained existence through the concepts of substance (jawhar) and accident (arad), arguing that the soul is the strongest evidence of its own existence. According to Kam, a substance is something that can exist on its own, while an accident is a quality that needs something else to exist. For him, all beings in the universe subsist not on their own, but through the existence of Allah. In this context, Kam's view of human beings as“a large world gathered in a small body”reflects his Sufi and philosophical perspective. Humans, created with the trusts of reason and consciousness, are beings who, with their gaze upon the past and future, are inclined to ask existential questions. Foremost among these questions are:“Where did I come from? Where are you? Where will you go?”The concept of Vahdet-i Vücûd, central to Kam's kalamic views, means“the single and one existence.”Kam evaluated this concept by comparing the ideas of Eastern and Western philosophers and Sufis and frequently included it in his own works. This study is important for providing readers with information on various aspects of Ferit Kam's kalamic and philosophical views.
Benzer Tezler
- Ferit Kam'da varlık ve tanrı
Being and god in Ferit Kam
DENİZ BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VAHDETTİN BAŞCI
- Türk muhafazakârlığının modernleşme algısı içinde bir bilge: Ömer Ferid Kam (1864-1944)
A sage in the modernization perception of Turkish conservatizm: Ömer Ferid Kam (1864-1944)
HANZALLA KÖLGE
- Klasik kemençe tavrının Tanburi Cemil Bey'den günümüze kadar uğradığı değişimler
The changes of the classical kemençe style from Tanburi Cemil Bey to the present day
ABDURRAHMAN ÖZSAĞIR
Doktora
Türkçe
2024
MüzikBursa Uludağ Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMET ZİNNUR KANIK
- Güzel sanatlar liselerinde tanbur eğitimine yönelik eğitmen görüşlerinin incelenmesi
Investigation of teacher opinions on tanbur education in fine arts high school
HASAN KOÇAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
MüzikAfyon Kocatepe ÜniversitesiTürk Sanat Müziği Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞHAN ADAR
- 20. yüzyılda klasik Türk müziği enstrümanları ve icracıları hakkında genel bir değerlendirme
A General analysis of twentieth century classical Turkish music, instruments and performens
NEVA ÖZGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ. İHSAN ÖZGEN