Erken Cumhuriyet Döneminden günümüze çok aileli konut bloklarında dolaşım mekânının değişimi
The transformation of circulation spaces in multi-unit housing blocks from the Early Republican Period to the present
- Tez No: 970871
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZGÜR BİNGÖL, DOÇ. DR. EMRE ALTÜRK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Çok Aileli Konut Blokları, Kat Planı, Dolaşım Mekânı, Birim Konut, Tipolojik Analiz, Apartman, Erken Cumhuriyet Dönemi, Kentsel konut, Konut mimarisi, Konut planlaması, Konut tasarımı, Modernleşme, Multi-family Apartment Blocks, Floor Plan, Circulation Space, Housing Unit, Typological Analysis, Apartment, Early Republican Period, Urban housing, Housing architecture, Housing planning, Housing design, Modernization
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bina Bilgisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışma, toplu konut planlamasında konut bloğunda konut birimlerine ve konut birimi iç düzeninde alt mahallere ulaşmayı sağlayan mekanları konu edinmektedir. Dolaşım (sirkülasyon) alanları olarak tanımlanan söz konusu mekânlara, salt geçiş alanları olarak yaklaşılması neticesinde ortaya çıkan sorunlara ve kullanılamayan potansiyellere odaklanmaktadır. Erken Cumhuriyet döneminden günümüze kentlerimizde baskın konut tipolojisi olan, birden çok aileyi barındıran katlı konut bloklarının normal (tekrar eden) kat planlarının incelendiği çalışmada, geleneksel dünyadan günümüze konut planlamasında sürekliliği olan bir mekân olarak dolaşım mekânının sözü edilen tipolojideki dönüşümü ortaya konmaktadır. Çalışma, 1930-2024 yılları arasında Mimarlık, Arkitekt, Ege Mimarlık, Yapı, Tasarım, Mimar, Arredamento Mimarlık, XXI, Betonart, Mimarlar Derneği Mimarlık ve Serbest Mimar dergilerinde basılmış ve inşa edilmiş 136 adet projeyi kapsar. İncelenen 136 adet projede yer alan 147 adet çok aileli katlı konut bloğundan oluşan veri seti, konut blokları ve birimlerine ait alansal-oransal istatistiki değerlerin tespitini sağlarken, blok ve birim konut planlarında olmak üzere iki farklı ölçekte yapılan değerlendirmelerle dolaşım mekânlarının planlama eğilimlerini/tercihlerini tespit eder. Blok planlaması üzerinden elde edilen veriler dikkate alındığında, Erken Cumhuriyet döneminden günümüze konut bloklarında düşey dolaşım sisteminin baskın tipoloji olarak kullanıldığı, normal kat ve dolaşım mekanı alanlarının her dönemde artış gösterdiği görülür. Yeni yönetmelikler gereği kullanılması zorunlu olan asansörler ve belirlenen asgari boyutların artmasının bir sonucu olarak dolaşım alanlarının normal kat planında kapladığı alanın son dönemde artarak, %10'a çıktığı ortaya çıkar. Bununla birlikte dolaşım mekanlarının gün ışığı ve doğal hava alma oranlarında ciddi bir düşüş olduğu; 1930-1950 döneminde incelenen blokların %94'ünde dolaşım mekanları gün ışığı ve doğal hava alma koşullarını sağlarken, 2000-2024 döneminde bu oranın %36'ya kadar gerilediği ortaya çıkar. Birim konut planlaması üzerinden elde edilen veriler dikkate alındığında, konut birimlerinde 1930-1950 döneminde baskın olan orta hol şemasının zamanla yok olduğu; 1950-1980 döneminde giriş holü+koridor ve 1980 sonrası dönemde ise koridor şemasının ağırlıklı olarak tercih edildiği görülür. Birim konut alanlarında özellikle son dönemde görülen belirgin küçülmeye paralel olarak dolaşım mekânlarının kapladığı alan da azalmıştır. Nitekim, dolaşım alanları 1930-1950 döneminde birim konut alanlarında ortalama %14'lük bir alan işgal ederken, 1980 sonrası dönemde bu oran %8'e düşer. Ayrıca 1930-1950 dönemine ait birim konutların %47'sinde dolaşım mekânlarının gün ışığı ve doğal hava alma koşullarını sağladığı, son dönemde ise bu oranın %2'ye kadar gerilediği belirlenmiştir. Ülkemizde geleneksel dönemden günümüze konut planlamasında varlığını sürdüren ve farklı dönemlerde sofa, hol ve koridor olarak farklı şekillerde adlandırılan dolaşım mekânlarının geçirdiği dönüşümün ele alındığı bu tez çalışmasıyla, günümüzde yönetmeliklerce tanımlanmış asgari ölçülerde, genellikle gün ışığından ve doğal havadan yoksun küçük holler ve/veya koridorlar şeklinde tanımlanan dolaşım mekânlarının salt geçiş rolünün ötesinde işlevinin ve potansiyelinin tespit edilmesi, işlevini yerine getirirken mekânsal ve yaşantısal kaliteyi artırması için gerekli çözümlemelerin ortaya çıkarılması hedeflenmektedir. Blok ve birim konut planlamasında farklı yaklaşımları ortaya koyan çalışmanın, bunları pratik planlama bağlamında kullanma ve dönüştürme olanağı sağlayacağı öngörülmektedir.
