Büyüksu çayı havzasının ekosistem hizmetlerinin belirlenmesi ve peyzaj onarım açısından değerlendirilmesi
Determination of ecosystem services of the buyuksu river basin and evaluation in terms of landscape restoration
- Tez No: 970971
- Danışmanlar: PROF. DR. OSMAN UZUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Peyzaj Mimarlığı, Landscape Architecture
- Anahtar Kelimeler: Ekosistem hizmetleri, Peyzaj planlama, Ecosystem services, Landscape planning
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Düzce Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Akarsular, ekosistem hizmetlerinin sürekliliğinde temel rol oynayan dinamik doğal sistemlerdir. Su temini, habitat sağlama, taşkın düzenlemesi, su kalitesinin korunması ve biyolojik çeşitliliğin desteklenmesi gibi birçok hizmeti doğrudan veya dolaylı olarak sunarlar. Ancak kentleşme, arazi kullanımı değişiklikleri, endüstriyel ve evsel atık deşarjı, kanalizasyon hattına dönüştürme, iklim değişikliği ve habitat parçalanması gibi etkenler bu hizmetleri olumsuz yönde etkilemektedir. Bunun sonucunda akarsuların sağladığı ekosistem hizmetlerinin miktar ve kalitesinde ciddi kayıplar yaşanmakta; bu durum yalnızca ekolojik dengeyi değil aynı zamanda insan refahını da tehdit etmektedir. Bu tez çalışması, Bolu ili sınırlarında yer alan Büyüksu Çayı Havzası'nda ekosistem hizmetlerinin durumunu ortaya koymayı ve onarım gerektiren alanları belirlemeyi; bu doğrultuda akarsu peyzaj onarımı için strateji ve alan düzeyinde önerilerin geliştirilmesini amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, artan kentleşme, nüfus baskısı, arazi kullanımındaki değişiklikler ve akarsu yataklarına yapılan müdahaleler nedeniyle işlevini yitiren akarsu sistemlerini doğa temelli çözümlerle yeniden işlevsel hale getirmektir. Bu tez çalışması kapsamında öncelikle çalışma alanının doğal ve kültürel peyzaj özellikleri analiz edilmiştir. İlk aşamada ekosistem hizmetleri, hem peyzaj fonksiyonları hem de arazi örtüsü kapasitelerine göre belirlenerek ayrı ayrı haritalandırılmış, ardından bu iki yaklaşım birleştirilerek bütünleşik ekosistem hizmetleri haritası oluşturulmuştur. İkinci aşamada baskın arazi örtüleri (orman, tarım ve yerleşim) haritalandırılmış ve bütünleşik ekosistem hizmetleri haritası ile entegre edilmiştir. Böylece peyzaj onarımı gerektiren alanlar ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, orman alanlarının yüksek düzeyde ekosistem hizmeti kapasitesine sahip olduğunu; buna karşılık tarım ve yerleşim alanlarında bu kapasitenin düşük seviyelerde kaldığını göstermektedir. Bu doğrultuda düşük ve orta düzey ekosistem hizmetine sahip alanlar önceliklendirilmiş; orman, tarım ve yerleşim arazi örtüsüne özgü peyzaj onarım önerileri strateji ve alan düzeyinde, peyzaj karakter tipleri odağında değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, ekosistem hizmetlerinin arazi örtüsü ile birlikte ele alınmasının akarsu havzalarında sürdürülebilir, yerel ve doğa temelli müdahale yaklaşımlarının geliştirilmesine olanak sunduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular hem akademik literatüre katkı sağlamakta hem de kurumlar, yöneticiler ve karar vericiler için örnek bir model sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Rivers are dynamic natural systems that play a fundamental role in the continuity of ecosystem services. They directly or indirectly provide many services such as water supply, habitat provision, flood regulation, water quality protection, and support for biological diversity. However, factors such as urbanization, changes in land use, industrial and domestic waste discharge, conversion to sewer lines, climate change, and habitat fragmentation negatively affect these services. As a result, there are significant losses in the quantity and quality of ecosystem services provided by rivers; this situation threatens not only ecological balance but also human well-being. This thesis aims to reveal the status of ecosystem services in the Büyüksu River Basin located within the borders of Bolu Province and to identify areas in need of restoration; in this regard, it aims to develop strategies and area-level recommendations for river landscape restoration. The primary objective of the study is to restore the functionality of river systems that have lost their function due to increasing urbanization, population pressure, changes in land use, and interventions in riverbeds, using nature-based solutions. Within the scope of this thesis study, the natural and cultural landscape characteristics of the study area were first analyzed. In the first phase, ecosystem services were identified based on both landscape functions and land cover capacities, mapped separately, and then combined to create an integrated ecosystem services map. In the second phase, dominant land covers (forest, agriculture, and settlement) were mapped and integrated with the integrated ecosystem services map. This identified areas requiring landscape restoration. The findings indicate that forest areas have high ecosystem service capacity, whereas agricultural and settlement areas have low capacity. In this context, areas with low and medium levels of ecosystem services were prioritized; landscape restoration recommendations specific to forest, agricultural, and settlement land cover were evaluated at the strategy and area levels, focusing on landscape character types. In conclusion, the study demonstrates that considering ecosystem services in conjunction with land cover enables the development of sustainable, local, and nature-based intervention approaches in river basins. The findings contribute to the academic literature and provide a model for institutions, managers, and decision-makers.
Benzer Tezler
- Yarı kurak havzalarda düşük akışların analizi (Söğütözü Deresi ve Terme Çayı havzaları örneği)
Analysis of low flows in semi arid watersheds (Case study: Söğütözü Creek and Terme Stream watersheds)
SEMİH EDİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Ormancılık ve Orman MühendisliğiÇankırı Karatekin ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF SERENGİL
YRD. DOÇ. DR. CEYHUN GÖL
- Multitemporal change detection on Urmia lake and its catchment area using remote sensing and geographical information systems
Urmiye gölündeki zamansal değişimlerin uzaktan algılama ve CBS kullanılarak belirlenmesi
YUSUF ALIZADE GOVARCHIN GHALE
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Assoc. Prof. Dr. ELİF SERTEL
- Büyük Melen Çayı'nın farklı kıyı zonlarının bazı vejetasyon ve toprak özelliklerinin değişimine etkilerinin araştırılması
Investigating the effects of different riparian zones on the change of some vegetation and soil properties in Grand Melen Stream
EREN BAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Ormancılık ve Orman MühendisliğiBartın ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAHİN PALTA
- Melet Çayı havzasında arazi kullanımı ve mekansal değişim
Land use and spatial change in The Melet River basin
CELAL ŞENOL
- Mevsimsel değişikliğin Filyos Çayı su kalitesine etkisinin yapay sinir ağı ile belirlenmesi
Determination of seasonal changes in Filyos Stream water quality by artificial neural network
BERNA AKSOY
Doktora
Türkçe
2018
İnşaat MühendisliğiZonguldak Bülent Ecevit Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL HAKKI ÖZÖLÇER
PROF. DR. EMRAH DOĞAN