Narsistik kişilik yapısı ve sosyoekonomik özelliklerin hedonik tüketim davranışları ile ilişkisinin freudyen bakış açısıyla incelenmesi: X,Y ve Z kuşağı üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi mevcut değil.
- Tez No: 971140
- Danışmanlar: DOÇ. DR. KERİM ESER AFŞAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Hedonik Tüketim, Freud, narsizm, Freudyen iktisat, X-Y-Z kuşakları, Bilinçdışı, Libidinal Ekonomi, Dijital kapitalizm, Arzu, Hedonic Consumption, Freud, Narcissism, Freudian Economics, X-Y-Z Generations, Unconscious, Libidinal Economy, Digital Capitalism, Desire
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, X, Y ve Z kuşaklarının narsistik kişilik yapıları ile hedonik tüketim davranışları arasındaki ilişkiyi Freudyen ekonomi perspektifi ile analiz etmeyi amaçlamaktadır. Freudyen kuramın temel kavramları olan haz ilkesi, gerçeklik ilkesi, tekrar zorlantısı ve bilinçdışı gibi dinamikler ışığında, bireyin tüketim kararlarının yalnızca rasyonel değil, aynı zamanda bastırılmış dürtüler, arzular ve benlik yapılanmalarıyla da şekillendiği varsayılmıştır. Çalışmada, narsistik kişilik özelliklerinin özellikle Z kuşağında daha belirgin şekilde hedonik tüketim davranışlarını etkilediği ve bu etkinin, Freudyen kuramın savunduğu arzu döngüsü, kimlik performansı ve öz-değer ihtiyacı gibi yapılarla örtüştüğü tespit edilmiştir. Çalışmada, farklı kuşaklara ait bireylerin narsistik eğilimleri ile hedonik tüketim düzeyleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amacıyla“Narsistik Kişilik Envanteri (NKE-16)”ve“Hedonik Tüketimin Nedenleri Ölçeği”kullanılarak geniş çaplı bir analiz gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, tüm kuşaklarda plansız alışveriş davranışının hedonik tüketim için belirleyici bir etken olduğunu; bununla birlikte özellikle kadın katılımcıların memnuniyet, sosyal ilişki ve kimlik sunumu gibi alt boyutlarda daha öne çıktığını ortaya koymuştur. Ayrıca, Z kuşağında tüketimin daha çok sembolik sermaye, görünürlük ekonomisi, dijital kimlik performansı ve persona ekseninde anlam kazandığı görülmüştür. Çalışmanın teorik çerçevesi oluşturulurken, sadece Sigmund Freud'un kuramlarıyla sınırlı kalınmamış; Jacques Lacan'ın (1957) objet petit a ve arzu yapısı, Jean Baudrillard'ın (1981) simülasyon ve gösteri toplumu eleştirileri ile Jean - François Lyotard'ın(1993) libidinal ekonomi yaklaşımı gibi Freud eksenli kavramlarla teorik çerçevenin genişletilmesi amaçlanmıştır. Sonuç olarak bu tez, hedonik tüketimi yalnızca bireysel haz arayışı değil, aynı zamanda kimlik, görünürlük ve arzu yönetimi bağlamında değerlendiren disiplinlerarası bir çerçeve sunmakta, tüketimin katmanlı doğasını açığa çıkarmayı hedeflemekte ve genel kabul gören iktisat yaklaşımlarına alternatif bir okuma önermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to analyze the relationship between narcissistic personality traits and hedonic consumption behaviors among the X, Y, and Z generations through the lens of Freudian economic theory. Drawing upon key Freudian concepts such as the pleasure principle, the reality principle, repetition compulsion, and the unconscious, the study assumes that consumer decisions are shaped not only by rational calculations but also by repressed drives, desires, and ego structures. The findings reveal that narcissistic personality traits, particularly among Generation Z, have a more pronounced influence on hedonic consumption, aligning with Freudian constructs such as the cycle of desire, identity performance, and the need for self-worth. To examine the relationship between narcissistic tendencies and hedonic consumption levels across different generations, a comprehensive analysis was conducted using the“Narcissistic Personality Inventory (NPI-16)”and the“Reasons for Hedonic Consumption Scale.”The results indicate that unplanned shopping behavior is a significant predictor of hedonic consumption across all generations. Furthermore, female participants stood out more prominently in subdimensions such as satisfaction, social interaction, and identity presentation. In addition, among Generation Z, consumption was found to derive greater meaning from dimensions such as symbolic capital, the visibility economy, digital identity performance, and persona construction. In constructing the theoretical framework, the study does not limit itself solely to the theories of Sigmund Freud. Instead, it expands the Freudian axis by incorporating Jacques Lacan's (1957) concepts of objet petit a and the structure of desire, Jean Baudrillard's (1981) critiques of simulation and the society of the spectacle, and Jean-François Lyotard's (1993) approach to libidinal economy. Ultimately, this dissertation offers an interdisciplinary framework that conceptualizes hedonic consumption not merely as an individual pursuit of pleasure, but as a phenomenon embedded in identity, visibility, and the management of desire. It seeks to unveil the multilayered nature of consumption and proposes an alternative reading to mainstream economic approaches.
Benzer Tezler
- Kırılgan ve büyüklenmeci narsistik kişilik özelliklerinin şema terapi çerçevesinde mod model incelemesi
Examining the schema mode model of the vulnerable and grandious narcissistic personality traits
HANDE DEVECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
PsikolojiMarmara ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GONCA SOYGÜT PEKAK
- Din ve değerlerin narsist kişilik yapısı üzerindeki etkisi
The effect of religion and value education on narcissistic personality structure
TUĞBA YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiDeğerler Eğitimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. SALİH AYBEY
- Türk erkek rekabetçi vücut geliştiricilerinde, powerlifterlerde ve fitness uygulayıcılarında kas dismorfisi, narsisistik kişilik yapısı ve mükemmeliyetçilik
Muscle dysmorphia, narcissistic personality structure and perfectionism in Turkish male competitive bodybuilders powerlifters and fitness practititoners
HASAN EMRE KANDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BARIŞ ÖNEN ÜNSALVER
- Narsistik kişilik özellikleri ile meslek seçimi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining of the relationship between career choice and narcissistic personality traits
BEYHAN HACIOĞLU
- The Turkish adaptation of the pathological narcissism inventory
Patolojik narsisizm ölçeğinin Türkçeye uyarlanması
ASLI BÜYÜKGÜNGÖR
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
PsikolojiBahçeşehir ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ILGIN GÖKLER DANIŞMAN