Özet (Çeviri)
The study focuses on the spaces within multi-unit housing planning that provide access from the housing block to individual housing units and from these units to their internal subspaces. It examines circulation spaces, which are typically described as routes of movement, by emphasizing the problems and missed potentials that emerge when they are regarded merely as transitional zones. The research examines the transformation of circulation spaces, which have sustained a continuous existence in housing planning from vernacular settlements to the present, within the prevailing housing typology in Turkish cities: multi-unit housing blocks. By analizing standart floor plans, the study demonstrates the evolution of circulation spaces within this typology. Including a total of 136 projects published and built between 1930 and 2024, and presented in architectural journals such as Mimarlık, Arkitekt, Ege Mimarlık, Yapı, Tasarım, Mimar, Arredamento Mimarlık, XXI, Betonart, Mimarlar Derneği Mimarlık and Serbest Mimar, the study creates a dataset consisting of 147 multi-family housing blocks. This dataset provides both proportional and spatial statistical evaluations of housing blocks and units. Analyses at two distinct scales-block and unit-allow recognition of planning tendencies and preferences concerning circulation spaces. Data obtained from block-level planning reveal that vertical circulation systems have continued to be the prevalent typology from the Early Republican Period to the present. Over time, both the total floor areas and the circulation areas have risen. In the most recent period, the obligatory inclusion of elevators and the extension of minimum size requirements due to revised regulations have led to circulation areas covering up to 10% of the standart floor plans. However, a notable decline is noticed in the ability of these spaces to receive daylight and natural ventilation: while 94% of the blocks analysed from 1930-1950 provided such conditions, this number drops to 36% in the 2000-2024 period. Based on the data received from unit housing plans, it is noticed that the central hall layout, which was prevalent in the 1930-1950 period, vanished over time; the entrance hall + corridor scheme was favored in the 1950-1980 period and the corridor scheme was favored in the post-1980 period. In parallel with the significant reduction in the overall size of housing units-especially in recent decades-the space assigned to circulation areas has also reduced. In fact, while circulation spaces occupied a mean of 14% of the unit floor areas in the 1930-1950 period, this percentage decreases to 8% in the post-1980 period. Moreover, it was found that in 47% of the housing units belonging to the 1930-1950 period, the circulation spaces supplied daylight and natural ventilation conditions, while this percentage decreased to 2% in the most recent period. This dissertation investigates the transformation of circulation spaces-which have continued in housing planning in Turkey from the traditional period to the present, and have been mentioned to in different periods as sofa, hall and corridor. The study's purpose is to determine the functions and potentials of circulation spaces, which today are generally characterized by regulations as narrow halls and/or corridors, commonly lacking natural light and ventilation, and usually regarded merely as transitional zones. It attempts to disclose spatial and experiential design strategied that can improve the quality of these spaces while meeting their intented purpose. By showing different strategies to block and unit housing design, the study's purpose is to provide a basis for implementing and adjusting these strategies within practical planning contexts.
Benzer Tezler
- Erken Cumhuriyet Dönemi'nden günümüze İstanbul'da değişen konut söyleminin reklamlar üzerinden analizi
Analysis of the changing housing discourse in Istanbul over advertisements from Early Republican Period to present
PINAR ŞAHİN
Doktora
Türkçe
2018
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİNAN MERT ŞENER
- Halit Femir'in (1910-1954) hayatı ve mimarlığı
Halit Femir's (1910-1954) life and architecture
BİLGE EKİN İNAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP KUBAN TOKGÖZ
- Tanzimat`tan Cumhuriyet'e İstanbul'da Latin Katolik yapıları
Latin Catholic buildings in Istanbul (From Tanzimat to Republican era)
SEZİM SEZER SEVİNÇ
Doktora
Türkçe
1997
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMRA GERMANER
- Ernest Mamboury ve İstanbul kent kimliğine katkıları
Ernest Mamboury and his contributions to Istanbul urban identity
ZEHRA ZEYNEP EDREMİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkKadir Has ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YONCA ERKAN KÖSEBAY
- 1980 sonrası Türk sineması ve Yavuz Turgul
Başlık çevirisi yok
SEDEF BAYBURTLUOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Sahne ve Görüntü SanatlarıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Sanat Dalı
PROF. CEM ODMAN